अत्र (atra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishअत्र - atra - - devourer
अत्रि - atri - - devourer
अत्रिन् - atrin - - devourer
अवखाद - avakhAda - - devourer
खादक - khAdaka - - devourer
खादितृ - khAditR - - devourer
घस - ghasa - - devourer
बभस - babhasa - - devourer
प्रघस - praghasa - - devourer
नरविष्वण - naraviSvaNa - - man-devourer
कालभक्ष - kAlabhakSa - - time-devourer
अदिति - aditi - - devourer i.e. death
वृत्रखाद - vRtrakhAda - - devourer of enemies
Wilson
EnglishApte
Englishअत्र [atra], (अत्रा ) [अस्मिन् एतस्मिन् वा, इदं-एतद् वा सप्तम्याः त्रल् प्रकृतेः अश्भावश्च Tv.]
In this place, here
अपि संनिहितो$त्र कुलपतिः 1.
अत्र गृह्यते अत्र गृह्यते 119 here-here i. e. just now.
In this respect, matter, or case
as to this, (serving the purpose of अस्मिन् विषये or of the forms अस्मिन् or एतस्मिन्, अस्याम्, with a substantive or adjectival force)
अहिंसा परमो धर्म इत्यत्र ऐकमत्यम् 1
अलं प्रयत्नेन तवात्र 3.5
भवन्तमेवात्र गुरुलाघवं पृच्छामि 5
तदत्र परिगतार्थं कृत्वा 6 informing him of this matter.
There, in that direction.
Then, at that time (Ved. )
कः को$त्र भोः who is there? which of the servants is in attendance? who waits there? (used in calling out to one's servants
Hindustāni Kaun hai). -अन्तरे in the meanwhile, meantime. अत्रान्तरे श्रवणकातरतां गतो$स्मि 3.1. -दध्न (ध्नी ) reaching so far up
as tall as this. -भवत् (m. भवान्) an honorific epithet meaning 'worthy', 'revered', 'honourable', 'your or his honour', and referring to a person that is present or near the speaker, (opp. तत्रभवत्)
˚भवती 'your or her lady-ship' (पूज्ये तत्रभवानत्रभवांश्च भगवानपि)
अत्रभवान् प्रकृतिमापन्नः 2
वृक्षसेचनादेव परिश्रान्तामत्रभवतीं लक्षये 1.
अत्र [atra], Not giving or enjoying protection. Bṛi. Up. -त्रः [अद्>-त्रन्] An eater, devourer
a demon, Rākṣasa. -त्रम् Food. अत्राण्यस्मै षड्भिः संभरन्ति 1.79.2.
Apte 1890
Englishअत्र (अत्रा Ved.) ind. [अस्मिन् एतस्मिन् वा, इदं-एतद्वा सप्तम्याः त्रल् प्रकृतेः अश्भावश्च Tv.] 1 In this place, here
अपि संनिहितोऽत्र कुलपतिः Ś. 1.
अत्र गृह्यते अत्र गृह्यते K. 119 here-here i. e. just now.
2 In this respect, matter, or case
as to this, (serving the purpose of अस्मिन् विषये or of the forms अस्मिन् or एतस्मिन्, अस्यां &c. with a substantive or adjectival force)
अहिंसा परमो धर्म इत्यत्र ऐकमत्यं H. 1
अलं प्रयत्नेन तवात्र R. 3. 50
भवंतमेवात्र गुरुलाघवं पृच्छामि Ś. 5
तदत्र परिगतार्थं कृत्वा Ś. 6 informing him of this matter.
3 There, in that direction.
4 Then, at that time (Ved.)
कः कोत्र भोः who is there? which of the servants is in attendance? who waits there? (used in calling out to one's servants &c.
cf. Hindustāni ko hai).
Comp.
अंतरे adv. in the mean while, meantime Ś. 3. 11.
दघ्न a. (घ्नी f.) reaching so far up
as tall as this.
