अधर (adhara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अधर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Low,  inferior,  below.
	 2. Low,  vile.
	 3. Silenced, 
refuted,  overcome in abuse or controversy.
	 f.
  (-रा) The lower region. 
m.
  (-रः) The lower lip. (dual. रौ) The lips.
	 mn.  (-रः or रं) Puden-
dum muliebre.
 E.
  अ neg. धृ to have or hold,  and अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 अ॑धर a.
  lower
 अधरं कृ subdue,  अधरः पद् be
subdued.  m.
  the lower lip,  coll. the lips. 

Yates

English

 अधर (र-रा-रं)
a. Low.
m.
  The lower
lip.
f.
  The lower region. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अधर 	-	  adhara 	-	 adj.
  	-	 vile
कुत्सित 	-	  kutsita 	-	 adj.
  	-	 vile
वाम 	-	  vAma 	-	 adj.
  	-	 vile
पाप 	-	  pApa 	-	 adj.
  	-	 vile
निकृष्ट 	-	  nikRSTa 	-	 adj.
  	-	 vile
अन्तर्दुष्ट 	-	  antarduSTa 	-	 adj.
  	-	 vile
अपकृष्ट 	-	  apakRSTa 	-	 adj.
  	-	 vile
अर्वत् 	-	  arvat 	-	 adj.
  	-	 vile
अर्वन् 	-	  arvan 	-	 adj.
  	-	 vile
अवगीत 	-	  avagIta 	-	 adj.
  	-	 vile
इतर 	-	  itara 	-	 adj.
  	-	 vile
इत्वर 	-	  itvara 	-	 adj.
  	-	 vile
उच्छिन्न 	-	  ucchinna 	-	 adj.
  	-	 vile
कङ्कर 	-	  kaGkara 	-	 adj.
  	-	 vile
कच्चर 	-	  kaccara 	-	 adj.
  	-	 vile
कद्वद 	-	  kadvada 	-	 adj.
  	-	 vile
खट्वाप्लुत 	-	  khaTvApluta 	-	 adj.
  	-	 vile
कृपण 	-	  kRpaNa 	-	 adj.
  	-	 vile
क्षुद्र 	-	  kSudra 	-	 adj.
  	-	 vile
क्षुल्लक 	-	  kSullaka 	-	 adj.
  	-	 vile

 
   अधर  adhara adj.
   vile   
   कुत्सित  kutsita adj.
   vile    
   वाम  vAma adj.
   vile   
   पाप  pApa adj.
   vile    
   निकृष्ट  nikRSTa adj.
   vile   
   अन्तर्दुष्ट  antarduSTa adj.
   vile    
   अपकृष्ट  apakRSTa adj.
   vile   
   अर्वत्  arvat adj.
   vile    
   अर्वन्  arvan adj.
   vile   
   अवगीत  avagIta adj.
   vile    
   इतर  itara adj.
   vile   
   इत्वर  itvara adj.
   vile    
   उच्छिन्न  ucchinna adj.
   vile   
   कङ्कर  kaGkara adj.
   vile    
   कच्चर  kaccara adj.
   vile   
   कद्वद  kadvada adj.
   vile    
   खट्वाप्लुत  khaTvApluta adj.
   vile   
   कृपण  kRpaNa adj.
   vile    
   क्षुद्र  kSudra adj.
   vile   
   क्षुल्लक  kSullaka adj.
   vile        

 
   अधर  adhara adj.
   worsted   
   अधरीकृत  adharIkRta adj.
   worsted    
   अधरीभूत  adharIbhUta adj.
   worsted   
   हीन  hIna adj.
   defeated or worsted    
   हीनवादिन्  hInavAdin adj.
   defeated or worsted   
   अधरसपत्न  adharasapatna adj.
   whose enemies are worsted or silenced     
            

 
   अधर  adhara adj.
   silenced   
   अवरोपित  avaropita adj.
   silenced    
   निरुत्तर  niruttara adj.
   silenced   
   मूकित  mUkita adj.
   silenced    
   अधरसपत्न  adharasapatna adj.
   whose enemies are worsted or silenced      
            

Wilson

English

 अधर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Low,  inferior,  below.
2 Low,  vile.
3 Silenced,  refuted,  overcome in abuse or controversy.
f.
  (-रा) The lower
region. 
m.
  (-रः) The lower lip. (dual. -रौ) The lips.
mn.  (-रः or
-रं) Pudendum muliebre.
E.
  अ neg. धृ to have or hold,  and अच् aff.
  

