अनुमानम् (anumAnam)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

अनुमानम् [anumānam],  1 Inferring as the instrument of an अनुमिति,  conclusion
 from given premises
 an inference,  conclusion,  one of the four means of obtaining knowledge according to the Nyāya system
 (अनुमितिकरणमनुमानं तच्च धूमो वह्निव्याप्य इति व्याप्तिज्ञानम्. It is of two kinds स्वार्था- नुमानम् & परार्थानुमानम्)
 प्रत्यक्षं चानुमानं च शास्त्रं च विविधागमम् । त्रयं सुविदितं कार्यं धर्मशुद्धिमभीप्सता ॥ Ms.*
  12.15.

A guess,  conjecture,  sign to know
 इङ्गितैरनुमानैश्च मया ज्ञैया भविष्यति Rām. 

Analogy,  similarity
 आत्मनो हृदयानुमानेन प्रेक्षसे Ś.*
  5 you judge (of others) by the analogy of your own heart
 स्वानुमानात्कादम्बरीमुत्प्रेक्ष्य K.*
  35.

(In Rhet.
 ) A figure which consists in a notion,  expressed in a peculiarly striking manner,  of a thing established by proof
 S. D.*  711
 यत्र पतत्यबलानां दृष्टिर्निशिताः पतन्ति तत्र शराः । तच्चापरोपितशरो धावत्यासां पुरः स्मरो मन्ये ॥ अनुमानं तदुक्तं यत्साध्यसाधनयोर्वचः K. P.*
   1. Comp.
   -उक्ति f.
  reasoning
 logical inference.

Apte Hindi

Hindi

अनुमानम्
नपुं*
   - अनु+मा+ल्युट्
"अनुमिति के साधन द्वारा किसी और निर्णय पर पहुँचना, दिये हुए कारणों से अनुमान लगाना, अनुमान, उपसंहार, न्याय शास्त्र के अनुसार ज्ञान प्राप्ति के चार साधनों में से एक"

अनुमानम्
नपुं*
   - अनु+मा+ल्युट्
"अटकल, अन्दाजा"

अनुमानम्
नपुं*
   - अनु+मा+ल्युट्
सादृश्य

अनुमानम्
नपुं*
   - अनु+मा+ल्युट्
एक अलंकार जिसमें प्रमाण निर्धारित वस्तु का भाव अनोखे ढंग से प्रकट किया जाता है

E Bharati Sampat

Sanskrit

(न) अनु+माङ्(माने)+ल्युट् । ‘करणा०’ ३.३.११७ । १.अनुमितिकरणम् । व्याप्यस्य ज्ञानेन व्यापकस्य निश्चयः। यथा ‘वह्निमान् पर्वतः धूमात्’ । २.अनु+माङ्+ल्युट्(भावे) । ‘ल्युट् च’ ३.३.११५। तर्कः, ऊहः। ३.सादृश्यम्, साम्यम् । ‘आत्मनो हृदयानुमानेन प्रेक्षसे’ शाकु०५.२३.१। ४.अनुमीयते अनेन । अनु+माङ्+ल्युट्(करणे) । ‘करणा०’ ३.३.११७। अनुमितिज्ञानस्य कारणं धूमादिः। ५.युक्तिः। ‘अनुमानेन न चागमः क्षतः’ किरा०२.२८। ६.अर्थालङ्कारभेदः। ‘अनुमानं तु विच्छित्त्या ज्ञानं साध्यस्य साधनात्’ सा०द०१०.६३। यथा ‘यत्र पतत्यबलानां दृष्टिर्निशिता पतन्ति तत्र शराः। तच्चापरोपितशरो धावत्यासां पुरः स्मरो मन्ये ॥’ सा०द०।

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  तर्कम्,  अनुमानम्,  अनुमा
noun
 
मनसा अनुमितिकरणम्।
 "कदाचित् तर्कः अपि विपरीतः भवति।"

Tamil

அனுமானம் : ஊகம்,  உவமை,  சம்ஸ்கிருத பாஷையின் ஒரு அலங்கார வகை.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.