| YouTube Channel

अनीक (anIka)

 
शब्दसागरः
English
अनीक mn. (-कः-कं)
1. An army forces.
2. War, combat.
E.
 अन् to live,
and ईकन् Unādi
aff.
Capeller Eng
English
अ॑नीक
n.
 face, edge, point, front, troop, host.
Yates
English
अनी_क (कः-कं) 1.
m.
n.
 An Army
war, battle.
Spoken Sanskrit
English
अनीक - anIka -
m.
 - row
अनीक - anIka -
m.
 - head
अनीक - anIka -
m.
 - mass
अनीक - anIka -
m.
 - line
अनीक - anIka -
m.
 - splendour
अनीक - anIka -
m.
 - battle
अनीक - anIka -
m.
 - marching column
अनीक - anIka -
m.
 - fight
अनीक - anIka -
m.
 - army
अनीक - anIka -
m.
 - front, head
अनीक - anIka -
m.
 - forces
अनीक - anIka -
m.
 - combat
अनीक - anIka -
m.
 - collection
अनीक - anIka -
m.
 - chief
अनीक - anIka -
m.
 - group
अनीक - anIka -
m.
n.
 - face
अनीक - anIka -
m.
n.
 - appearance
अनीक - anIka -
m.
n.
 - troop
Wilson
English
अनीक
mn. (-कः-कं)
1 An army, forces.
2 War, combat.
E.
 अन् to live, and ईकन् Uṇādi
aff.
Apte
English
अनीकः [anīkḥ] कम [kama], कम [अनिति जीवत्यनेन
अन्-ईकन्
Uṇ.*
 4.16-17]
Army, forces
troop, host
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकम्
Bg.*
 1.2. महारथानां प्रतिदन्त्यनीकम्
Ki.*
 16.14. पदातींश्च महीपालः पुरो$- नीकस्य योजयेत्
H.*
 3.73.
A collection, group, mass
नवाम्बुदानीकमुहूर्तलाञ्छने
R.*
 3.53.
Battle, fight, combat.
A row, line, marching column.
Front, head
chief
रथेषु नो$नीकेष्वधिश्रियः
Rv.*
 8.2.12. (सेनामुखेषु)
अग्निर्वै देवानामनीकम् Śat. Br.
अग्निमनीकं कृत्वा.
cf.
 अनीकस्तु रेण सैन्ये सन्देहे$पि च कथ्यते Nm.
Face, countenance, ibid (मुखम्) (तस्य प्राणवायुनिस्सारणात् तथात्वम्)
splendour
brilliance
form (तेजस्)
स्वनीक
Rv.*
 7.1.23, 3.6 (mostly
Ved.
 in these two senses)
Edge, point.
Comp.
 स्थः a warrior, combatant.
a sentinel., (armed) watch. अभिचक्राम भर्तारमनीकस्थः कृताञ्जलिः
Rām.*
 6.32.34.
an elephantdriver, or its trainer (द्राविडी 'अने'
=
 हत्ती)
अनीकस्थप्रमाणैः प्रशस्तव्यञ्जनाचारान् हस्तिनो गृह्णीयुः Kau.
A.
 2.2.
a wardrum or trumpet.
a signal, mark
sign. -स्थानम् a military station
Kau.
A.
 1.16.
Apte 1890
English
अनीकः
कं [अनिति जीवत्यनेन
अन्-ईकन् Uṇ. 4. 16-17] 1 Army, forces
troop, host
दृष्ट्वा तु पांडवानीकं Bg. 1. 2
पदातींश्च महीपालः पुरोऽनीकस्य योजयेत् H. 3. 80.
2 A collection, group, mass
नवांबुदानीकमुहूर्तलांछने R. 3. 53.
3 Battle, fight, combat.
4 A row, line, marching column.
5 Front, head
chief
रथेषु नोऽ नीकेष्वधिश्रियः Rv. 8. 20. 12. (सेनामुखेषु)
अग्निर्वै देवानामनीकं Śat. Br.
अग्निमनीकं कृत्वा.
6 Face, countenance, ibid. (मुखं) (तस्य प्राणवायुनिस्सारणात् तथात्वं)
splendour
brilliance
form (तेजस्)
स्वनीक Rv. 7. 2. 23, 3. 6 (mostly Ved. in these two senses).
7 Edge, point.
Comp.
