| YouTube Channel

अध्यवसाय (adhyavasAya)

 
शब्दसागरः
English
अध्यवसाय
m.
 (-यः) Effort, exertion, determined application.
E.
 अधि, and
अब before षो to destroy, with the affixes धञ् and यक्.
Yates
English
अध्य_वसाय (यः) 1.
m.
 Perseverance.
Wilson
English
अध्यवसाय
m.
 (-यः) Effort, exertion, determined application.
E.
 अधि, and अव before षो to destroy, with the affixes घञ्
and यक्.
Apte
English
अध्यवसायः [adhyavasāyḥ], 1 An attempt, effort, exertion
न स्वल्प- मप्यध्यवसायभीरोः करोति विज्ञाननिधिर्गुणं हि
H.*
 1.v.l.
˚सह- चरेषु साहसेषु
Dk.*
 161.
Determination, resolution
mental effort or apprehension
संभावनं नाम अस्तित्वाध्यव- सायः
P.
 VI.2.21.
cf.
 also प्रतिविषयाध्यवसायो दृष्टम् । Sāṅkhya
K.*
 5.
Perseverance, diligence, energy, constancy
तत्को$यं पदे पदे महाननध्यवसायः
U.*
 4 absence of energy or resolution, drooping of spirits
(with महानध्यवसायः as the reading, the meaning would be 'why this effort on your part i. e. to determine whether you should go or not, hesitation. ')
Apte 1890
English
अध्यवसायः 1 An attempt, effort, exertion
न स्वल्पमप्यध्यवसायभीरोः करोति विज्ञाननिधिर्गुणं हि H. 1. v. l.
°सहचरेषु साहसेषु Dk. 161.
2 Determination, resolution
mental effort or apprehension
संभावनं नाम अस्तित्वाध्यवसायः P. VI. 2. 21.
3 Perseverance, diligence, energy, constancy
तत्कोयं पदे पदे महाननध्यवसायः U. 4 absence of energy or resolution, drooping of spirits
(with महानध्यवसायः as the reading, the meaning would be ‘why this effort on your part i. e. to determine whether you should go or not, hesitation’.).
Monier Williams Cologne
English
अध्य्-अव-साय
m.
 id.
(in
phil.
 ) mental effort, apprehension.
clinging to (earthly things),
Divyāv.
Monier Williams 1872
English
अध्य्-अव-साय, अस्, m. = the preceding
(in phi-
losophy) mental effort, apprehension.
—अध्यव-
साय-युक्त, अस्, आ, अम्, or अध्यवसायिन्, ई, इनी, इ,
resolute.
Goldstucker
English
अध्यवसाय Tatpur. m. (-यः)
^1 Ascertainment, determining.
^2 As-
siduous application, effort, energy.
^3 (In philosophy.) The
specific function of बुद्धि or intellect (q. v.), apprehension
by intellect, its taking hold of an object either by ascertain-
ment or volition.
^4 (In rhetoric.) The same as अध्यवसान.
E. सो with अव and अधि, kṛt aff. ण and āgama युक्.
Benfey
English
अध्यवसाय अध्यवसाय, i. e. अधि
-अव-सो + अ,
m.
 Perseverance, Pañc.
60, 6. Constancy, ib. iii. d. 261.
Apte Hindi
Hindi
अध्यवसायः
पुं*
 - अधि+अव+सो+घञ्
"प्रयास, प्रयत्न, परिश्रम "
अध्यवसायः
पुं*
 - अधि+अव+सो+घञ्
"दृढ़निश्चय, संकल्प, मानस प्रयत्न या विचारों का ग्रहण"
अध्यवसायः
पुं*
 - अधि+अव+सो+घञ्
"धैर्य, उद्यम, लगातार कोशिश"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अध्यवसाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಯ/ ಅವಧಾರಣ / ನಿರ್ಣಯ
अध्यवसाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯತ್ನ
अध्यवसाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸಾಹ / ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ
निष्पत्तिः - > अधि+अव+षो (अन्तकर्मणि) “घञ्” (३-३-१८) ।
L R Vaidya
English
aDyavasAya {% m. %} 1. The same as अध्यवसान q.v.
