अध्वन् (adhvan)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अध्वन् m.
  (-ध्वा)
	 1. A road.
	 2. Fixing,  placing.
	 3. Time.
	 4. Assault.
	 5.
Correcting viscidity,  dilution of the phlegm and marrow.
 E.
  अत
to go constantly,  क्वनिप् affix
 ध substituted for त.

Capeller Eng

English

 अ॑ध्वन् m.
  road,  path,  travel
 length,  space.

Yates

English

 अध्वन् (ध्वा) 5.
m.
  A road
 time.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  assault
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  distance
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  sky
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  road
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  time
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  means
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  air
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  orbit
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  traveller
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  method
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  place
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  course
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  intelligent person
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  resource
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  recension of the Vedas and the school upholding it
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  journey
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  zodiac
अध्वन् 	-	 adhvan 	-	 m.
  	-	  way

Wilson

English

 अध्वन्
m.
  (-ध्वा)
1 A road.
2 Fixing,  placing.
3 Time.
4 Assault.
5 Correcting viscidity,  dilution of the phlegm and marrow.
E.
  अत to go constantly,  क्वनिप् affix
 ध substituted for त.

Apte

English

अध्वन् [adhvan],  m.
  [अत्ति बलं
 अद्-क्वनिप् धादेशः Uṇ.*
  4.115
 perhaps from अत् also]

(a) A way,  road
 passage,  orbit (of planets &c.
 )
 मुक्ताध्वानं ये लङ्घयेयुर्भवन्तम् Me.*
  54. (b) Distance,  space (traversed or to be traversed)
 पञ्चदशयोजनमात्रमध्वानं जगाम K.*
  119, 12
 कियत्यध्वनि सा उज्ज- यिनी 27
 Dk.*
  13
 अपि लङ्धितमध्वानं बुबुधे न बुधोपसः R.*
  1. 47
 उल्लङ्घिताध्वा Me.*
  45
 कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे &c.
  (c) Journey,  travel,  course,  march
 नैकः प्रपद्येताध्वानम् Ms.*
  4.6 undertake a journey
 अध्वसु त्रिषु विसृष्टमैथिलः R.*
  11.57 after three marches
 परिक्लान्तः किलाध्वना Ki.*
  11.2 wayworn
 अध्वश्रमपरिगतम् Me.*
  17.4
 अध्वा वर्णकफस्थौल्यसौकुमा- र्यविनाशनः Suśr.

A recension of the Vedas and the school upholding it (शाखा,  अवयव) एकविंशत्यध्वयुक्त- मृय्वेदमृषयो विदुः । सहस्राध्वा सामवेदो यजुरेकशताध्वकम् ॥ अध्वा देवगतिः शाखा इति पर्यायवाचकाः ।

Time (Kāla),  time personified,  (being the eater of all) दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये ह्यध्वन्यनागते Mb.
 *  14.8.24.

Air
 sky,  atmosphere.

Place. प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः Rām.*
  5.1.45.

Means,  resource
 method.

Attack (अधिकदुरारोह- णम्). अध्वन् is changed to अध्व after prepositions
 प्राध्वः,  व्यध्वः &c.
  Comp.
   -अतिः [अध्वानमतति,  अत्-इ]

a traveller.

an intelligent person.  -अधिपः,  -ईशः [ष. त.] an officer in charge of the public roads. -अयनम् [अध्वन्ययनम्] journey,  travel.

गः one who travels
 a traveller,  way-farer
 Av.*
  13.1.36. सन्तानकतरुच्छाया- सुप्तविद्याधराध्वगम् Ku.*
  6.46 (˚गामिन्).

a camel.

a mule.

the sun
 ˚भोग्यः N.
  of a tree,  Spondias Mangifera (आम्रातकवृक्ष) अध्वगैः अयत्नलम्यफलत्वात् भोग्यः (Mar.  आंबाडा). (-गा) the Ganges. -गत् m.
  [अध्वानं गच्छति
 गम्-क्विप् P.
 VI.4.4] a traveller. -गत्यन्तः गन्तव्यः [ष. त.] measure of length applicable to roads
 कालभावा- ध्वगन्तव्यः Mbh. Vārt. on P.*
  1.4.51. -जा [अध्वनि जायते
 जन्-ड] A plant (स्वर्णुली or स्वर्णपुष्पी).

