| YouTube Channel

अनुषङ्गः (anuSaGgaH)

 
Apte
English
अनुषङ्गः [anuṣaṅgḥ], 1 Close adherence or attendance
connection, conjunction, association
तस्य वैरानुषङ्गस्य गन्ता$स्म्यन्तं सुदुर्गमम्
Mb.
 * 5.162.35. सानुषङ्गाणि कल्याणानि
U.*
 7. good things closely follow one another (come close upon one another).
Coalition, commixture.
Connection of word with word.
A word or words repeated from the context to supply an ellipsis.
cf.
 अनुषङ्गश्च फलवचनमभविष्यत् ŚB. on MS.* 6.1.5.
Necessary consequence, inevitable result.
Connection of a subsequent with a previous act.
Incidental mention or relation (प्रसङ्ग).
Yearning, eager longing.
Compassion, pity, tenderness.
(In Nyāya) Connecting together the उपनय or application and निगमन or conclusion by the use of the pronoun इदं (उपनयवाक्य- स्थस्य अयमिति पदस्य निगमनवाक्ये आकर्षणम्).
The nasals connected with certain roots ending in consonants
P.
 VII.1.59. Sk.
An ellipsis. A mode of interpreting an incomplete sentence by supplying the required word or words from the immediate context. This mode is admissible only if there is no break (व्यवाय). This corresponds to the principle known as अनुवृत्ति (in grammar) on which a word or expression from a preceding सूत्र is read in the succeeding सूत्र or सूत्रs. नानुषङ्गः प्राप्नुयात् । कुतः । व्यवायात् । ŚB. on. MS.* 4.4.7.
Apte Hindi
Hindi
अनुषङ्गः
पुं*
 - अनु+ षंज्+घञ्
"गहन लगाव, संबंध, संयोग, साहचर्य"
अनुषङ्गः
पुं*
 - अनु+ षंज्+घञ्
मेल
अनुषङ्गः
पुं*
 - अनु+ षंज्+घञ्
शब्दों का पारस्परिक संबंध
अनुषङ्गः
पुं*
 - अनु+ षंज्+घञ्
आवश्यक परिमाण
अनुषङ्गः
पुं*
 - अनु+ षंज्+घञ्
"दया, तरस"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अनु+षञ्ज(सङ्गे)+धञ्(भावे) । ‘भावे’ ३.३.१८। १.घनिष्ठः सम्बन्धः, साहचर्यम्। २.मेलनम्, मिश्रणम् । ३.कारुण्यम्, दया । ४.एकत्रान्वितपदस्य अन्यत्रान्वयः। यथा ‘कोषो बलं चापहृतम्’ इत्यादौ बलान्वितापहृतस्य कोषे अन्वयः। ५.प्रसङ्गः, प्रसक्तिः। ५.अन्योद्देशेन प्रवृत्तौ तन्नान्तरीकतया अन्यस्यापि सिद्धिः। ‘नित्यक्रियां तथा चान्ये ह्यनुषङ्गफलां श्रुतिम्’ स्मृतिः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दया, करुणा, अनुकम्पा, कृपा, कारुणिकता, कृपालुता, कारुण्यम्, अनुकम्पनम्, माया, विक्षेपः, अनुक्रोशः, अनुषङ्गः
noun
स्वजनान् दुर्बलान् वा मनुष्यान् व्यथितं दृष्ट्वा तेषां दुःखादीनाम् दूरीकरणम्।
"ईश्वरस्य दया अस्मासु भवेत्।"
Synonyms:
 सम्बन्धः, सम्पर्कः, अन्वयः, सन्दर्भः, समन्वयः, व्यासङ्गः, अनुबन्धः, श्लेषः, संयोगः, अनुषङ्गः, संसर्गः, सङ्गः
noun
द्वयोः वस्तुनोः परस्परं वर्तमानः भावः।
"परस्परैः सह उषित्वा पशुभिः सह अपि सम्बन्धः दृढः भवति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुषङ्गः,
पुं,
 (अनु + सन्ज + भावे घञ् ।) कारुण्यं ।दया । इति हलायुधः ॥
एकत्रान्वितपदस्यान्य-त्रान्वयः । यथा । कोषोबलञ्चापहृतमित्यादौबलान्वितापहृतस्य कोषेऽन्वयः ॥
न्याये उपनय-स्थायम्पदस्य निगमनेऽनुषङ्गः । यथा । बह्निव्याप्य-धृमवांश्चायं तस्माद्वह्निमान् ॥
प्रसङ्गः । अन्योद्देशेनप्रवृत्तावन्यस्यापि सिद्धिः । यथा, --“नित्यक्रियां तथा चान्ये ह्यनुषङ्गफलां श्रुतिं” ।इति स्मृतिः ॥