2. energy
3. perseverance, constancy.
Bopp
Latin
अध्यवसाय m. (r. सो praef. अधि + अव s. य) opera,
contentio, studium, nisus. HIT. 36. 3.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
adhyavasāya, m. or nt. = °sāna, grasping, clinging, devotion (to something deprecated
cf. adhyavasita): Divy 〔534.19〕
adhyavasāye tiṣṭhati, cited from Mādhyamikā-vṛtti in note 4 on Śikṣ 〔223.8〕. (On adhyavasāya, ger., see adhyavasyati.)
Abhyankara Grammar
English
अध्यवसाय determination to begin an activity with a view to get the fruit. cf. य एष मनुष्यः प्रेक्षापूर्व- कारी स बुद्ध्या कंचिदर्थं संपश्यति, संदृष्टे प्रार्थना, प्रार्थिते अध्यवसायः, म् अध्यवसाये आरम्भः, आरम्भे निर्वृत्तिः, निर्वृत्तौ फलावाप्तिः cf. M. Bh. on I.3.14 and I.4.32.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शोकः शुक्शोचनं खेदः क्रोधो मन्युः क्रुधा रुषा ।
क्रुत्कोपः प्रतिघो रोषो रुट् चोत्साहः प्रगल्भता ॥ २९९ ॥
अभियोगोद्यमौ प्रौढिरुद्योगः कियदेतिका ।
अध्यवसाय ऊर्जोथ वीर्यं सोऽतिशयान्वितः ॥ ३०० ॥
-wordlist-
शोक (पुं), शुच् (स्त्री), शोचन (क्ली), खेद (पुं), क्रोध (पुं), मन्यु (पुं), क्रुधा (स्त्री), रुषा (स्त्री), क्रुध् (स्त्री), कोप (पुं), प्रतिघ (पुं), रोष (पुं), रुष् (स्त्री), उत्साह (पुं), प्रगल्भता (स्त्री), अभियोग (पुं), उद्यम (पुं), प्रौढि (स्त्री), उद्योग (पुं), कियदेतिका (स्त्री), अध्यवसाय (पुं), ऊर्ज (पुं), वीर्य (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अध्यवसायः,
पुं,
 (अधि + अव + सो + भावे घञ् ।)उत्साहः । इत्यमरः ॥
कर्म्मसु सुकरः प्रत्ययः ।इति मधुः ॥
कर्म्मसु दृढयत्नकारको भावः । इतिरमानाथः ॥
कर्म्मसु प्रत्ययः इति नयनानन्दः ॥
अशक्ये बलोद्यमः । इति केचित् ॥
उद्योगोद्यमौचात्र । इति भरतः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अध्यवसाय
पु०
 अधि + अव--सो--घञ् । इदमेवमेवेति विषय-परिच्छेदे निश्चये । स चात्मधर्म इति नैयायिकाः बुद्धिधर्मइति सांख्यादयः । “उपात्तविषयाणामिन्द्रियाणां वृत्तौ सत्यांबुद्धेः रजस्तमोऽभिभवे सति यः सत्त्वसमुद्रेकः सोऽयमध्यव-साय इति वृत्तिरिति चाख्यायते” इति सांख्यतत्त्वकौमुदी-परिभाषितलक्षणः, “कर्त्तव्यमिति योऽयं निश्चयः चित्-सान्निध्यात् प्राप्तचैतन्याया बुद्धेः परिणामः सोऽयमध्य-वसाय” इत्युक्तलक्षणो वा निश्चयः । “प्रतिविषयाध्यवसायोदृष्टमिति सां० का० । उत्साहे च । उत्साहश्च कर्म्मसुसुकरत्वेन ज्ञानात् उद्यमभेदः ।
Burnouf
French
अध्यवसाय अध्यवसाय
m.
 (सो) effort
soin,
application
étude
usage habituel.
Stchoupak
French
अध्य्-अवसाय-
m.
 (ferme) détermination
effort
-इन्- a. qui se
détermine à.