स्थः {1} a warrior, combatant. {2} a sentinel, (armed) watch. {3} an elephantdriver, or its trainer. {4} a war-drum or trumpet. {5} a signal, mark, sign.
Monier Williams Cologne
English
अ॑नीक mn. (√ अन्), face
appearance, splendour, edge, point
front, row, array, march
army, forces
war, combat.
Monier Williams 1872
English
अनीक अनीक, अस्, अम्, m. n. (fr. rt. अन्),
face
appearance, splendor
edge, point
front, row,
array, march
army, forces
war, combat.
—अनीक-
वत्, आन्, m., Ved. having a face, or constituting the
face, or occupying the front or foremost rank (epithet
of Agni).
—अनीक-विदारण, अस्, m. (shatterer of
armies), N. of a man.
—अनीक-शस्, ind. in rows or
marching columns.
—अनीक-स्थ, अस्, m. a warrior or
combatant
an armed or royal guard, a sentinel
the
trainer of an elephant, an elephant-driver
a mark,
a sing, signal
a military drum.
Macdonell
English
अनीक án-īka,
n.
 face, front
middle
edge, 🞄point
troop, array, army
i-nī,
f.
 army.
Goldstucker
English
अनीक m. n. (-कः-कम्)
^1 The face (ved.).
^2 The fore part,
front, the principal or conspicuous part (ved.).
^3 The point
(e. g. of an arrow) (ved.).
^4 Multitude, assemblage, quan-
tity (ved.).
^5 An army, a host, forces (according to some,
also: part of an army).
^6 War, combat. E. अन्, to breathe
(in 1. 2. 3.) and to go (in 4. 5. 6.), uṇ. aff. ईकन्, the radical
being कित्.
Benfey
English
अनीक अन् + ईक,
m.
n.
1. The face
(ved.), front (ved.).
2. An army, Rājat.
5, 452.
--
Comp.
अग्र-, the van of an
army, Man. 7, 193. यथा-अनीक + म्,
adv. as far as the host extended, MBh.
3, 15715.
Apte Hindi
Hindi
अनीकः
पुं*
 - अन्+ईकन्
"सेना, सैन्यपंक्ति, सैनिक दस्ता , दल"
अनीकः
पुं*
 - अन्+ईकन्
"समूह, वर्ग"
अनीकः
पुं*
 - अन्+ईकन्
"संग्राम, लड़ाई, युद्ध"
अनीकः
पुं*
 - अन्+ईकन्
"पंक्ति, श्रेणी, चलती हुई सेना की टुकड़ी"
अनीकः
पुं*
 - अन्+ईकन्
"अग्रभाग, प्रधान, मुख्य"
अनीकम्
नपुं*
 - अन्+ईकन्
"सेना, सैन्यपंक्ति, सैनिक दस्ता , दल"
अनीकम्
नपुं*
 - अन्+ईकन्
"समूह, वर्ग"
अनीकम्
नपुं*
 - अन्+ईकन्
"संग्राम, लड़ाई, युद्ध"
अनीकम्
नपुं*
 - अन्+ईकन्
"पंक्ति, श्रेणी, चलती हुई सेना की टुकड़ी"
अनीकम्
नपुं*
 - अन्+ईकन्
"अग्रभाग, प्रधान, मुख्य"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अनीक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ
निष्पत्तिः - > णीञ् (प्रापणे) “क्विप्” कप् च ।
व्युत्पत्तिः - > न नीयतेऽपसार्यतेऽस्मात् |
अनीक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯ / ಸೇನೆ
निष्पत्तिः - > अन (प्राणने) “ईकन्” (उ० ४-१७) ।
व्युत्पत्तिः - > अनित्यनेन |
विस्तारः - > “अनीकं रणसैन्ययोः” - हेम० ।
L R Vaidya
English
anIka {% m.n. %} 1. An army, दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा Bg.i.2
2. war, battle, fight, combat
3. front row.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
अनीक m. n. exercitus. HIT. 95. 19.
Lanman
English
ánīka, n.
—1. face
—2. fig. appearance
—3. of a hatchet (face, i. e.), sharp edge
—4. front, and so, by synecdoche, troop.
