| YouTube Channel

अनिलः (anilaH)

 
Apte
English
अनिलः [anilḥ], [अनिति जीवति अनेन, अन् इलच्
Uṇ.*
 1.54]
Wind
वायुरनिलममृतमथेदम् Īśop.17. प्राणानामनिलेन वृत्तिरुचिता
Ś.*
 7.12
स सखा दीप इवानिलाहतः
Ku.*
 4.3. (The number of winds is 7: आवहो निवहश्चैव उद्वहः संवहस्तथा । विवहः प्रवहश्चैव परिवाहस्तथैव च ॥ and these are again subdivided into 7 divisions, the total number being 49).
The god of wind.
One of the subordinate deities, 49 of whom form the class of winds.
N.
 of one of the 8 Vasus, i. e. the fifth.
The wind in the body, one of the humours
˚हन्, ˚हृत्, ˚घ्न.
Rheumatism or any disease referred to disorder of the wind.
The letter य्.
Symbolical expression for the number 49.
N.
 of the lunar asterism स्वाति.
N.
 of Viṣṇu (तस्य प्राणात्मना सर्वदेहधारणात् तथात्वम्).
Comp.
 -अयनम् way or course of the wind. -अशन, -आशिन्
a.
 [अनिलमश्नातीति]
feeding on the wind, fasting.
a serpent. आर्जवेन विजानामि नासौ देवो$निलाशन
Mb.
 * 12.36.5. -अन्तकः (wind-destroying)
N.
 of a plant (Iṅgudī) or अङ्गारपुष्प. -आत्मजः son of the wind, epithet of Bhīma and Hanūmat.-आमयः [अनिलकृतः आमयः शाक. त.]
flatulence.
rheumatism (वातरोग). -घ्न, -हन्, -हृत्
a.
 curing disorders from wind. -घ्नकः a large tree (बिभीतक) Terminalia Belerica. (Mar. बेहडा). -पर्यायः pain and swelling of the eyelids and outer parts of the eye. -प्रकृतिa. of a windy nature. (-तिः)
N.
 of the planet Saturn. -भद्रकः
a.
 kind of chariot. With regard to shape the chariots are divided into seven classes नभस्वद्भद्रक, प्रभञ्जनभद्रक, निवातभद्रक, पवनभद्रक, परिषद्भद्रक, इन्द्रकभद्रक, and अनिलभद्रक Māna. 43.112-115. -व्याधिः derangement of the bodily (internal) wind. -सखः, -सारथिः fire (the friend of wind)
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः
Mb.
 * 1.15.1. so ˚बन्धुः.
Apte 1890
English
अनिलः [अनिति जीवति अनेन, अन् इलच् Uṇ. 1. 54] 1 Wind
प्राणानामनिलेन वृत्तिरुचिता Ś. 7. 12
स सखा दीप इवानिलाहतः Ku. 4. 30. (The number of winds is 7:
आवहो निवहश्चैव उद्वहः संवहस्तथा । विवहः प्रवहश्चैव परिवाहस्तथैव च ॥ and these are again subdivided into 7 divisions, the total number being 49).
2 The god of wind.
3 One of the subordinate deities, 49 of whom form the class of winds.
4 N. of one of the 8 Vasus, i. e. the fifth.
5 The wind in the body, one of the humours
°हन्, °हृत्, °घ्न.
6 Rheumatism or any disease referred to disorder of the wind.
7 The letter य्.
8 Symbolical expression for the number 49.
9 N. of the lunar asterism स्वाति.
10 N. of Viṣṇu (तस्य प्राणात्मना सर्वदेहधारणात् तथात्वं).
Comp.
अयनं way or course of the wind.
अशन,
आशिन् a. [अनिलमश्रातीति] {1} feeding on the wind, fasting. {2} a serpent.
अंतकः (wind-destroying) N. of a plant (Iṅgudī) or अंगारपुष्प.
आत्मजः son of the wind, epithet of Bhīma and Hanūmat.