Apte

English

अधर [adhara],  a.
  [न ध्रियते
 धृ-अच्,  न. त.]

Lower (opp.  उत्तर),  (lit.  not held up)
 tending downwards
 under,  nether,  downwards
 ˚वासः under garment
 असितमधरवासो विभ्रतः Ki.*
  4.38
 cf.
   अम्बर
 सुवर्णसूत्राकलिताधराम्बराम् Śi.*
  1.6
 ˚ओष्ठ lower or nether lip,  see below. (In this sense अधर partakes of the character of a pronoun).

Low,  mean,  vile
 ˚उत्तरम् See below
 lower in quality,  inferior.

Silenced,  worsted,  not able to speak
 See हीन,  हीनवादिन्.

Previous,  preceding as in अधरेद्युः q. v. -रः The nether (or sometimes the upper) lip
 in general ˚पत्रम्. प्रवेपमानाधरपत्रशोभिना Ku.*
  5.27 leaf-like lower lip
 बिम्बाधरालक्तकः M.*
  3.5.
 पक्कबिम्बाधरोष्ठी Me.*
  84
 पिबसि रतिसर्वस्वमधरम् Ś.*
  1.21
1.23
3.23
 cf.
   अधरं खलु बिम्बनामकं फलमाभ्यामिति भव्यमन्वयम् । लभते$धरबिम्ब इत्यदः पदमस्या रदनच्छदे वदत् ॥ N.*
  2.24. -रा The nadir
 (अधोदिश्) or the southern direction.  -रम् The lower part (of the body)
 पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् Ak.

Pudendum Muliebre (also m.
 ).

Address. speech (opp.  उत्तर)
 statement,  sometimes used for reply also. Comp.
   -उत्तर a.
 

higher and lower,  inferior and superior,  worse and better
 राज्ञः समक्षमेवाक्योः ˚व्यक्तिर्भविष्यति M.*
  1
 व्यत्यये कर्मणां साम्यं पूर्ववच्चा- धरोत्तरम् Y.*
  1.96.

former
 prior and later
 sooner and later
 यश्चाधरोत्तरानर्थान् विगीतान्नावबुध्यते Ms.*
  8.53.

in a contrary way,  topsy-turvy,  upside down (the natural order of things being inverted)
 श्रुतं भवद्भिरधरोत्तरम् Ś.*
  5. you have (certainly) learnt in a contrary way,  i. e.  to consider good as bad and vice versa
 (it might perhaps also mean "have you,  i. e.  the members of the King's court",  heard this mean or base reply अधरं च तदुत्तरम्
 (यदि न प्रणयेद्राज दण्ड) स्वाम्यं च न स्यात्कस्मिंश्चित् प्रवर्तेताधरोत्तरम् Ms.*
  7.21. (अधरम् =
  शूद्रादि,  उत्तरम् =
  प्रधानम्)
 अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम् Mb.
 

nearer and further.

question and answer
 -ओष्ठः,  -औष्ठः P.
  वार्त्तिक ओत्वोष्ठदोःसमासे वा. the lower lip
 अङ्गुलिसंवृत˚ Ś.*
  3. 24
 Me.*
  84 (-ष्ठम्) the lower and upper lip.-कंटकः a prickly plant
 Hedysarum Alhagi (धमासा Mar.
 ). -कंटिका a plant,  Asparagus racemosus (Mar.  लघुशतावरी). -कण्ठः the lower part of the neck.-कायः [अधरं कायस्य] the lower part of the body. -पानम् kissing,  lit.
  drinking the lower lip. -मधु,  -अमृतम् the nectar of the lips. -स्वस्तिकम् the nadir.

