| YouTube Channel

अनुपसंहारिन् (anupasaMhArin)

 
Apte
English
अनुपसंहारिन् [anupasaṃhārin],
m.
 A kind of हेत्वाभास or fallacy in Nyāya, a subdivision of the अनैकान्तिकहेत्वाभास
वस्तुमात्र- पक्षको$नुपसंहारी that is, that which includes every known thing in the पक्ष and thus prevents the corroboration of a general rule of causation by illustrations, positive or negative
as सर्वं नित्यं प्रमेयत्वात्
अत्र सर्वस्यैव पक्षत्वात् प्रमेयत्वं हेतुरनुपसंहारी अन्वये व्यतिरेके वा दृष्टान्ताभावात्.
Apte 1890
English
अनुपसंहारिन् m. A kind of हेत्वाभास or fallacy in Nyāya, a subdivision of the अनैकांतिकहेत्वाभास
वस्तुमात्रपक्षकोऽनुपसंहारी that is, that which includes every known thing in the पक्ष and thus prevents the corroboration of a general rule of causation by illustrations, positive or negative
as सर्वं नित्यं प्रमेयत्वात्
अत्र सर्वस्यैव पक्षत्वात् प्रमेयत्वं हेतुरनुपसंहारी अन्वये व्यतिरेके वा दृष्टांताभावात्.
Goldstucker
English
अनुपसंहारिन् Tatpur. m. f. n. (-री-रिणी-रि) (In philosophy.)
Non-exclusive, purely affirmative, as an argument of all-
comprehensiveness whose subject does not exclude any thing
as such an argument would lead to a conclusion of a purely
formal kind, i. e. to no real conclusion, अनुपसंहारिन् is
the characteristic of one of the modes of हेत्वाभास (q. v.)
or ‘semblance of argument’
compare also अनैकान्तिक. E.
अ neg. and उपसंहारिन्.
Benfey
English
अनुपसंहारिन् अनुपसंहारिन्, i. e.
अन्-उप-सम्-हृ + इन्,
adj.
 ,
f.
 इणी। Non-
exclusive (a subdivision of one of the
forms of fallacious middle term),
Bhāṣāp. 71
73.
Apte Hindi
Hindi
अनुपसंहारिन्
पुं*
 - -
"न्यायशास्त्र में हेत्वाभास का एक भेद जिसके अन्तर्गत पक्षसंबन्धी सभी ज्ञात बातें आ जाती हैं, और दृष्टान्त द्वारा, चाहे वह विधेयात्मक हो या निषेधात्मक, कार्यकारण-सिद्धांत को सामान्य नियम का समर्थन नहीं हो पाता"
L R Vaidya
English
anupasaMhArin {% m. %} A particular fallacy in logic. In this fallacy, the argument being one of all comprehensiveness does not leave out anything to serve as a दृष्टांत. The example generally given is सर्वमनित्यं प्रमेयत्वात्.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अनुपसंहारिन्
पु०
 न्यायमते परिभाषिते दुष्टहेतुविशेषे । सच अन्वये व्यतिरेके च दृष्टान्तरहितत्वेन दुष्टोहेतुः ।यथा सर्वमनित्यं प्रमेयत्वादित्यनुमाने सर्वस्यापि पक्षत्वेनअन्वये दृष्टान्तो नास्ति नापि व्यतिरेके दृष्टान्तः, सर्वस्यापिप्रमेयतया तदभावस्य कुत्राप्यसिद्धेः । “तथैवानुपसंहारीकेवलान्वयिपक्षक” इति । “आद्यः साधारणस्तु स्याद-न्योऽसाधारणो मतः । तथैवानुपसंहारी त्रिधा नैकान्तिकोमत” इति च भाषा० मुक्तावल्यान्तु सर्वमभिधेयं प्रमेयत्वा-दित्यादिकं तदुदाहरणत्वेनोपन्यस्तं “केवलान्वयिपक्षकइत्यस्य च केवलान्वयिसाध्यक इत्येतत् परतया व्याख्यातञ्च ।यथा “केवलान्वयिधर्म्मावच्छिन्नपक्षक इत्यर्थः । सर्बमभिधेयंप्रमेयत्वादित्यादौ सर्व्वस्यैव पक्षत्वात् सामान्याधिकरण्य-ग्रहस्थलान्तराभावान्नानुमितिः इदन्तु न सम्यक् । पक्षैक-देशे घटसहचाराग्रहेऽपि क्षतेरभावात् अस्तु वा सह-चारग्रहस्तावतापि पक्षे अज्ञानरूपासिद्धिरेव न तु-हेत्वाभासत्वं तस्य, तथापि केवलान्वयिसाध्यकत्वं तत्त्वमि-त्युक्तम् । उपसंहाराकारके
त्रि०
 ।