भवत् (m. भवान्) an honorific epithet meaning ‘worthy’, ‘revered’, ‘honourable’, ‘your or his honour’, and referring to a person that is present or near the speaker, (opp. तत्रभवत्)
°भवती f. ‘your or her lady-ship’ ( पूज्ये तत्रभवानत्रभवांश्च भगवानपि)
अत्रभवान् प्रकृतिमापन्नः Ś. 2
वृक्षसेचनादेव परिश्रांतामत्रभवतीं लक्षये Ś. 1.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishअत्र 1. अ-त्र or Ved. अ-त्रा, ind. (fr. pro-
nominal base अ substituted for एतद्
the word अत्र
being often used for the loc. case एतस्मिन्), in
this matter, in this respect
in this place, here
at
this time
there
then.
—अत्र-दघ्न, अस्, ई, अम्,
reaching so far up, having this (or that) stature.
—अत्र-भवत्, आन्, अती, अत्, honourable (used chiefly
in dramatic language, to indicate a person who is
present).
Macdonell
EnglishGoldstucker
Englishअत्र I. ind.
^1 In this place, here, herein.
^2 In conjunction
with nouns used in the same sense as एतस्मिन्, the locat.
of एतद्
f. i. अत्राह्नि = एतस्मिन्नह्नि, ‘on that day’.--In
the Vedas also written अत्रा which seems to be the more
original form of this word. E. अश् (i. e. अ which, in
this instance, is considered as a substitute of एतद् (and
not of इदम्), because अत्र points always to what pre-
cedes), taddh. aff. त्रल्.
II. Tatpur. m. f. n. (-त्रः-त्रा-त्रम्) Not protecting. E. अ
neg. and त्र.
III. m. (-त्रः) (ved.) A demon, a Rākṣasa. E. अद्, uṇ.
aff. त्र (literally: ‘one who eats or devours’). See अत्त्र.
IV. n. (-त्रम्) (ved.) Food. E. अद्, uṇ. aff. ष्ट्रन्. See अत्त्र.
Benfey
EnglishHindi
Hindiयहां
Apte Hindi
Hindiअत्र
अव्य* - इदम्-त्रल्- प्रकृतेः अश्भावश्च
"इस स्थान पर, यहाँ"
अत्र
अव्य* - इदम्-त्रल्- प्रकृतेः अश्भावश्च
"इस विषय में, बात में, मामले में, इस सम्बन्ध में"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअत्र
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಇಲ್ಲಿ / ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ
निष्पत्तिः - > इदम् “त्रल्” (५-३-१०) ।
व्युत्पत्तिः - > अस्मिन् |
प्रयोगाः - > “एष चात्र समया सरोजिनीमेकतानयति चित्तचक्षुषी” |
उल्लेखाः - > याद० १७-३० ।
अत्र
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ
प्रयोगाः - > “अतोऽत्र किञ्चिद्भवतीं बहुक्षमाम्” |
उल्लेखाः - > कुमा० ५-४० ।
अत्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇತರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡದ (ಕ್ಷತ್ರಿಯ)
निष्पत्तिः - > त्रैङ् (पालने) “कः” (३-२-३) ।
व्युत्पत्तिः - > न त्रायते |
E Bharati Sampat
Sanskrit(अव्य) अस्मिन् एतस्मिन् वा । एतत्, इदम्+त्रल्, प्रकृतेः अश्भावः । ‘सप्तम्यास्त्रल्’ ५.३.१०। १.इह, अस्मिन् प्रदेशे । ‘अपि सन्निहितोऽत्र कुलपतिः’ शाकु०१.१४.११। २.अस्मिन् विषये । ‘अतोऽत्र किञ्चिद्भवतीं बहुक्षमाम्’ कुमा०५.४०। (वि) न त्रायते । न+त्रैङ्(पालने)+ कः। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ ३.२.३। ३.अन्यत्राणायोग्यः क्षत्रियः। ‘प्राणः क्षणितोः प्रक्षत्रमत्रमाप्नोति’ ।
Bopp
LatinLanman
Englishátra (átrā, 248a), adv.