[so Lat. acies has mgs 3 and 4.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अनीक m. N. pr. eines Prakrit-Dichters, Hāla 10.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वाहिनी पृतना सेना बलं सैन्यमनीकिनी ॥ ७४५ ॥
कटकं ध्वजिनी तन्त्रं दण्डोऽनीकं पताकिनी ।
वरूथिना चमूश्चक्रं स्कन्धवारोऽस्य तु स्थितिः ॥ ७४६ ॥
शिबिरं रचना तु स्याद्व्यूहो दण्डादिको युधि ।
-wordlist-
वाहिनी (स्त्री), पृतना (स्त्री), सेना (स्त्री), बल (क्ली), सैन्य (क्ली), अनीकिनी (स्त्री), कटक (क्ली), ध्वजिनी (स्त्री), तन्त्र (क्ली), दण्ड (पुं), अनीक (क्ली), पताकिनी (स्त्री), वरूथिनी (स्त्री), चमू (स्त्री), चक्र (पुंक्ली), स्कन्धावार (पुं), शिबिर (क्ली), व्यूह (पुं)
--source--
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसी
शुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।
p{0033}
संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनं
संस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥
द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसंमर्दसमित्प्रघाताः ।
आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥
समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।
अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥
आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
-wordlist-
प्राण (पुं), स्थामन् (क्ली), तरस् (क्ली), पराक्रम (पुं), बल (पुंक्ली), द्युम्न (क्ली), शौर्य (क्ली), ओजस् (क्ली), शुष्म (क्ली), शुष्मन् (क्ली), शक्ति (स्त्री), ऊर्ज (पुंस्त्री), सहस् (क्ली), युद्ध (क्ली), सङ्ख्य (पुंक्ली), कलि (पुं), सङ्ग्राम (पुं), आहव (पुं), सम्प्रहार (पुं), समर (पुंक्ली), जन्य (पुंक्ली), युध् (स्त्री), आयोधन (क्ली), संस्फोट (पुं), कलह (पुं), मृध (क्ली), प्रहरण (क्ली), संयत् (क्ली), रण (पुंक्ली), विग्रह (पुं), द्वन्द्व (क्ली), समाघात (पुं), समाह्वय (पुं), अभिसम्पात (पुं), सम्मर्द (पुं), समिध् (स्त्री), प्रघात (पुं), आस्कन्दन (क्ली), आजि (स्त्री), प्रधन (पुं), अनीक (पुंक्ली), अभ्यागम (पुं), प्रविदारण (पुं), समुदाय (पुं), समुदय (पुं), राटि (स्त्री), समिति (स्त्री), सङ्गर (पुं), अभ्यामर्द (पुं), सम्पराय (पुंक्ली), समीक (क्ली), साम्परायिक (क्ली), आक्रन्द (पुं), संयुग (पुंक्ली), नियुद्ध (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सङ्ग्राम
सङ्ग्राम, समिति, समित्, समर, संख्य, समीक, रण, युद्ध, युध्, प्रधन, मृध, समुदय, संयत्, कलि, संयुग, द्वन्द्व, आयोधन, सम्प्रहार, कलह, आक्रन्द, आहव, अभ्यागम, संस्फोट, प्रविदारण, प्रहरण, अनीक, आजि, सङ्गर, सम्पराय, समाघात, प्रघात, समाह्वय, जन्य, अभिसम्पात, सम्मर्द, विग्रह
सङ्ग्रामः समितिः समिच्च समरं संख्यं समीकं रणं,
युद्धं युत्प्रधनं मृधं समुदयः संयत्कलिः संयुगम् ।
द्वन्द्वायोधनसम्प्रहारकलहाक्रन्दाहवाभ्यागमाः,
संस्फोटप्रविदारणप्रहरणानीकाजयः सङ्गरः ॥ ४५३ ॥
सम्परायः समाघातः प्रघातश्च समाह्वयः ।
जन्यं स्यादभिसम्पातः सम्मर्दो विग्रहस्तथा ॥ ४५४ ॥
verse 2.1.1.453
page 0052
पृतना
पृतना, सेना, ध्वजिनी, पताकिनी, वाहिनी, बल, सैन्य, चक्र, चमू, वरूथिनी, अनीकिनी, अनीक
पृतना सेना ध्वजिनी पताकिनी वाहिनी बलं सैन्यम् ।
चक्रं चमूर्वरूथिन्यनीकिनी स्यादनीकं च ॥ ४५७ ॥