Apte 1890

English

 अधर a. [न ध्रियते
 धृ-अच्,  न. त.] 1 Lower (opp. उत्तर),  (lit. not held up)
 tending downwards
 under,  nether,  downward
 °वासः under garment Ki. 4. 38
 cf. °अंबर Śi. 1. 6
 °ओष्ठ lower or nether lip,  see below. (In this sense अधर partakes of the character of a pronoun). 
2 Low,  mean,  vile
 °उत्तरं See below
 lower in quality,  inferior. 
3 Silenced,  worsted,  not able to speak
 See हीन,  हीनवादिन्. 
4 Previous,  preceding
 as in अधरेद्युः,  q. v. 
रः The nether (or sometimes the upper) lip
 a lip in general
 °पत्रं Ku. 5. 27 leaf-like lower lip
 बिंबाधरालक्तकः M. 3. 5
 पक्वबिंबाधरोष्ठी Me. 82
 पिबसि रतिसर्वस्वमधरं Ś. 1. 24
 1. 21,  3. 24
 cf. अधरंखलु बिंबनामकं फलमाभ्यमिति भव्यमन्वयम् । लभतेऽधरबिंबैत्यदः पदमस्या रदनच्छदे वदत् ॥ N. 2. 24. 
रा The nadir
 (अधोदिश्) or the southern direction. 
रं 1 The lower part (of the body)
 पृष्ठवंशाधरे त्रिकं Ak. 
2 Pudendum Muliebre (also m.). 
3 Address,  speech (opp. उत्तर)
 statement,  sometimes used for reply also. 
Comp. 
उत्तर a. {1} higher and lower,  inferior and superior,  worse and better
 राज्ञः समक्षमेवावयोः °व्यक्तिर्भविष्यति M. 1
 व्यत्यये कर्मणां साम्यं पूर्ववच्चाधरोत्तरं Y. 1. 96. {2} former
 prior and later
 sooner and later
 यश्चाधरोत्तरानर्थान् विगीतान्नावबुध्यते Ms. 8. 53. {3} in a contrary way,  topsy-turvy,  upside down (the natural order of things being inverted)
 श्रुतं भवद्भिरधरोत्तरं Ś. 5 you have (certainly) learnt in a contrary way,  i. e. to consider good as bad and vice versa
 it might perhaps also mean “have you,  i. e. the members of the King's court,  heard this mean or base reply (अधरं च तदुत्तरं)
 (यदि न प्रणयेद्राजा दंडं) स्वाम्यं च न स्यात्कस्मिंश्चित् प्रवर्तेताधरोत्तरं Ms. 7. 21 (अधरं = शूद्रादि,  उत्तरं = प्रधानं)
 अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरं Mb. 4. nearer and further. {5} question and answer. 
ओष्ठः the lower lip
 अंगुलिसंवृत° Ś. 3. 25
 Me. 82. (
ष्ठं) the lower and upper lip. 
कंठः the lower part of the neck. 
कायः [अधरं कायस्य] the lower part of the body. 
पानं kissing,  lit. drinking the lower lip. 
मधु,  
अमृतं the nectar of the lips. 
स्वस्तिकं the nadir. 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑धर mfn.
   (connected with अध॑स्),  lower,  inferior,  tending downwards

 low,  vile

 worsted,  silenced

 अ॑धर m.
  the lower lip,  the lip

 अ॑धर n.
  the lower part
 a reply
 pudendum muliebre,  L.
 

 अधर [Lat.  inferus].

Monier Williams 1872

English

 अधर अधर,  अस्,  आ,  अम् (said to come
from अधस् or from a base अध्,  whence अधस्
may be derived),  lower,  inferior
 tending down-
wards
 low,  vile
 worsted,  silenced
 prior
 (अस्), 
m. the lower lip,  the lip
 (आ),  f. the lower re-
gion,  nadir
 (अम्),  n. the lower part
 a reply
Pudendum Muliebre [Ossetic,  दलग्
 Goth. dala-
thrô
 Lat. inferus].
—अधर-तस् or अधर-
स्तात् or अधरस्मात् or अधरात् or अधरेण,  ind.
below,  beneath
 in the lower region.
—अधर-
कण्ठ,  अस्,  अम्,  m. n. the lower neck.
—अधर-
काय,  अस्,  m. the lower part of the body.
—अधर-
पान,  अम्,  n. drinking the lower lip,  kissing.
—अधर-मधु,  उ,  n. the moisture of the lips.
—अधर-स्वस्तिक,  अम्,  n. the nadir.
—अधरा-
मृत (°र-अम्°),  अम्,  n. the nectar of the lips.
—अधरारणि (°र-अर्°),  इस्,  f.,  Ved. the lower of
the two pieces of wood used in producing fire by
friction.
—अधरावलोप (°र-अव्°),  अस्,  m. biting
the lip.
—अधरोत्तर (°र-उत्°),  अस्,  आ,  अम्,  lower
and higher
 worse and better
 question and answer
nearer and further
 sooner and later
 upside down, 
topsy-turvy.
—अधरोष्ठ or अधरौष्ठ (°र-
ओष्°),  अस्,  m. the lower lip
 (अम्),  n. the lower and
upper lip.