पतिः the sun (दिवैव पथिकानां गमनात् रात्रौ च गमननिषेधात् सूर्यस्य अध्वपालकत्वम् or अध्वनः आकाशस्य पतिः).

inspector of the road. -रथः [अध्वने हितः पर्याप्तो रथः शाक. त.]

a travelling coach.

[अध्वैव रथो यस्य] a messenger skilled in travelling (पथि प्रज्ञो दूतः). -शल्यः [अध्वनि शल्यमिव आचारतीति क्विप्- अच् Tv.] N.
  of a tree (अपामार्ग) (अध्वगानां पादवस्त्रादौ शल्यवद्वेधकारकत्वात् तथात्वम्) (Mar.  आघाडा).

Apte 1890

English

 अध्वन् m. [अत्ति बलं
 अद्-क्वनिप् धादेशः Uṇ. 4. 115
 perhaps from अत् also] 1 (a) A way,  road
 passage,  orbit (of planets &c.)
 मुक्ताध्वानं ये लंघयेयुर्भवंतं Me. 54. (b) Distance,  space (traversed or to be traversed)
 पंचदशयोजनमात्रमध्वानं जगाम K. 119,  120
 कियत्यध्वनि सा उज्जयिनी 207
 Dk. 13
 अपि लंघितमध्वानं बुबुधे न बुधोपमः R. 1. 47
 उल्लंघिताध्वा Me. 45
 कालाध्वनोरत्यंतसंयोगे &c. (c) Journey,  travel,  course,  march
 नैकः प्रपद्येताध्वानं Ms. 4. 60 undertake a journey
 अध्वसु त्रिषु विसृष्टमैथिलः R. 11. 57 after three marches
 परिक्लांतः किलाध्वना Ki. 11. 2 way-worn
 U. 1. 34
 Me. 17,  38
 अध्वा वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यविनाशनः Suśr. 
2 A recension of the Vedas and the school upholding it ( शाखा,  अवयव)
 एकविंशत्यध्वयुक्तमृग्वेदमृषयो विदुः । सहस्राध्वा सामवेदो यजुरेकशताध्वकं ॥ अध्वा देवगतिः शाखा इति पर्यायवाचकाः । 
3 Time (Kāla),  time personified,  (being the eater of all). 
4 Air
 sky,  atmosphere. 
5 Place. 
6 Means,  resource
 method. 
7 Attack (अधिकदुरारोहणं). अध्वन् is changed to अध्व after prepositions
 प्राध्वः,  व्यध्वः &c. 
Comp. 
अतिः [अध्वानमतति,  अत्-इ] {1} a traveller. {2} an intelligent person. 
अधिपः,  
ईशः [ष. त.] an officer in charge of the public roads. 
अयनं [अध्वन्ययनं] journey,  travel. 
गः {1} one who travels
 a traveller,  way-farer
 संतानकतरुच्छायासुप्तविद्याधराध्वगं Ku. 6. 46 ( °गामिन्). {2} a camel. {3} a mule. {4} the sun
 °भोग्यः N. of a tree,  Spondias Mangifera (आम्रातकवृक्ष) अध्वगैः अयत्नलभ्यफलत्वात् भोग्यः. (
गा) the Ganges. 
गत् m. [अध्वानं गच्छति
 गम्-क्विप् P. VI. 4. 40] a traveller. 
गत्यंतः 
गंतव्यः [ष. त.] measure of length applicable to roads
 देशकालाध्वगंतव्यः Vārt. 
जा [अध्वनि जायते
 जन्-ड] A plant (स्वर्णुली or स्वर्णपुष्पी). 
पतिः {1} the sun (दिवैव पथिकानां गमनात् रात्रौ च गमननिषेधात् सूर्यस्य अध्वपालकत्वं or अध्वनः आकाशस्य पतिः). {2} inspector of the road. 
रथः [अध्वने हितः पर्याप्तो रथः शाक. त.] {1} a travelling coach. {2} [अध्वैव रथो यस्य] a messenger skilled in travelling (पथि प्रज्ञो दूतः). 
शल्यः [अध्वनि शल्यमिव आचरतीति क्विप्-अच् Tv.] N. of a tree (अपामार्ग) (अध्वगानां पादवस्त्रादौ शल्यवद्वेधकारकत्वात् तथात्वं). 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑ध्वन् m.
  a road,  way,  orbit

