| YouTube Channel

अनुशयः (anuzayaH)

 
Apte
English
अनुशयः [anuśayḥ], [शी-अच्]
Repentance, remorse
regret, sorrow
नन्वनुशयस्थानमेतत्
Māl.
 8
कुतस्ते$नुशयः
M.*
 3 why should you be sorry
बाष्पं प्रमृज्य विगतानुशयो भवेयम्
Ś.*
 7.25
इतो गतस्यानुशयो मा भूदिति
V.*
 4
ततः सपत्नापनयस्मरणानुशयस्फुरा
Śi.*
 2.14.
Intense enmity or anger
शिशुपालो$नुशयं परं गतः
Śi.*
 16.2
यस्मिन्नमुक्तानुशया सदैव जागर्ति भुजङ्गी
Māl.
 6.1.
Hatred.
Close connection, as with a consequence
close attachment (to any object). अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने । शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ Mh.3.261.33.
(In Vedānta Phil.) The result or consequence of bad deeds which very closely clings to them and makes the soul enter other bodies after enjoying temporary freedom from recurring births
(स्वर्गार्थकर्मणो भुक्तफलस्य अवशेषः कश्चिदनुशयो नाम भाण्डानुसारि- स्नेहवत्, यथा हि स्नेहभाण्ड विरिच्यमानं सर्वात्मना न विरिच्यते भाण्डा- नुसार्येव कश्चित् स्नेहशेषो$वतिष्ठते तथानुशयो$पि Tv.).
Regret in the case of purchases, technically called rescission
क्रीत्वा विक्रीय वा किञ्चिद्यस्येहानुशयो भवेत्
Ms.*
 8.222
see क्रीतानुशय.
cf.
 ......अनुशयो द्वेषे पश्चात्तापानुबन्धयोः and...... अनुशयो दीर्घद्वेषानुतापयोः Nm. -यी A disease of the feet, a sort of boil or abscess on the upper part.
Apte 1890
English
अनुशयः [शी-अच्] 1 Repentance, remorse
regret, sorrow
नन्वनुशयस्थानमेतत् Māl. 8
कुतस्तेऽनुशयः M. 3 why should you be sorry
बाष्पं प्रमृज्य विगतानुशयो भवेयं Ś. 7. 25
इतो गतस्यानुशयो मा भूदिति V. 4
Śi. 2. 14.
2 Intense enmity or anger
शिशुपालोऽनुशयं परं गतः Śi. 16. 2
यस्मिन्नमुक्तानुशया सदैव जागर्ति भुजंगी Māl. 6. 1.
3 Hatred.
4 Close connection, as with a consequence
close attachment (to any object).
5 (In Vedānta phil.) The result or consequence of bad deeds which very closely clings to them and makes the soul enter other bodies after enjoying temporary freedom from recurring births
(स्वर्गार्थकर्मणो भुक्तफलस्य अवशेषः कश्चिदनुशयो नाम भांडानुसारिस्नेहवत्, यथा हि स्नेहभांडं विरिच्यर्मानं सर्वात्मना न विरिच्यते भांडानुसार्येव केश्चित् स्नेहशेषो ऽ वतिष्ठते तथानुशयोऽपि Tv.).
6 Regret in the case of purchases, technically called rescission
Ms. 8. 222
see क्रीतानुशय.
यी A disease of the feet, a sort of boil or abscess on the upper part.
Apte Hindi
Hindi
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
"पश्चात्ताप, मनस्ताप, खेद, रंज"
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
अति वैर या क्रोध
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
घृणा
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
"गहरा संबन्ध, जैसा कि क्रमागत, गहन आसक्ति"
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
दुष्कर्मों का परिणाम या फल जो कि उनके साथ संयुक्त रहता है और पुनर्जन्म से अस्थायी मुक्ति का उपभोग कराके फिर जीव को शरीरों में प्रविष्ट करता है
अनुशयः
पुं*
 - अनु+शी+अच्
क्रय के मामलों में खेद जिसे पारिभाषिक रूप में `उत्सादन' कहते हैं
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अनु+शीङ्(स्वप्ने)+अच्(भावे) । ‘एरच्’ ३.३.५६। १.दीर्घद्वेषः। २.पूर्ववैरम् । ३.अनुतापः, पश्चात्तापः। ‘ततः सपत्नापनयस्मरणानुशयस्फुरा’ माघः२.१४। ४.क्रोधः।‘यस्मिन्नमुक्तानुशया सदैव’ मालती०६.१। ५.क्रीतादिवस्तुविषये पश्चात्तापः। ‘क्रीत्वा विक्रीय वा किञ्चिद्यस्येहानुशयो भवेत् । सोऽन्तर्दशाहात् तद्द्रव्यं दद्याच्चैवाददीत वा’ मनुः८.२२२। ६.भुक्तकर्मणः अवशेषः, स्वर्गार्थकर्मणः भुक्तफलस्य शेषः। ‘कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्यां यथेतमनेवं च’ ब्रह्मसू०३.१। ७.अनुबन्धः, सम्बन्धः। ‘भवेदनुशयो द्वेषे पश्चात्तापानुबन्धयोः’ मेदिनी । ८.शयं हस्तम् अनुगतः। हस्तानुगतः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनुशयः
noun
पूर्ववैरता।
"नवयुवकाः अनुशयं दूरीकर्तुं भूरि प्रयतन्ते।"
Synonyms:
 पश्चात्तापः, अनुतापः, अनुशोकः, अनुशोचनम्, मनस्तापः, तापः, सन्तापः, उद्नेगः, अनुशयः, शोकः, खेदः, दुःखम्, मनोदुःखम्, मनोव्यथा, उत्कः, विप्रतीसारः
noun
अग्रतो अकार्ये कृते चरमे तापः।
"तेन पितुः अवज्ञा कृता अतः पश्चातापं करोति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुशयः,
पुं,
 (अनु + शी + भावे अच्, शयं हस्त-मनुगतः प्रादिसमासः, हस्तानुगते त्रि ।) दीर्घ-द्वेषः । पूर्व्ववैरता । अनुतापः । इत्यमरः । (“अनु-शयादनुरोदिमि चोत्सुकः” । “अनुशयदुःखायेदंहतहृदयं सम्प्रति विबुद्धम्” । इति शाकुन्तले ।)द्वेषः । अनुबन्धः । इति मेदिनी ॥
(क्रोधः । पश्चा-त्तापादिकारणात् विप्रतिपत्तिः । यथा, --“क्रयविक्रयानुशयो विवादः स्वामिपालयोः” ।इति मनुः ।)