| YouTube Channel

अनुनासिक (anunAsika)

 
शब्दसागरः
English
अनुनासिक
mfn.
 (-कः-का-कं) Nasal, uttered through the nose.
E.
 अनु and
नासिका the nose.
Capeller Eng
English
अनुनासिक
a.
 nasal (g. ).
Yates
English
अनु-नासिक (कः-का-कं)
a. Nasal.
Wilson
English
अनुनासिक
mfn.
 (-कः-का-कं) Nasal, uttered through the nose.
E.
 अनु and नासिका the nose.
Apte
English
अनुनासिक [anunāsika],
a.
 [अनुगतो नासिकाम्]
Nasal, pronounced through the nose
मुखसहितनासिकया उच्चार्यमाणो वर्णो$- नुनासिकसंज्ञः स्यात् Sk.
मुखनासिकावचनो$नुनासिकः
P.
 I.1.8
अमो$नुनासिका न ह्रौ Śikṣā
अनुनासिक being a name for the 5 nasal consonants, the vowels or the consonants य्, व्, ल् (under certain circumstances)
i. e. the letters included in the प्रत्याहार अम् except ह् and र्.
The sign used to mark the nasalization in the case of य्, व् or ल्. -कम् The nasal twang.
Comp.
 -आदिः a conjunct consonant beginning with a nasal.
Apte 1890
English
अनुनासिक a. [अनुगतो नासिकां] 1 Nasal, pronounced through the nose
मुखसहितनासिकया उच्चार्यमाणो वर्णोऽनुनासिकसंज्ञः स्यात् Sk.
मुखनासिकावचनोऽनुनासिकः P. I. 1. 8
अमोऽ नुनासिका न थौ Śikṣā
अनुनासिक being a name for the 5 nasal consonants, the vowels or the consonants य्, व्, ल् (under certain circumstances)
i. e. the letters included in the प्रत्याहार अम् except ह् and र्.
2 The sign used to mark the nasalization in the case of य्, व् or ल्.
कं The nasal twang.
Comp.
आदिः a conjunct consonant beginning with a nasal.
Monier Williams Cologne
English
अनु-नासिक
mfn.
 nasal, uttered through the nose (as one of the five nasal consonants, or a vowel, or the three semivowels य्, व्, ल्, under certain circumstances
in the case of vowels and semivowels, the mark ँ is used to denote this nasalization)
the nasal mark ँ
अनु-नासिक
n.
 a nasal twang
speaking through the nose (a fault in pronunciation).
Monier Williams 1872
English
अनुनासिक अनु-नासिक, अस्, आ, अम्, nasal,
uttered through the nose (as one of the five nasal
consonants, or a vowel, or the three semivowels, य्,
व्, ल्, under certain circumstances
in the case of
vowels and semivowels, the mark ँ is used to denote
this nasalization)
the nasal mark ँ
(अम्), n. a nasal
twang.
—अनुनासिक-त्व, अम्, n. nasality.
—अनुना-
सिक-लोप, अस्, m. dropping of a nasal sound or letter.
—अनुनासिकात्व (°क-आत्°), अम्, n. nasal pronuncia-
tion of आ.
—अनुनासिकादि (°क-आदि), इस्, m. a com-
pound letter commencing with a nasal.
—अनुना-
सिकान्त (°क-अन्°), अस्, m. a radical ending in a nasal.
—अनुनासिकोपध (°क-उप्°), अस्, आ, अम्, having a
nasal penultimate
succeeding a syllable with a nasal
sound.
Goldstucker
English
अनुनासिक Tatpur. m. f. n. (-कः-का-कम्) (In Grammar.) Uttered
through the nose, nasal (see also रक्त), viz.
^1 A nasal sound
in general, it being pronounced through the nose and with
the appropriate organ of speech, as ङ् through the nose
and the throat, ञ् through the nose and with the palate &c.
^2 (Conditionally) a vowel or य्, व्, ल्
in this case the nasal
nature of the sound is indicated by the sign ंँ. (N. B. य्ंँ or
व्ंँ represent the value of य् or व् preceded by म्
ल्ंँ that
of ल् preceded by म् or न्. In the pause a final vowel may
be anunāsika. A short anunāsika vowel, when not occurr-
ing in a pause, represents apparently always the value of
the same vowel and म् or न्
it must be, in general, the
last vowel sound of the former part of a compound or of
the word itself, followed by a final sibilant, e. g. संँस्कर्ता
instead of सम्स्-कर्ता, पुंँश्चली = पुम्स्-चली, तस्मिंँस्त्वा =
तस्मिन्स्-त्वा. Only a few exceptions of this rule are mentioned
by the vaidik grammarians, e. g. अमिनन्तंँ एवैः, when अ of न्त
is anunāsika, although it does neither stand in a pause nor
represent more than its own sound.--A long anunāsika
vowel, when not occurring in a pause, may be generally
considered as representing the value of its short vowel and
an original न्त्स् or of its short vowel and न्त्, provided स् or
its substitute has been preserved
e. g. महांँ इन्द्रः = महन्त्स्
इन्द्रः, दधन्वांँ यः = दधन्वन्त्स् यः, सर्गांँ इव = सर्गन्त्स् इव
or महांँश्चरति = महन्त्स् चरति, दस्यूंँरेकः = दस्युन्त्स् एकः.