 a journey,  course

 distance

 time,  Buddh.
  & Jain.
  

 means,  method,  resource

 the zodiac (?),  sky,  air,  L.
 

 a place

 a recension of the Vedas and the school upholding it

 assault (?)

Monier Williams 1872

English

 अध्वन् अध्वन्,  आ,  m. (said to be from अद्, 
‘to eat, ’ द् being changed to ध्,  or fr. rt. अत्),  a
road,  way,  orbit
 a journey,  course
 distance
 time
means,  method,  resource
 the zodiac (?),  sky,  air
a place
 a recension of the Vedas and the school up-
holding it
 assault (?). अध्वन् becomes अध्व,  अस्, 
at the end of some compounds.
—अध्व-ग,  अस्,  आ, 
अम्,  travelling
 (अस्),  m. a traveller
 a camel,  a mule
the sun
 (आ),  f. Gangā (the river).
—अध्व-गत्,  त्, 
m. a traveller.
—अध्व-गत्य्-अन्त or अध्व-गन्त-
व्य,  अस्,  m. measure of length applicable to roads.
—अध्वग-भोग्य,  अस्,  m. (traveller's delight),  N.
of a tree (Spondias Mangifera).
—अध्व-गमन, 
अम्,  n. act of travelling.
—अध्व-गामिन्,  ई,  इनी, 
इ,  wayfaring.
—अध्व-गा,  f. a plant,  also called
Svarṇulī.
—अध्व-पति,  इस्,  m. (lord of the orbits or
of the zodiac),  the sun.
—अध्व-रथ,  अस्,  m. a
travelling car.
—अध्व-शल्य,  अस्,  m. a plant,  Achy-
ranthes Aspera.
—अध्वाधिप (°व-अध्°) or अध्वेश
(°व-ईश्°),  अस्,  m. officer in charge of the police on
the public roads.

Macdonell

English

 अध्वन् ádhvan,  m.
  road
 journey,  wandering
 🞄distance
 -ina,  m.
  traveller.

Goldstucker

English

 अध्वन् m. (-ध्वा)
	^1 Sky,  atmosphere (only in the Vedas).
	^2 A road.
	^3 Time.
	^4 A place (perhaps,  a place where four
roads meet).
	^5 A branch or school of the Vedas or sacred
literature.--In some Tatpurusha compounds the former
part of which is an उपसर्ग (q. v.),  this word occurs in the
form of अध्व
 i. e. the compound assumes the samāsānta
aff. अच्
 e. g. प्राध्व,  निरध्व,  प्रत्यध्व.--(The two last
meanings of this word are rather unsettled through the
variety of readings in the native dictionaries from which
they are taken
 some read अध्वा…संस्थाने स्यादवस्कन्धे, 
others संस्थाने साश्रवस्कन्धे
 the best reading,  however,  that
which has been adopted in the present translation,  seems
to be this: संस्थाने शास्त्रवत्स्कन्धे.) E. doubtful
 according
to some,  अद्,  uṇ. aff. क्वनिप्,  with ध् substituted for द्
‘because it eats up the strength of the traveller’
 or ac-
cording to others,  अत्,  uṇ. aff. क्वनिप्,  with ध् instead of त्.

Benfey

English

 अध्वन् अध्वन्,  m.
  A road,  Man. 
4,  60.
 -- Comp.
  गत- (vb. गम्),  adj.
 
versed,  skilled,  MBh. 12,  11876.