—1. (as loc. of pron.
root a [1099^4], and synonymous w. asmin)
substantively: in it, 97^10
in this case, 31^5
in that case, 18^17
on this point, 29^2
adjectively: w. antare: in this interim,
meantime, 24^19, 45^2, 50^22, 55^4
on this
occasion, at this juncture, 19^11
atra
sarasi, in this pool
—2. in this or that
(place)
here, 25^16
there, 33^5, 89^4
in
that world (opp. to ‘in this world’),
871, 7, 9
—3. in that (time), then, 56^12.
[pron. root a, 502.]
Wordnet
Sanskrit अत्र, इह
अस्मिन् स्थाने।
"गतावसरे वयम् अत्र एव अमिलाम।"
अत्र, इह, इहस्थाने, अस्मिन् देशे
अस्मिन् स्थाने।
"रहीमः रात्रौ एव अत्र आगतः अस्ति।"
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritअद्यात्राह्न्यथ पूर्वेऽह्नीत्यादौ पूर्वेद्युरादयः ॥ २०० ॥
अद्य (अ), अत्र (अ), पूर्वेद्युस् (अ), पूर्वाहन् (क्ली)
परुत्परार्येषमोऽब्दे पूर्वे पूर्वेतरेऽत्र च ॥ २०२ ॥
परुत् (अ), परारि (अ), एषमाब्द (पुं), अत्र (अ), पूर्वेतराब्द (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritकृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“दुःख तत्क्रियायाम्”@} 2 अदन्तः।
अत्र तत्क्रिया = दुःखनम्
दुःखानुकूलव्यापार इत्यर्थः।
‘तत्क्रिया तदनु- भवः।’ इति धा।
का।
व्याख्याने 3।
‘प्रातिपदिकाद् धात्वर्थे बहुलमिष्ठवच्च’ 4 इत्यस्य विवरण- रूपोऽयं धातुः।
दुःखशब्दात् ‘तत् करोति, तदाचष्टे, तेनाक्रामति’ 5 इत्येतेष्वर्थेषु णिज्भवति।
‘सनाद्यन्ता धातवः’ 6 इति धातुसंज्ञा।
अतो लोपे, उपधावृद्धिनिषेधे च रूपाणि भवन्ति।
तद्यथा-- दुःखकः-खिका, दुदुःखयिषकः-षिका, दुःखयिता-त्री, दुदुःखयिषिता-त्री
दुःखयन्-न्ती, दुदुःखयिषन्-न्ती, दुःखयिष्यन्-न्ती-ती, दुदुःखयिषिष्यन्- न्ती-ती, दुःखयमानः, दुदुःखयिषमाणः, दुःखयिष्यमाणः, दुदुःखयि- षिष्यमाणः, दुःक्-दुःखौ-दुःखः, दुःखितम्, दुदुःखयिषितः-तवान्, दुःखः, दुदुःखयिषुः, दुःखयितव्यम्, दुदुःखयिषितव्यम्, दुःखनीयम्, दुदुः- खयिषणीयम्, दुःख्यम्, दुदुःखयिष्यम्
ईषद्दुःखः-दुर्दुःखः-सुदुःखः
दुःख्यमानः, दुदुःखयिष्यमाणः, दुःखः, दुदुःखयिषः, दुःखयितुम्, दुदुः- खयिषितुम्, दुःखना, दुदुःखयिषा
7 दुःखनम्, दुदुःखयिषणम्, दुःखयित्वा, दुदुःखयिषित्वा, प्रदुःख्य, प्रदुदुःखयिष्य, दुःखम् २, दुःखयित्वा २, दुदुःखयिषम् २, दुदुःखयिषित्वा २। इति।