The material difference that prevails between the anunāsika
(ंँ) and the anusvāra (ं) sound, does not appear to have
been kept alive beyond the period of the vaidik literature,
when an interchange between both was not deemed legiti-
mate
according to the grammarians of the classical period,
in the latter the anunāsika may be replaced by the anu-
svāra. The sign of the anunāsika (ंँ), however, is but
seldom met with in the ordinary Mss. referring to the post-
vaidik literature
and from the reasons stated, its use in
vaidik Mss. is objectionable, when it occurs in words like
यशांँसि, धनूंँषि, विश्वेषांँ हितः or in मंँहिष्ठ, वाजंँ सनिषत्, इन्द्रंँ
स्तवाम and similar instances in which the long nasal vowel
does not represent more than the value of a short vowel
and a nasal, or in which the short nasal vowel is not fol-
lowed by a final sibilant.) E. अनु and नासिका.
Apte Hindi
Hindi
अनुनासिक
वि* - अनु+नासा+ठ
"नासिक्य, नासिका से उच्चरित"
अनुनासिकम्
नपुं*
 - अनु+नासा+ठ
गुनगुनाना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अनुनासिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ /ಮೂಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೊರಡುವ ವರ್ಣ
व्युत्पत्तिः - > अनुगतो नासिकाम्
प्रयोगाः - > "मुखनासिकया उच्चार्यमाणो वर्णः अनुनासिकसञ्ज्ञः स्यात्"
उल्लेखाः - > सि० कौ०
L R Vaidya
English
anunAsika {% a. (f. का) %} Nasal, i.e. uttered through the nose.
Abhyankara Grammar
English
अनुनासिक (a letter) uttered through the nose and mouth both, as differ- ent from anusvāra which is uttered only through the nose. cf. मुखनासिका- वचनोनुनासिकःP.I.1.8, and M. Bh. thereon. The anunāsika or nasal letters are the fifth letters of the five classes ( i.e. ङ्, ञ्, ण्, न्, म् ) as also vowels अ, इ, उ and semivowels when so pronounced, as ordinarily they are uttered through the mouth only
( e.g. अँ, आँ, etc. or य्यँ, व्वँ, ल्लँ etc. in सय्यँन्ता, सव्वँत्सरः, सँल्लीनः etc.) The अनुनासिक or nasalized vowels are named रङ्गवर्ण and they are said to be con- sisting of three mātras. cf. अष्टौ आद्यानवसानेsप्रगृह्यान् आचार्या आहुरनुना- सिकान् स्वरान् । तात्रिमात्रे शाकला दर्शयन्ति R. Pr. I.63.64
cf. also अप्रग्रहाः समानाक्षराणि अनुनासिकानि एकेषाम् T. Pr XV.6. Trivikrama, a commentator on the Kāt. Sūtras, explains अनुनासिक as अनु पश्चात् नासिकास्थानं उच्चारणं एषां इत्यनुनासिकाः । पूर्वं मुखस्थानमुच्चारणं पश्चा- न्नासिकास्थानमुच्चारणमित्यर्थः । अनुग्रहणात्केवल- नासिकास्थानोच्चारणस्य अनुस्वारस्य नेयं संज्ञा । and remarks further पूर्वाचार्यप्रसिद्धसंज्ञे- यमन्वर्था । Com. by Tr. on Kat. I 1.13. Vowels which are uttered nasalized by Pāṇini in his works viz. सूत्रपाठ, धातुपाठ, गणपाठ etc. are silent ones i. e. they are not actu- ally found in use. They are put by him only for the sake of a com- plete utterance, their nasalized nature being made out only by means of traditional convention. e. g. एध, स्पर्ध etc. cf. उपदेशेSजनुनासिक इत् P.I.3.2
cf. also प्रतिज्ञानुनासिक्याः पाणिनीयाः Kāś on I.3.2.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनुनासिक
adjective
मुखनासिकयोः उच्चारितम्।
"ण न इत्यादिनि अनुनासिकानि अक्षराणि सन्ति।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अनुनासिक
त्रि०
 अनुगतो नासिकाम् अत्या० स० । नासिक-या सह स्वस्वस्थानेनोच्चार्य्यमाणेषु वर्णभेदेष । ते च“अमोऽनुनासिका न ह्रौ” इति शिक्षायां दर्शिताः हकार-रकारभिन्नाः अम्प्रत्यहरान्तर्गताः वर्णाः । “मुखनासिका-वचनोऽनुनासिक” इति पाणिन्युक्तेस्तेषां तत्तत्स्थान-सहितनासिकयोच्चार्य्यमाणत्वात्तत्त्वम् “उपदेशेऽजनुनासिक”इति पा० । अम्प्रत्याहारमध्ये रभिन्ना यबलाः निर-नुनासिकाः सानुनासिकाश्च तत्रानुनासिकस्थाने उत्पन्नय-वलामेव सानुनासिकत्वम् “यलोद्विधाऽरो निरनुनासिकःसानुनासिकः । ञमोऽनुनासिकस्तेन तत्स्थाने सानुनासिक”इत्यभियुक्तोक्तेः यथा यय्यँम्यते विद्वाल्लिँखति, सर्व्वत्सरःअन्ये निरनुनासिकाः । वेत्यनुवृत्तौ “अणोऽप्रगृह्यस्यानु-नासिक” इति पाणित्युक्तेरप्रगृह्या एवाणोऽनुनासिकाः ।
Capeller
German
अनुनासिक nasal.
Stchoupak
French
अनु-नासिक-
a. nasal (gramm. )
m.
 élément nasal, noté par ं।