| YouTube Channel

अध्यापक (adhyApaka)

 
शब्दसागरः
English
अध्यापक
m.
 (-कः) A teacher, one who instructs in the sacred books.
E.
अधि, and इङ् to go, in the causal form, and वुन्
aff.
Capeller Eng
English
अध्यापक
m.
 teacher.
Yates
English
अध्या_पक (कः) 1.
m.
 A teacher.
Spoken Sanskrit
English
अध्यापक adhyApaka
m.
 teacher
अध्यापक adhyApaka
adj.
 a teacher
अध्यापक adhyApaka
m.
 preceptor
अध्यापक adhyApaka
m.
 instructor
भौतशास्त्रस्य अध्यापक bhautazAstrasya adhyApaka
m.
 physics teacher
Wilson
English
अध्यापक
m.
 (-कः) A teacher, one who instructs in the sacred books.
E.
 अधि, and इङ् to go, in the causal form, and वुन्
aff.
Apte
English
अध्यापक [adhyāpaka] पनम् [panam], पनम् अध्याय See under अधि.
अध्यापकः [adhyāpakḥ], [अधि-इ-णिच्-ण्वुल्] A teacher, preceptor, instructor
especially of the Vedas
व्याकरण˚, न्याय˚ professor or + teacher of 2grammar, logic
&c.
भृतक˚ a hired teacher, mercenary teacher
˚उदितः styled a professor. According to Viṣṇu-Smṛiti an adhyāpaka is of 2 kinds: he is either an Achārya i. e. one who invests a boy with the sacred thread and initiates him into the Vedas, or he is an Upādhyāya i. e. one who teaches for livelihood (वृत्त्यर्थम्) See
Ms.*
 2.14-141. and the two words. [उपनीय तु यः शिष्यां वेदमध्यापयेद्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते ॥ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो$ध्यापयति कृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते ॥]
Apte 1890
English
अध्यापकः [अधि-इ-णिच्-ण्वुल्] A teacher, preceptor, instructor
especially of the Vedas
व्याकरण°, न्याय° professor or teacher of grammar, logic &c.
भृतक° a hired teacher, mercenary teacher
°उदितः styled a professor. According to Viṣṇu Smṛti an adhyāpaka is of {2} kinds: he is either an Ācārya i. e. one who invests a boy with the sacred thread and initiates him into the Vedas, or he is an Upādhyāya i. e. one who teaches for livelihood (वृत्त्यर्थं) See Ms. 2. 140-141 and the two words.
अध्यापक
पनं, अध्याय See under अधी.
Monier Williams Cologne
English
अध्य्-आपक a
mfn.
 a teacher (especially of sacred knowledge).
अध्य्-आपक b
&c.
 See अधी.
Monier Williams 1872
English
अध्यापक अध्य्-आपक, अस्, m. (fr. अधि-इ, see
अधी), a teacher or professor, especially of sacred know-
ledge
N. of a priest (?).
—अध्यापकोदित (°क-
उद्°), अस्, m. entitled an अध्यापक, styled a professor.
Macdonell
English
अध्यापक adhyāpaka,
m.
 teacher.
Goldstucker
English
अध्यापक Tatpur. m. (-कः)
^1 A teacher, esp. one who instructs
in the sacred books.
^2 (According to a legend in the Calcutta
edition of the Harivanśa.) One of the sixteen Ṛtvijs (q. v.)
or priests, who was produced together with the Neṣṭṛ from
the thighs of Purushottama. The reading of the commen-
tary, however, is अच्छावाक (q. v.) and the list of priests
mentioned there is differently given in the manuscripts
अ-
ध्यापक does not usually occur as the name of a Ṛtvij. (In
the first meaning अध्यापक may be the latter part of Tatpur.
compounds, the former of which stands in the sense of the
genitive (f. i. ब्राह्मणाध्यापक one who instructs a Brāhmana)
and as the latter part of several Karmadh. compounds
see
f. i. कुमाराध्यापक, कठाध्यापक.) E. इ (इङ्) with अधि, in
the caus., kṛt aff. ण्वुल्.
Benfey
English
अध्यापक अध्यापक, i. e. अधि-इ,
Caus. + अक,
m.
 A teacher, Man. 3,
156.
Apte Hindi
Hindi
अध्यापकः
पुं*
 - अधि+इ+णिच्+ण्वुल्
"पढ़ाने वाला, गुरु, शिक्षक विशेषतया वेदों का, भृतक अर्थार्थी अध्यापक "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अध्यापक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸುವವನು / ಉಪಾಧ್ಯಾಯ
निष्पत्तिः - > अधि+इङ् (अध्ययने)+णिच् “ण्वुल्” (३-१-१३३) ।
व्युत्पत्तिः - > अध्यापयति |
L R Vaidya
English
aDyApaka {% m. %} A teacher, a preceptor. According to Vishṇu, अध्यापक is either an आचार्य or an उपाध्याय. An आचार्य is he who invests a boy with the sacred thread and teaches him the Veda. An उपाध्याय instructs for wages. (M.ii.140-41.)
Bopp
Latin
अध्यापक m. (qui facit ut aliquis legat, a r. इ,
praef. अधि unde in forma caus. anom. अध्यापय् - gr.
524. - s. अक) praeceptor, magister. AM.
Indian Epigraphical Glossary
English
Adhyāpaka (EI 32), a teacher.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mkhan po
१) अध्यापक २) उबाध्याय ३) कर्मार ४) प्रशास्तृ ५)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अध्यापक
अध्यापक, उपाध्याय
अध्यापक उपाध्यायो व्याख्या विवरणं स्मृतम् ।
verse 2.1.1.400
page 0046
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अध्यापकः
Root: अध्यापक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ teacher
⇒ preceptor
⇒ a teacher
⇒ instructor
Shloka(s):
2|7|7|1 ► उपाध्यायोऽध्यापकोऽथ स्यान्निषेकादिकृद्गुरुः। (ब्रह्मवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|7|7|1 ⇢ उपाध्यायः (उपाध्याय) (पुं)
➠ 2|7|7|1 ⇢ अध्यापकः (अध्यापक) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ वृत्तिः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ विद्योपदेष्टृभार्या
परा_अपरासंबन्धः ➡ संस्कारादिकर्तुर्गुरुः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अध्यापकः, त्रि, (अधि + इङ् + णिच् + ण्वुल् ।)अध्यापनकर्त्ता । पाठगुरुः । अध्यापयिता । तत्प-र्य्यायः । उपाध्यायः २ । इत्यमरः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अध्यापक
पु०
 अध्यापयति अधि + इङ् णिच्--ण्वुल् ।अध्ययनकारयितरि, उपाध्याये च । “भृतकाध्यापकोयस्तुभृतकाध्यापितस्तथेति” मनुः । अस्य अकारान्तत्वेऽपि याज-कादिगणे पाठात् षष्ठीसमासः तेन वेदाध्यापकः न्याया-ध्यापक इति । अध्यापकश्च द्विविधः आचार्य्य उपा-ध्यायश्च यथोक्तं विष्णुना “यस्तूपनीय व्रतादेशं कृत्वावेदमध्यापयेत्तमाचार्य्यं विद्यात् । यस्त्वेनं मूल्येनाध्या-पयेदकदेशं वा तमुपाध्यायमिति” ।
Capeller
German
अध्यापक
m.
 Lehrer.
Stchoupak
French
अध्य्-आपक-
m.
 professeur.