अनिरुद्धः (aniruddhaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiअनिरुद्धः
- -
गुप्तचर
अनिरुद्धः
- -
प्रद्युम्न के एक पुत्र का नाम
अनिरुद्धः
- न निरुद्ध इति ब+स
"प्रद्युम्न के एक पुत्र का नाम। अनिरुद्ध काम का पुत्र और कृष्ण का पोता था। बाणासुर की पुत्री उषा उससे प्रेम करने लगी थी।उसने जादू की शक्ति से अनिरुद्ध को अपने पिता की नगरी शोणितपुर के अपने भवन में मंगवा लिया।(दे० उषा या चित्रलेखा)। बाण ने कुछ रक्षक उसे पकड़्ने के लिए भेजे परन्तु पराक्रमी अनिरुद्ध ने उन्हें लोहे की गदा से मौत के घाट उतार दिया।अंततः वह जादू की शक्ति के द्वारा पकड़ लिया गया।जब कृष्ण, बलराम और काम को उसका पता लगा तो वे उसे लेने गये। वहाँ भारी युद्ध हुआ। बाण की यद्यपि शिव और स्कन्द सहायता करते थे, तो भी वह पराजित हो गया, परन्तु शिव के बीच में पड़्ने से उसके प्राण वच गये। अनिरुद्ध को उसकी पत्नी उषा सहित द्वारका में अपने घर लाया गया।"
E Bharati Sampat
Sanskrit(पुं) न निरुद्धः। १.विष्णुः, वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाख्यचतुर्व्यूहस्य परमेश्वरस्य व्यूहभेदः। ‘न केनाऽपि प्रादुर्भावेषु निरुध्यते’ भा०। ‘अनिरुद्धः सुरानन्दः’ वि०स०। २.प्रद्युम्नस्य पुत्रः, उषानाथः। (वि) ३.स्वतन्त्रः, अनियन्त्रितः, अनर्गलः। ४.गुप्तचरः, चरः। ‘अनिरुद्ध उषानाथे चरे चानर्गलेऽन्यवत्’ विश्वः। (न) ५.सन्दानम्, सन्दानितकम्, काव्यबन्धभेदः। ‘सन्दानमनिरुद्धं च’ त्रिका०।
Wordnet
Sanskrit अनिरुद्धः, उषापतिः, ब्रह्मसूः, विश्वकेतुः
श्रीकृष्णस्य पौत्रः यः प्रद्युम्नस्य पुत्रः आसीत्।
"धर्मग्रन्थानुसारेण कामदेवः एव अनिरुद्धस्य रूपेण आगतः।"
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: अनिरुद्धः
Root: अनिरुद्ध
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कामदेवस्य पुत्रः
Meaning(s):
⇒ Son of Manmatha
Shloka(s):
1|1|29|2 ► ब्रह्मसूरनिरुद्धः स्यादृश्यकेतुरूषापतिः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|29|2 ⇢ अनिरुद्धः (अनिरुद्ध) (पुं) ⇒ Son of Manmatha ⇒ कामदेवस्य पुत्रः
➠ 1|1|29|2 ⇢ ऋश्यकेतुः (ऋश्यकेतु) (पुं) ⇒ Son of Manmatha ⇒ कामदेवस्य पुत्रः
➠ 1|1|29|2 ⇢ उषापतिः (उषापति) (पुं) ⇒ Son of Manmatha ⇒ कामदेवस्य पुत्रः
Related word(s):
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ मन्मथः
जातिः ➡ अलौकिकचेतनः
अमरकोशः
SanskritWord: अनिरुद्धः
Root: अनिरुद्ध
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ spy
⇒ ziva
⇒ unstopped
⇒ self-willed
⇒ ungovernable
⇒ unobstructed
⇒ uncontrollable
⇒ secret emissary
⇒ son of pradyumna
Shloka(s):
1|1|27|1 ► ब्रह्मसूर्विश्वकेतुः स्यादनिरुद्ध उषापतिः। (स्वर्गवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|1|27|1 ⇢ अनिरुद्धः (अनिरुद्ध) (पुं) ⇒ spy, ziva, unstopped, self-willed, ungovernable, unobstructed, uncontrollable, secret emissary, son of pradyumna
➠ 1|1|27|1 ⇢ उषापतिः (उषापति) (पुं)
Related word(s):
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ कामदेवः
जातिः ➡ अलौकिकचेतनः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअनिरुद्धः, (न निरुध्यतेऽसौ नि + रुध् + कर्म्मणिक्तः, ततो नञ्समासः ।) कामदेवपुत्त्रः । तत्-पर्य्यायः । उषापतिः २ ब्रह्मसूः ३ विश्वकेतुः ४ ।इत्यमरः ॥
स तु भगवतश्चतुर्व्यूहान्तर्गतादिव्यूहः ।तस्मात् सृष्टिर्भवति यथा, --“तमसो ब्रह्मसम्भूतं तमोमूलामृतात्मकं ।तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितं ॥
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत् प्रधानं प्रचक्षते ।तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥
विद्यासहायवान् देवो विश्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।अप्स्वेव शयनञ्चक्रे निद्रायोगमुपागतः ॥
जगतश्चिन्तयन् सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः” ।इति महाभारते मोक्षधर्म्मः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.