| YouTube Channel

अनुकल्पः (anukalpaH)

 
Apte
English
अनुकल्पः [anukalpḥ], An alternative, a second alternative, a make-shift, अभावे हि श्रुतस्य अनुकम्पः प्रतिनिधिः । ŚB. on MS.* 6.3.35.
अनुकल्पः [anukalpḥ], [अनुगतः मुख्यं कल्पम्]
A secondary direction or precept, a substitute or alternative to be used in times of necessity when the primary one (प्रथमकल्प) is not possible
as the direction to use गोधूम or तण्डुल in the absence of यव
प्रभुः प्रथमकल्पस्य यो$नुकल्पेन वर्तते
Ms.*
 11.3, 3.147.
A work connected with Kalpa (one of the six auxiliaries of the Vedas).
Apte 1890
English
अनुकल्पः [अनुगतः मुख्यं कल्पं] 1 A secondary direction or precept, a substitute or alternative to be used in times of necessity when the primary one (प्रथमकल्प) is not possible
as the direction to use गोधूम or तंडुल in the absence of यव
प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते Ms. 11. 30, 3. 147.
2 A work connected with kalpa (one of the six auxiliaries of the Vedas).
Apte Hindi
Hindi
अनुकल्पः
पुं*
 - अनु+कल्प्+अच्
गुरु का गौण अनुदेश जो आवश्यकता होने पर उस समय प्रयुक्त किया जाता है जब कि मुख्य निदेश का प्रयोग संभव नहीं
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अनु + कृपू = अनुकल्पः
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಮುಖ್ಯವಾದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೀನವಾದ ನಿಯಮ /ಗೌಣವಿಧಿ
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अनुकल्प्यते गौणत्वेन विधीयते । अनु हीनः कल्पः वा । अनु+क्लृप्+णिच्+अच् । १.गौणकल्पः, अप्रधानविधिः, प्रतिनिधिः। ‘मुख्यः स्यात् प्रथमः कल्पोऽनुकल्पस्ततोऽधमः’ अमरः। ‘प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते’ मनुः११.३०।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुकल्पः,
पुं,
 (अनुकल्प्यते गौणत्वेन विधीयते, अनु + कृप् + णिच् + अच् ।) मुख्यकल्पादधमः ।गौणकल्पः । मुख्यस्थानापन्नप्रतिनिधिः । यथा, “व्रीह्यभावे नीवारैर्यजेत” । इत्यमरभरतौ ॥
(“प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्त्तते ।न साम्परायिकं तस्य दुर्म्मतेर्विद्यते फलं” ॥
इति मनुः ।)