Macdonell

English

 अधर adha-ra,  cpv. lower: -ṃ kṛ,  subject
 🞄m.  under-lip,  s. coll. lips
 -dala,  n.
  lip
 🞄-rucaka,  n.
  lovely lips.

Goldstucker

English

 अधर I. m. f. n. (-रः-रा-रम्)
	^1 Lower,  inferior,  in place.
(In this sense the word is declined like the sarvanāman यत्
&c. (q. v.),  but in the abl. and loc. sing. of the masc. and
neuter and in the nom. plur. of the masc. it forms optionally
अधरस्मात् or अधरात्,  अधरस्मिन् or अधरे,  अधरे or अ-
धराः
 it may form Tatpur. compositions with nouns having
the sense of the singular and considered then as depending
upon अधर,  which is the former part of the compound,  in
the genitive
 for instance अधरकायः is explained,  अधरं
कायस्य.) Adverbially used are अधरात्,  अधरस्मात्,  अधरेण
qq. vv.
	^2 Low,  vile.
	^3 Speechless,  refuted,  overcome in abuse
or controversy.
	^4 Prior,  preceding in time. See अधरेद्युस्.
II. m. (-रः) The lower lip,  the lip.
III. f. (-रा)
	^1 The lower region.
	^2 The nadir (?).
IV. m. n. (-रः-रम्) Pudendum muliebre. E. Probably
from अध् (see E. of अधम),  aff. अर
 the derivation given
by the native authorities,  from अ neg. and धर is not correct.

Benfey

English

 अधर अधर (an old comparative, 
akin to अधस्).
 I. adj.
 ,  f.
  रा। Lower, 
inferior.
 II. m.
 
 1. The lower lip
Śāk. 102,  10.
 2. The lip in general, 
Śiś. 9,  46.
 -- Comp.
 
खण्ड्त्त-,  adj.
 ,  f.
 
रा,  with bitten lips,  Pañc. 46,  1. --
Cf.  Lat. inferus
 Goth. undar
 A.S.
under
 probably ἔνεροι.

Hindi

ओंठ

Apte Hindi

Hindi

अधर
वि* - नञ्+धृ+अच्
"नीचे का,  अवर,  निचला "

अधर
वि* - नञ्+धृ+अच्
"नीच,  कमीना,  जघन्य,  गुणों में नीचे दर्जे का,  घटिया"

अधर
वि* - नञ्+धृ+अच्
"निरुत्तर,  दलित"

अधरः
पुं*
  - नञ्+धृ+अच्
"नीचे का ओष्ठ,  ओष्ठमात्र "

अधरम्
नपुं*
   - नञ्+धृ+अच्
शरीर का निम्नतर भाग

अधरम्
नपुं*
   - नञ्+धृ+अच्
"अभिभाषण,  व्याख्यान,  कभी-कभी उत्तर के लिये भी प्रयुक़्त होता है"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अधर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಳತುಟಿ
निष्पत्तिः - > धृङ् (अवस्थाने) “घः” (३-३-११८) ।
व्युत्पत्तिः - > न घ्रियते |
प्रयोगाः - > “अधरोष्ठविभागरेखिका सुदृशोऽस्या वदनेऽस्ति वा न वा”|
उल्लेखाः - > चं० भा० २-३९ ।
अधर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೀನವಾದ / ನೀಚವಾದ
अधर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಭಾಗದ
प्रयोगाः - > 1. “असितमधरवासो बिभ्रतः सीरपाणेः” |
उल्लेखाः - > 1. किरा० ४-३८
विस्तारः - > “अधरोऽन्र्ध्वहीनोष्ठे” - हेम० ।
अधर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂದಿನ / ಮೊದಲಿನ

L R Vaidya

English

 aDara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Lower,  inferior
 2. low,  vile
 3. silenced.

 aDara {% (II) m. %} The lower lip,  पिबसि रतिसर्वस्वमधरम् Sak.i.
 निर्मृष्टरागोधरः K.Pr.i.

 aDara {% (III) n. %} 1. The lowest part
 2. a reply.(Note. Some of the cases of अधरेण,  अधरात्,  अधरस्मात् and अधरतस् are used as indeclinables in the sense of ‘below,  beneath,  in the lower regions.’)

