| YouTube Channel

अदत्ता (adattA)

 
Monier Williams Cologne
English
अ॑-दत्ता
f.
 an unmarried girl
Apte Hindi
Hindi
अदत्ता
स्त्री*
 - -
अविवाहित कन्या
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अदत्ता
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿವಾಹವಾಗದ ಕನ್ಯೆ
L R Vaidya
English
adatta {% (I) a. (f. त्ता) %} 1. Not given
2. given unjustly
3. not given in marriage.
adattA {% f. %} An unmarried girl.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनूढा, अविवाहिता, कन्यका, अदत्ता
noun
सा स्त्री यस्याः विवाहः न सम्पन्नः।
"पितरौ अनूढायाः कन्यायाः विवाहस्य चिन्तां कुर्वतः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अदत्ता,
स्त्री,
 (न दत्ता नोत्सृष्टा नञ्समासः, नञत्रनिषेधार्थः ।) अविवाहिता । इति स्मृतिः ।
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अदत्ता स्त्री दा--क्त
न०
 त० । परिणयार्थमदत्तायां स्त्रियाम् ।“अदत्तायां मृतायान्तु त्र्यहाच्छुध्यन्ति बान्धवा” इतिस्मृतिः अदत्तमात्रे
त्रि०
 । अप्राशस्त्ये
न०
 त० । अदत्तन्तुभयक्रोधेत्याद्यभिहितलक्षणे दानाभासेनार्पिते दत्त्वापिप्रत्याहर्त्तुं योग्ये
त्रि०
 । तच्चोक्तं नारदेन यथा“अदत्तन्तु भयक्रोधशोकवेगरुजान्वितैः । तथोत्कोचपरीहासव्यत्यासच्छलयोगतः ॥
बालमूढास्वतन्त्रार्तमत्तो-न्मत्तापवर्जितम् । कर्त्ता ममेदङ्कर्मेति प्रतिलाभेच्छया चयत् । अपात्रे पात्रमित्युक्ते कार्ये वा धर्म्मसंहिते ।यद्दत्तं स्यादविज्ञानादत्तमिति तत् स्मृतमिति” । अस्यार्थःभयेन वन्दिग्राहादिभ्यो दत्तम् । क्रोधेन शत्र्वादिवैर-निर्य्यातनायान्यस्मै दत्तम् । पुत्त्रविहीनतादिनिमित्त-शोकाविष्टेन दत्तम् । उत्कोचेन कार्य्यप्रतिबन्धनिरा-सार्थमधिकृतेभ्यो दत्तम् । परिहासेनोपहासेन दत्तम् ।एकः स्वद्रव्यमन्यस्मै ददात्यन्योऽपि तस्मै ददा-तीति दानव्यात्यासः । छलयोगतः शतदानमभिसन्धायसहस्रमिति परिभाष्य ददाति । बालेनाप्राप्तषोडशवयस्केनमूढेन, लोकवेदानभिज्ञेन अस्वतन्त्रेण पुत्त्रदासादिना, आर्त्तेन रोगाभिभूतेन, मत्तेन मदनीयप्रमत्तेन, उन्म-त्तेन, वातिकाद्युन्मादग्रस्तेन वा अपवर्जितं दत्तम् । तथा-ऽयं मदीयमिदं कर्म्म करिष्यतीति प्रतिलाभेच्छया दत्तम् ।अचतुर्वेदाय चतुर्वेदोऽहमित्युक्तवते दत्तम् । यज्ञं करि-ष्यामीति धनं लब्ध्वा द्यूतादौ विनियुञ्जानाय दत्तमित्येवंषोडशप्रकारमपि दत्तमदत्तमित्युच्यते प्रत्याहरणीयत्वात् ।आर्त्तदत्तस्यादत्तत्वं धर्म्मकार्य्यव्यतिरिक्तविषयम् । “स्वस्थे-नार्त्तेन वा दत्तं श्रावितं धर्म्मकारणात् । अदत्त्वा तु मृतेदाप्यस्तत्सुतो नात्र संशय” इति कात्यायनस्मरणात् ।तथेदमपरं संक्षिप्तार्थवचनं सर्वविवादसाधारणम् । “योगा-धमनविक्रीतं योगदानप्रतिग्रहम् । यस्य वाप्युपधिं पश्येत्तत् सर्वं विनिवर्त्तयेत्” इति । योग उपाधिः । योगेनो-पाधिविशेषेणाधिविक्रयदानप्रतिग्रहाः कृतास्तदुपाधिविगमेतान् विक्रयादीन् विनिवर्त्तयेदिति । यः पुनः षोडश-प्रकारमप्यदत्तं गृह्णाति, यश्चादेयं प्रयच्छति, तयो-र्दण्डो नारदेनोक्तः । “गृह्णात्यदत्तं यो लोभात् यश्चा-देयं प्रयच्छति । अदेयदायको दण्ड्यस्तथाऽदत्तप्रतीच्छक” इति । मिताक्षरा० ।