Hindi

सड़क

Apte Hindi

Hindi

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
"रास्ता, सड़क, मार्ग, नक्षत्र मार्ग"

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
"(क)दूरी, स्थान,  (ख) यात्रा, भ्रमण, प्रसरण, प्रस्थान"

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
"समय,  मूर्तकाल"

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
"आकाश, अन्तरिक्ष"

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
"उपाय साधन, प्रणाली"

अध्वन्
पुं*
  - अद्+क्वनिप् दकारस्य धकारः
आक्रमण

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अध्वन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾರ್ಗ / ದಾರಿ
निष्पत्तिः - > अद (भक्षणे) “कनिप्” “घ” च (उ० ४-११५) ।
व्युत्पत्तिः - > अत्ति बलं (पथिकानाम्) |
प्रयोगाः - > “अपि लङ्घितमध्वानं वुबुधे न बुधोपमः” |
उल्लेखाः - > रघु० १-४७ ।
अध्वन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ / ವಾಯುಮಂಡಲ
अध्वन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲ
विस्तारः - > [ಕಾಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನುಂಗುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.] “अध्वा कालवत्र्मनोः” - हेम० ।
अध्वन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯಾಣ
प्रयोगाः - > “अध्वसु त्रिषु विसृष्टमैथिलः” |
उल्लेखाः - > रघु० ११-५७ ।

L R Vaidya

English

 aDvan {% m. %} 1. A road,  a way,  e.g. नैकोऽध्वानं गच्छेत्
distance,  अपि लंघितमध्वानं बुबुधेन बुधोपमः R.i.47
time
means,  resource
sky.

Bopp

Latin

 अध्वन् m. (ut videtur a r. अत् ire anomale mutato त् in
ध् s. वन्) via. N. 19. 12.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 adhvan,  m. (= Pali addha[n],  addhāna),  time. (Cf. 1 aṃśa,  1.). The three adhvānaḥ listed Dharmas 〔86〕 [Page019-a] (atīto,  anāgato,  pratyutpanno 'dhvā). Very common are atīte and anāgate (less common pratyutpanne,  SP 〔42.1〕) 'dhvani in past (future,  present) time SP 〔17.8〕
 〔40.16〕
 〔41.10〕
 LV 〔87.11〕
 〔88.13〕
 Mv 〔i.1.8〕
 〔39.9〕
 Divy 〔60.13〕
 〔62.7〕
 Av 〔i.32.8〕
 Suv 〔97.3〕
 atītānāgatapratyutpanneṣv adhvasu LV 〔263.7〕
 〔435.4〕
 adhvasu triṣu RP 〔6.11〕
 also acc.,  in dating,  ahaṃ pi bhaveyaṃ anāgatam adhvānaṃ tathāgato … Mv 〔i.238.14〕,  may I also in future time become …
 〔335.14〕
 but acc. generally of extent of time,  ciraṃ dīrgham adhvānaṃ for a very long time Mv 〔i.52.3〕
 〔244.19〕 (suciraṃ°)
 〔ii.424.10〕
 Ud 〔v.7〕 (omits ciraṃ)
 tr(i)yadhva-,  past,  present and future LV 〔151.12〕
 〔435.5〕
 Bhad 〔1〕 etc.
 Śikṣ 〔17.13〕
 Dbh 〔55.22〕
 trayo adhvānaḥ Gv 〔478.9〕
 yasmin-yasmin adhvani Gv 〔82.14〕,  in whatever time
 dīrghasyādhvano 'tyayeṇa Mv 〔i.338.14〕,  with the lapse of a long time.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अध्वन् ,  अनागते ऽध्वनि so v.a. in ferner Zukunft,  Vajracch. 22,  12
 30,  14
 37,  1. — 8. vgl. Zach. Beitr.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पदव्येकपदी पद्या पद्धतिर्वर्त्म वर्तनी ।
अयनं सरणिर्मार्गोऽध्वा पन्था निगमः सृतिः ॥ ९८३ ॥
-wordlist-
 