Bopp

Latin

 अधर (ex अ s. धर pro तर,  v. अधम) inferior (cf. slav.
dalje infra,  dalû in profundum,  abjecto a et r mutato
in l,  sic goth. dala-thrô ab imo,  v. gr. comp. p. 398.
 lat.
infra,  inferior,  v. अधम).
2) labium inferius
 अधरौ lat-
bia. URV. 64. 9. 68. 2.

Lanman

English

 ádhara [525],  a. lower. [cf. adhas and
474: cf. Lat. inferus,  ‘lower’
 Eng. under.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अधस्तन,  अधर,  सन्नतर,  निहीनतर,  अधोभव,  प्रत्यवर
adjective
 
अधरभागस्य।
 "अस्याः अर्गलायाः अधस्तनः भागः नष्टः जातः अस्ति।"

Synonyms:
  लघु,  अकुल,  नीवा,  अधर
adjective
 
यः उन्नतः नास्ति।
 "बालकाः पाठशालायाः लघ्वीं भित्तिकाम् उल्लङ्घ्य गच्छन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mchu
१) अधर २) आरोह ३) ओष्ठ ४) ओष्ठता ५) चञ्चु ६) तुण्ड ७) मघा ८) माघ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यद्वदोऽनुत्तरे दुर्वाक्कद्वदे स्यादथाधरः ॥ ३४७ ॥
हीनवादिन्येडमूकानेडमूकौ त्वावाक्श्रुतौ ।
-wordlist-
 
यद्वद (पुं),  अनुत्तर (पुं),  दुर्वाच् (पुं),  कद्वद (पुं),  अधर (पुं),  हीनवादिन् (पुं),  एडमूक (पुं),  अनेडमूक (पुं),  अवाक्श्रुति (पुं)

--source--
 
गन्धज्ञा नासिका नासा घ्राणं घोणा विकूणिका ॥ ५८० ॥
नक्रं नर्कुटकं शिङ्घिन्योष्ठोऽधरो रदच्छदः ।
दन्तवस्त्रं च तत्प्रान्तौ सृक्कणी असिकं त्वधः ॥ ५८१ ॥
-wordlist-
 
गन्धज्ञा (स्त्री),  नासिका (स्त्री),  नासा (स्त्री),  घ्राण (क्ली),  घोणा (स्त्री),  विकूणिका (स्त्री),  नक्र (क्ली),  नर्कुटक (क्ली),  शिङ्घिनी (स्त्री),  ओष्ठ (पुं),  अधर (पुं),  रदच्छद (पुं),  दन्तवस्त्र (पुंक्ली),  सृक्कणी (स्त्री),  असिक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अधर
अधर,  हीनवादिन्
अधरो हीनवादी स्यात्प्रसक्तः प्रसृतः स्मृतः ॥ ३६४ ॥
verse 2.1.1.364
page 0043

अधर
अधर,  दन्तच्छद,  ओष्ठ,  दन्तवासस्
अधरो दन्तच्छद ओष्ठ उच्यते दन्तवासश्च ॥ ५२४ ॥
verse 2.1.1.524
page 0060

अधरस्तात्
अधरस्तात्,  अधस्,  अधर
अधरस्तादधरतः स्यादधस्तादधोऽधरे ।
verse 5.1.1.878
page 0100

नाममाला

Sanskrit

दन्तवासस्,  अधर,  ओष्ठ,  दशन,  दशनच्छद
दन्तवासोऽधरोऽप्योष्ठे वर्णितो दशनच्छदः ।
verse 0.1.1.100
page 0050

Mahabharata

English

Adhara = Śiva (1000 names^1) (to read Dharaḥ?).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अधरं,  क्ली पुं,
   (न ध्रियते कामुकस्य धैर्य्यं न तिष्ठतियत्र,  न + धृ + पुंसि संज्ञायां घः प्रायेणेतिअधिकरणे घः ।) स्मरागारं । रतिगृहं । योनि-रिति यावत् । इति शब्दरत्नावली त्रिकाण्ड-शेषश्च ॥