verse 2.1.1.457
page 0053
नाममाला
Sanskrit
अक्षौहिणी, बल, अनीक, वाहिनी, साधन, चमू, ध्वजिनी, पृतना, सेना, सैन्य, दण्ड, वरूथिनी
अक्षौहिणी बलानीकं वाहिनी साधनं चमूः ।
ध्वजिनी पृतना सेना सैन्यं दण्डो वरूथिनी ॥ ८६ ॥
verse 0.1.1.86
page 0044
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनीकः,
पुं,
क्ली,
 (नास्ति नीः स्वर्गप्रापको यस्मात् ।कप्, अर्द्धर्च्चादित्बात् पुंस्त्वं क्लीवत्वञ्च ।) युद्धं, सैन्यं । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अनीक
पु०
न०
 अनित्यनेन अन--ईकन् अर्द्धर्चादि । सैत्ये, तस्यहि जीवनरक्षकत्वम् । न नीयते अपसार्य्यतेऽस्मात् ।नी--क्विप् ब० कप् ह्रस्वाभावः । युद्धे, ततोहि प्रायोमरणा-न्नपुनरावृत्तिः । “रथेषुवोऽनीकेष्वधिश्रिय” इति ऋ० ८, २०, १२ अनीकेषु सेनामुखेष्विति भा० । “दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकंव्यूढं दुर्य्योधनस्तदेति” गीता मुखे, तस्य प्राणवायुनिःसा-रणद्वारत्वात् तथात्वम् “अग्नेरनीकमपआविवेशापामिति”यजु० ८, २४, “अनीकं मुखमिति” वेददीपः ।
Capeller
German
अ॑नीक
n.
 Antlitz, Front
Heer, Schaar.
Grassman
German
ánīka, n., ursprünglich wol der Mund als der athmende [an], aber stets vom ganzen Angesicht gebraucht, und zwar theils 1〉 im eigentlichen Sinne, theils bildlich, indem 2〉 der angezündete Agni oder 3〉 die strahlende Morgenröthe oder 4〉 Sonne, als den Menschen mit ihrem Angesicht anblickend, dargestellt werden. So wird auch 5〉 Agni als Angesicht der Opferfeier, 6〉 Uschas als Angesicht der Aditi aufgefasst. Bisweilen tritt dabei das Bildliche zurück und es erscheint dann 7〉 in der Bedeutung Glanzerscheinung, jedoch nur von Agni. Ferner wird 8〉 als Angesicht des Beiles (paraśú) oder der Pfeile, deren Schärfe oder Spitze, aufgefasst. 9〉 Endlich wird eine der Erscheinung sich darbietende Reihe oder ein Zug (der Marutʼs oder der rothschimmernden Kühe, die die Morgenröthe herauftreibt u. s. w.) [Page58] als Angesicht (Front) aufgefasst. 10〉 Der Loc. ánīke scheint auch in der Bedeutung coram vorzukommen, vor = im Angesicht.
-am 1〉 máma (d. Indra) {874, 3}. — 2〉 (agnés) {226, 11}
{301, 15}
{307, 1}
{308, 2}
{356, 1}
{604, 2}
{833, 3}. — 3〉 (uṣásas) {264, 13}
{430, 1}. — 4〉 (sū́ryasya) {492, 1}
vgl. {874, 3}. — 5〉 adhvarā́nām {828, 6} (agním). — 6〉 ádites {113, 19} (uṣā́s). — 7〉 (agnés) {517, 8}. _{517, 9}
{895, 3}. — 8〉 paraśós {402, 4}. — 9〉 devā́nām {115, 1}
usríyānām {121, 4}
gávām aruṇā́nām {124, 11}
marútām {168, 9}
{301, 9}
{488, 28}
{705, 9}
(sómānām) {869, 4}.
-e 2〉 {683, 4}
{520, 3}. — 3〉 {488, 5}. — 10〉 apā́m {354, 11}
vāyós {711, 13}
kṣós {809, 22}.
-ā 7〉 {253, 4}. — 8〉 {319, 7} tétikte tigmā́ 〰.
-ais 7〉 {235, 15}
{306, 3}
{524, 5}.
-aiṣu 1〉 {640, 12}.
ánīka:
*-ena 2〉 {200, 6}.
Burnouf
French
अनीक अनीक
m.
n.
 armée.
अनिकस्थ
m.
 soldat, guerrier
garde royal.
Cornac.
Tambour
de guerre.
अनिकिनी
f.
 armée
un 10ᵉ de l'अक्षौहिणी।
Stchoupak
French
अनीक-
nt. armée
masse
-इनी-
f.
 armée.
अनीकाग्र- nt. front de l'armée.