| YouTube Channel

अनुभावः (anubhAvaH)

 
Apte
English
अनुभावः [anubhāvḥ], 1 Dignity, consequence or dignity of person, majestic lustre, splendour, might, power, authority. (परिमेयपुरःसरौ) अनुभावविशेषात्तु सेनापरिवृताविव
R.*
 1.37
संभावनीयानुभावा अस्याकृतिः
Ś.*
 7
अनुभावसौभाग्यमात्रपरिशेष- धूसरश्री
U.*
 1, 3
6.2
41, 4.22,
K.*
 18, 24
V.*
 1
तवानुभावो$यमवेदि यन्मया
Ki.*
 1.6
Dk.*
 29, 113
दिव्यौषध्या जयति महिमा को$प्यचिन्त्यानुभावः ।
Mv.*
 6.53
अहो महानुभावः पार्थिवो दुष्यन्तः
Ś.*
 3 of great might or power
जाने वो रक्षसाक्रान्तावनुभावपराक्रमौ
R.*
 1.38, 2.75 greatness (dignity)
&c.
 , valour
न निहन्ति धैर्यमनुभावगुणः
Ki.*
 6.28
महानुभावप्रकृतिः कापि तत एवागतवती
Māl.
 1 very noble or dignified.
(In
Rhet.
 ) An external manifestation or indication of a feeling (भाव) by appropriate symptoms, such as by look, gesture
&c.
 , called by some ensuant (भावबोधक-न)
भावं मनोगतं साक्षात् स्वगतं व्यञ्जयत्नि ये । ते$नुभावा इति ख्याताः
यथा भ्रूभङ्गः कोपस्य व्यञ्जकः
उद्बुद्धं कारणं स्वैः स्वैर्बहिर्भावं प्रकाशयन् । लोके यः कार्यरूपः सो$- नुभावः काव्यनाट्ययोः ॥ S. D.* 162, 163.
&c.
धिगेव रमणीयतां त्वदनुभावभावादृते
Māl.
 9.35.
Firm opinion or resolution, determination, belief
अनुभावांश्च जानासि ब्राह्मणानां न संशयः
Mb.
 * 3.24.8. अनुभाववता गुरुस्थिरत्वात्
Ki.*
 13.15.
cf.
 अनुभावः प्रभावे च सतां च मतिनिश्चये Ak. also Nm.
Apte 1890
English
अनुभावः 1 Dignity, consequence or dignity of person, majestic lustre, splendour, might, power, authority
(परिमेयपुरःसरौ) अनुभावविशेषात्तु सेनापरिवृताविव R. 1. 37
संभावनीयानुभावा अस्याकृतिः Ś. 7
अनुभावसौभाग्यमात्रपरिशेषधूसरश्रीः U. 1, 3
6. 20, 41, 4. 22, K. 108, 240
V. 1
Ki. 1. 6
Dk. 29, 113
Mv. 6. 53
अहो महानुभावः पार्थिवो दुष्यंतः Ś. 3 of great might or power
जाने वो रक्षसाक्रांतावनुभावपराक्रमौ R. 10. 38, 2. 75 greatness (dignity) &c., valour
Ki. 6. 28
महानुभावप्रकृतिः कापि तत एवागतवती Māl. 1 very noble or dignified.
2 (In Rhet.) An external manifestation or indication of a feeling (भाव) by appropriate symptoms, such as by look, gesture &c., called by some ensuant ( भावबोधक-न)
भावं मनोगतं साक्षात् स्वगतं व्यंजयंति ये तेऽनुभावा इति ख्याताः
यथा भ्रूभंगः कोपस्य व्यंजकः
उद्बुद्धं कारणं स्वैः स्वैर्बहिर्भावं प्रकाशयन् । लोके यः कार्यरूपः सोऽनुभावः काव्यनाट्ययोः ॥ S. D. 162, 163 &c.
धिगेव रमणीयतां त्वदनुभावभावादृते Māl. 9. 35.
3 Firm opinion or resolution, determination, belief
अनुभाववता गुरुस्थिरत्वात् Ki. 13. 15.
Apte Hindi
Hindi
अनुभावः
पुं*
 - अनु-भू+णिच्+घञ्
"मर्यादा, व्यक्ति की मर्यादा या गौरव राजसी चमक दमक, वैभवशक्ति, बल, अधिकारअनुभाव"
अनुभावः
पुं*
 - अनु-भू+णिच्+घञ्
"दृष्टि, संकेत आदि उपयुक्त लक्षणों द्वारा भावना का प्रकट करना"
अनुभावः
पुं*
 - अनु-भू+णिच्+घञ्
दृढ़ संकल्प विश्वास
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अनुभावयति बोधयति । अनु+भू(सत्तायाम्)+णिच्+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.प्रभावः, महिमा । ‘तवानुभावोऽयमवेदियन्मया निगूढतत्त्वं नयवर्त्म विद्विषाम्’ किरा०१.६। २.कोषदण्डादिजातः राज्ञां तेजोविशेषः। ‘अनुभावविशेषात्तु सेनापरिवृताविव’ रघुः१.३७। ३. रसव्यञ्जकः, रत्यादिभावबोधकः गुणक्रियादिः। स च कटाक्षभ्रूक्षेपरोमाञ्चादिः। ‘भावं मनोगतं साक्षात् स्वगतं व्यञ्जयन्ति ये । तेऽनुभावाः रसार्णव०। ‘विभावेनानुभावेन व्यक्तः सञ्चारिणा तथा रसतामेति रत्यादिः’ सा०द०३.१। ४.सतां मतिनिश्चयः। ‘अनुभाववता गुरूस्थिरत्वात्’ किरा०१३.१५। ५.माहात्म्यम् । ‘जाने वो रक्षसाक्रान्तावनुभावपराक्रमौ’ रघु० १०.३८। ‘अनुभावः प्रभावे स्यान्निश्चये भावसूचने’ मेदिनी । ‘अनुभावः प्रभावे च सतां च मतिनिश्चये’ अमरः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनुभावः
noun
अलङ्कारशास्त्रानुसारं रसस्य चतुर्षु अङ्गेषु एकः स च लोचनचातुर्यभ्रूक्षेपमुखरागादिरूपः रत्यादिसूचकगुणक्रियादिः।
"अनुभावः रसस्य बोधकारकः गुणः एवं कर्म भवति।"
Synonyms:
 सम्मानम्, प्रभावः, माहात्म्यम्, प्रतापः, प्रतिष्ठा, अनुभावः, अनुभूतिः, आयत्तिः, आयतिः, आस्पदम्, इन्द्रता, इन्द्रत्वम्, गरिमान्, गुरुता, गुरुत्त्वम्, तेजस्विता, पक्तिः, भगः
noun
लोके प्रसिद्धिः।
"जनः तस्य सम्मानं करोति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुभावः,
पुं,
 (अनुभावयति बोधयत्यनेन, अनु + भू+ णिच् करणे अच् ।) प्रभावः । कोषदण्डजंतेजः । सतां मतिनिश्चयः । सतां अभिप्रायस्यनिश्चयः । निश्चयमात्रेऽपि । भावबोधकः । रत्यादि-सूचकगुणक्रियादिः । स च लोचनचातुर्य्यभ्रूक्षेप-मुखरागादिरूपः । एवमन्यत्रापि । इत्यमरभरतौ ॥
(स्थिरता । निर्द्धारः । अवश्यम्भाविता । तेजः ।यथा, --“नरपतिकुलभूत्यैर्गर्भमाधत्त राज्ञीगुरुभिरभिनिविष्टं लोकपालानुभावैः” ।इति रघुवंशे ।)