 अधरः,  पुं,
   (न ध्रियतेऽसौ धृ + अच् ततो नञ्-समासः ।) मुखावयवविशेषः । नावो ठोँट । इतिभाषा । ओष्ठः । उपर ठोँट । इति भाषा । तयोःपर्य्यायः । रदनच्छदः २ दशनवासः ३ । इत्यमरः ॥
परन्तु द्वयोरपि ओष्ठाधरप्रयोगः यथा । रदन-च्छदौ दशनवाससी उभयत्र वर्त्तेते तथा ओष्ठा-धरावपि उभयत्रेति नयनानन्दः ॥
 रायमुकुटो-ऽप्याह उपरिवर्त्ती अधोवर्त्ती च ओष्ठः अधरो-ऽप्येवं । पुरुषस्य रक्ताधरः प्रशस्तः । यथा,  --“पाणिपादतलौ रक्तौ नेत्रान्तरनखानि च ।तालुकोऽधरजिह्वा च सप्त रक्तं प्रशस्यते ॥
”स्त्रियास्तु यथा,  --“पाटलावर्त्तुलः स्निग्धो रेखाभूषितमध्यभूः ।सीमन्तिनीनामधरो राज्ञां चैव प्रियो भवेत् ॥
श्यामः स्थ्रलोऽधरोष्ठः स्यात् वैधव्यकलहप्रदः ।मसृणो मत्तकाशिन्याश्चोत्तरोष्ठः सुभोगदः ॥
”इति सामुद्रकं ॥

 अधरः,  त्रि,  (न धरः नञ्समासः । नीचः ।) अधः ।तलं । हीनः । अपकृष्टः । इति मेदिनी ॥
 हीन-वादी । इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा शाकुन्तले ।पिबसि रतिसर्व्वस्वमधरं ।) ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अधर पु०
  न ध्रियते धृङ--अच् न०
  त० । (ठोट) इति ख्यातेऊर्द्ध्वे,  नीचे वा ओष्ठे । “पिबसि रतिसर्वस्वमधरमिति”शकु० । “निर्मृष्टरागोऽधर” इति सा० दर्प० । “उमा-मुखे बिम्बफलाधरोष्ठे” इति कुमा० । “अधरंखलु बिम्बनामकं फलमाभ्यामिति भव्यमन्वयम् । लभ-तेऽधरबिम्ब इत्यदः पदमस्या रदनच्छदे वददिति” नैष० ।धरणं धरः ब० । तत्सम्बन्धरहिते हीने,  ५ ब० । तलेनीचे च स्मरमन्दिरे स्त्रीचिह्नभेदे पु०
  न०
  । हीनवादिनित्रि०  । अघं सर्वनामकार्य्यभाक् । तत्रायं विशेषःपूर्व्वपरावरदक्षिणोत्तरापराघराणि व्यवस्थायामसंज्ञाया-मिति (पा० ग०) । इत्युक्तेः व्यवस्थायामेवास्य सर्वनामता-व्यवस्था च स्वाभिधेयापेक्षोऽवधिनियमः । अवधित्वञ्च दैशिकंकालिकञ्च तत्र “पूर्व्वापरादिशब्दानां केषाञ्चित् प्रविभागतः ।सामान्येनाभिधानेऽपि प्रवृत्तिर्देशकालयोरित्य” भियुक्तोक्तेःकेषाञ्चिदेव उभयावचित्वनियमः न सर्वेषाम्,  तथाहि पूर्व्वा-परावरपरोत्तरशब्दा मुख्यवृत्त्या दिक्कालयोर्वर्त्तन्ते तदव-च्छिन्नदेशग्रामादौ च । तत्र पूर्व्वस्यां दिशि वसति,  पूर्व्व-स्यादिश आगतः पूर्वदिक्सम्बन्धात् पूर्व्वा वापी । एवंपूर्व्वस्मिन् मासे वसति पूर्व्वस्मात् मासान्निवृत्तः । तत्काल-सम्बन्धात् पूर्व्वो गुरुः पूर्व्वस्मिन् गुरोरागतः पूर्व्वस्मात्प्रासादादागत इत्यादि । एवम् अपरावरपरशब्दत्रयस्यापि“ते च विनापि दिक्कालसम्बन्धं देशवृत्तिमन्तः इति भेदः ।अपरदेशसम्बन्धादपरो ग्रामः अवरो वा । अपरस्मिन् अव-रस्मिन् वा पर्व्वते वसति । सन्निकर्षे विप्रकर्षे च सर्व्वासुदिक्षु तुल्योऽयं व्यपदेशः । न तु ते दिग्गतसम्बन्धेन तत्तदर्थबोधकाः एकस्यामेव दिशि स्थितयोर्निकटानिकटयोःपरावरादिव्यपदेशप्रवृत्तेः । एतच्छब्दापेक्षया मुख्यवृत्त्यावक्ष्यमाणकारिकायां देशग्रहणं सार्थकं अन्यस्य तुस्वतो देशवृत्तित्वम् । सन्निकर्षासन्निकर्षयोर्देशवत् कालो-ऽप्याश्रयः । तेन परः अपरः अवरो वा कालः ।अतएव परकालसम्बन्धात् परःपाणिनिः अपरकाल-संबन्धादपरः कैयटादिरिति । दक्षिणाधरशब्दौ तु दिशिदिगवच्छिन्ने पर्वतादौ च वर्त्तेते न तु काले,  नापिकालावच्छिन्ने इति भेदः । दक्षिणस्यां वसति,  दक्षिणेपर्वते वा वसति,  अधरस्यां दिशि वसति अधरदिक्सम्ब-न्धात् अधरप्रासादे वा वसति इति । तेन “स्वस्वज्ञातिधने-ऽनाम्नि कालदिग्देशवृत्तयः । पूर्व्वापरावरधरापराश्चदक्षिणोत्तरौ” इति गणरत्ने सर्वेषां कालादिवृत्तित्वोक्तावपिदक्षिणाधरयोस्तु न कालवृत्तित्वमिति तेनैव स्वकृतव्याख्यान-रूपे गणरत्नमहोदधौ स्थिरीकृतम् । दक्षिणस्यां दिशिस्त्री० दक्षिणदिशश्च भूगोले यथाधरत्वं तथा उदक्शब्देवक्ष्यते । सर्वनाम्नां वृत्तौ पुंवद्भावात् अधरस्यां भवः अधर-तन इत्यादि अधरस्यां वर्त्तते अधरवृत्तिः अधरा अधरस्याःअधरस्यामित्यर्थे अधरत इत्यादि ।