आमयः [ अनिलकृतः आमयः शाक. त.] {1} flatulence. {2} rheumatism (वातरोग).
घ्न,
हन्,
हृत् a. curing disorders from wind.
घ्नकः a large tree (बिभीतक) Terminalia Belerica.
पर्यायः pain and swelling of the eyelids and outer parts of the eye.
प्रकृति a. of a windy nature. (-तिः) N. of the planet Saturn.
व्याधिः derangement of the bodily (internal) wind.
सखः fire (the friend of wind)
so °बंधुः.
Hindi
Hindi
हवा या हवा
Apte Hindi
Hindi
अनिलः
पुं*
 - अन्+इलच्
वायु
अनिलः
पुं*
 - अन्+इलच्
वायुदेवता
अनिलः
पुं*
 - अन्+इलच्
"उपदेवता, जो संख्या में ४९ हैं तथा वायु की श्रेणी में आते हैं"
अनिलः
पुं*
 - अन्+इलच्
शरीर में रहने वाली वायु-त्रिदोषों में से एक-वात
अनिलः
पुं*
 - अन्+इलच्
गठिया या और कोई रोग जो वातप्रकोप के कारण उत्पन्न माना जाता है।
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अनिति जीवति अनेन । अन(प्राणने)+इलच् । ‘सलिकल्यनि०इलच्’ उ०१.५४। १.वायु: । ‘प्राणानामनिलेन वृत्तिरुचिता सत्कल्पवृक्षे वने’ शाकु०७.१२। २.वायुदेवता । ३.वसुविशेष:। ‘अनिलो वसुवातयो:’ मेदिनी । ४.शरीरस्य प्राणादिवायु:। ५.वातरोग:। ६.स्वातिनक्षत्रम् । ७.विष्णु:। ‘वह्निरनिलो धरणीधर:’ वि०स०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनिलः
noun
मालिनः राक्षसस्य चतुर्षु पुत्रेषु अन्यतमः।
"अनिलस्य वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
Synonyms:
 वायुः, वातः, अनिलः, पवनः, पवमानः, प्रभञ्जनः, श्वसनः, स्पर्शनः, मातरिश्वा, सदागतिः, पृषदश्वः, गन्धवहः, गन्धवाहः, आशुगः, समीरः, मारुतः, मरुत्, जगत्प्राणः, समीरणः, नभस्वान्, अजगत्प्राणः, खश्वासः, वाबः, धूलिध्वजः, फणिप्रियः, वातिः, नभःप्राणः, भोगिकान्तः, स्वकम्पनः, अक्षतिः, कम्पलक्ष्मा, शसीनिः, आवकः, हरिः, वासः, सुखाशः, मृगवाबनः, सारः, चञ्चलः, विहगः, प्रकम्पनः, नभः, स्वरः, निश्वासकः, स्तनूनः, पृषताम्पतिः, शीघ्रः
noun
विश्वगमनवान् विश्वव्यापी तथा च यस्मिन् जीवाः श्वसन्ति।
"वायुं विना जीवनस्य कल्पनापि अशक्या।"
Synonyms:
 वातरोगः, वायुरोगः, वातामयः, वातव्याधिः, वातः, वायुः, रसवातः, अनिलामयः, अनिलरोगः, अनिलः, धनुर्वातः, पटीरं, गृध्रसी
noun
रोगविशेषः- यस्मिन् सन्धिस्थाने पीडा तथा च शोथः जायते।
"सः वातरोगेन पीडितः।"
Tamil
Tamil
அனில: : காற்று, வாயு தேவன், உடலில் உள்ள வாயு, வாத நோய், ஸ்வாதிநட்சத்திரம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनिलः,
पुं,
 (अनिति जीवत्यनेन अन् + इलच् ।)वायुः । इत्यमरः ॥
वसुविशेषः । इति मेदिनी ॥
(शरीरस्थप्राणादिवायुः । वातरोगः । स्वाति-नक्षत्रं ।)