पदवी (स्त्री),  एकपदी (स्त्री),  पद्या (स्त्री),  पद्धति (स्त्री),  वर्त्मन् (क्ली),  वर्तनी (स्त्री),  अयन (क्ली),  सरणि (स्त्री),  मार्ग (पुं),  अध्वन् (पुं),  पथिन् (पुं),  निगम (पुं),  सृति (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अध्वन्
अध्वन्,  पथस्,  पद्धति,  एकपदी,  वर्त्मन्,  वर्तनी,  सरणि,  अयन,  पदवी,  मार्ग,  पद्या,  निगम
अध्वा पन्थाः पद्धतिरेकपदी वर्त्म वर्तनी सरणिः ।
अयनं पदवी मार्गः पद्या च निगद्यते निगमः ॥ २६० ॥
verse 2.1.1.260
page 0032

नाममाला

Sanskrit

वर्त्मन्,  अध्वन्,  सरणि,  पथिन्,  मार्ग,  प्रचर,  सञ्चर
वर्त्माऽध्वा सरणिः पन्था मार्गः प्रचरसञ्चरौ ।
verse 0.1.1.162
page 0078

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अध्वन् पु०
  अत्ति बलम् अद--क्वनिप् धादेशः । पथि,  “अपिलङ्घितमध्वानं बुबुधे न बुधोपमः” इति रघुः । अध्वान-मध्वान्तविकारलङ्घ्य” इति कु० । “नैकोऽध्वानं गच्छेदिति विष्णुस० । आकाशे पु०
  निरुक्तकारः । अधिकदुरारोहणे च ।सर्वभक्षकत्वात् काले,  हिंस्रेच । अद्यते खण्डशो भक्ष्यते-ऽनेनेति करणे क्वनिप् । अवयवे । प्रा० स० । उपसर्ग-पूर्वादच्समा० । व्यध्वःदुरध्वः (कुपथः) प्रा० ब० । कदादेशःकदध्वा । अवयवश्च वेदस्य शाखाऽपि यथा “एवंविशत्यध्व-युक्तमृग्वेदमृषयो विदुः । सहस्राध्वा सामवेदो यजुरेक-शताध्वकमिति ।

Capeller

German

 अध्वन् m.
  Weg,  Reise
 Länge,  Raum, 

Grassman

German

 ádhvan,  m.,  Weg.
-ā {113, 3}
 {173, 11}
 {204, 2}
 {558, 2}
 {574, 3}
 {651, 11}
 {887, 26}
 {934, 1}.
-ānam {31, 16}
 {877, 6}
 {943, 7}.
-ane {42, 8}.
-anas [G.] paramám {301, 12}
 ánte {312, 2}
 vimócane {407, 7}
 pārám {408, 10}
 vímadhyam {1005, 2}
 pāré {1028, 2} (neb. rájasas).
-ani {487, 13}
 {491, 5}.
-an [L.] {37, 13}
 {453, 3}
 {470, 2}
 {492, 15}
 {692, 6}
 {863, 10}.
-anas [A. p.] {42, 1}
 {71, 9}
 {72, 7}
 {104, 2}
 {146, 3}
 {264, 12}
 {457, 3}
 {576, 4}
 {647, 17}
 {848, 4}
 {941, 3}(?).
-abhis {23, 16}
 {764, 2}.
-asu {1011, 2}.

Burnouf

French

 अध्वन् अध्वन् m.
  (अत्,  sfx. वन्) route,  chemin
assaut.
		 Temps qui s'écoule.
अध्वनीन a. voyageur.
अध्वन्य m.
  mms.

Stchoupak

French

 अध्वन्-
 m.
  chemin 
 trajet,  distance,  voyage et temps du voyage.
अध्व-ग- a. sur la route 
 m.
  promeneur,  voyageur 
 °ग-वेष- a. en
costume de pèlerin. 
°दर्शिन्- m.
  qui indique le chemin,  guide.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.