Capeller

German

 अ॑धर niedriger,  geringer. अधरं कर् unterwerfen. 
m.
  Unterlippe
 coll. Lippen. 

Grassman

German

 ádhara,  a.,  Comparativ zu adha (s. adhamá),  der untere,  mit dem Gegensatze úttara ({32, 9}
 {868, 11}
 {924, 5})
 daher 2〉 niedriger,  tiefer stehend
 3〉 mit kar oder áva-tar ({101, 5}),  unterwerfen
 4〉 mit pad,  tiefer heruntersinken,  in dem Sinne unterworfen werden
 5〉 neutr. ádharam mit Abl. unter. unter der Abhängigkeit.
-as 1〉 {32, 9} putrás. — 4〉 {287, 21}.
-am [m.] 1〉 samudrám {924, 5}. — 3〉 várṇam {203, 4}.
-am [n.] 1〉 támas {978, 4}. — 5〉 mát {992, 3}.
-āt 1〉 oder 2〉 {868, 11}.
-ā [p. n.] 3〉 védanā {33, 15}.
-ān 3〉 dásyūn {101, 5}.
-ā [f.] 2〉 sapátnī {971, 3}.
-ābhias 2〉 {971, 3}.

Burnouf

French

 अधर अधर comp. de अधस्। Inférieur.
		 Au fig. vil, 
bas,  abject. -- Ce mot fait à l'ab. अधरस्मात् ou अधरात्, 
1. अधरस्मिन् ou अधरे
 nom.  pl. अधरास् ou
अधरे। S. m.
  la lèvre inférieure
 अधरौ les deux
lèvres.
अधरमधु n.
  la moiteur des lèvres.
अधरेद्युस् adv. (द्यु) le jour suivant,  le surlendemain
 [?
avant-hier].

Stchoupak

French

 अधर-
 a. situé au-dessous (en parlant de deux,  en général), 
inférieur 
 -ई-कृ- subjuguer 
 -एण sous (abl.) 
 m.
  lèvre
inférieure 
 les lèvres -- Flexion pronom.  en partie.
°रुचक- nt. charme des lèvres.
अधराम्बर- nt. sous-vêtement.
अधरोत्तर- a. qui précède et suit 
 meilleur et pire 
 en ordre
inverse,  sens dessus dessous 
 qui perd et gagne (en procès) 
 nt. haut et bas 
question et réponse.
अधरोष्ठ- अधरौष्ठ- nt. les lèvres.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.