अस्यैव दुःखरूपस्य प्रातिपदिकस्य कण्ड्वादिषु पाठात्, ‘कण्ड्वादिभ्यो यक्’ 8 इति यक्प्रत्यये, यगन्तस्यापि ‘सनाद्यन्ताः’ 9 इति धातुसंज्ञायां दुःख्यन्-न्ती इत्यादीनि रूपाणि भवन्ति।
‘द्विधा हि कण्ड्वादयः, धातवः प्रातिपदिकानिचेति, ’ 10 इत्युक्तत्वात्, कण्ड्वादयोऽस्माभिर्न विशिष्य विलिखिता इति ज्ञेयम्।
01 (८४९)
02 (१०-चुरादिः-१९३०। अक। सेट्। उभ।)
03 (३-६२)
04 (ग। सू। चुरादौ)
05 (ग। सूत्राणि चुरादौ)
06 (३-१-३२)
07 [[आ। ‘देवौधे हृतदुःखने रसयति व्याकर्षदेनं क्षितौ।।’ धा। का। ३-६२।]]
08 (३-१-२७)
09 (३-१-३२)
10 (भाष्यम् १-१-५८)
1 {@“मडि विभाजने”@} 2 3 धातुपाठे ‘वडि विभाजने
मडि च’ इति पाठ्यते।
तत्र ‘वडि मडि विभा- जने’ इत्येकदैव पठितव्ये पृथक् सूत्रकरणात् अर्थान्तरेऽपि मडिधातुर्वर्तते इति क्षीरस्वाम्यादयः प्रतिपादयन्ति।
तद् यथा मण्डः = रसाग्रम्।
अत्र तण्डुला- दीनां पचनावसरे क्वथनानन्तरं य ऊर्ध्वं रसस्यावरणरूपेणाविर्भावः स रसाग्रमि- त्युच्यते
अत्रापि धातोरस्य वृत्तिरित्यर्थः।
एवम्, मण्डूरम् 4 मण्डलम्, मण्डपः इत्यादिष्वप्यस्य धातोरर्थान्तरवृत्तिर्ज्ञेया।
काशकृत्स्न- धातुपाठीयव्याख्यायां 5 ‘वडि मडि वेष्टने’ इति पट्यते इति क्षी टीका 6।
“नन्दी तु ‘मडि वेष्टने’ इति पठति।” इति धातुवृत्तिः।
परं तु क्षीरतरङ्गिण्यां-- “नन्दी तु ‘वटि विभाजने, वडि वेष्टने’ इति भङ्ग्या पठति।” इत्येव दृश्यते।
ईदृशस्थलेषु शुद्धपाठः कीदृश इति ग्रन्थैर्निर्धारयितुं न शक्यते।
सर्वथा मडिधातुरनेकार्थक इति सारः।]] ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात् तत्र मण्डयतीति णौ।
मण्डते वेष्टने…।।’ 7 इति देवः।
मण्डकः-ण्डिका, मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डिषकः-षिका, मामण्डकः-ण्डिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 मण्डिता, 10 इत्यूकण्प्रत्ययः।
मण्डते क्षितिमिति मण्डूकः = भेकः।]] मण्डूकः, 11 कलप्रत्यये रूपमेवम्।
मण्ड्यते = वेष्ट्यते इति मण्डलम् = परिवारः।]] मण्डलम्, इत्यादीन्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
12 मण्डितः।
01 (१२०७)
02 (१-भ्वादिः-२७२। सक। सेट्। आत्म।)
03 [[[अ]
04 (= लोहमलम्)
05 (कन्नडभाषामय्यां)
06 (पृ। ४१)
07 (श्लो। ८४)
08 (१४९)
09 [[१। ताच्छीलिके तृनि रूपमेवम्। ‘क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च’ (३-२-१५१) इत्यत्र युज्विधौ भूषर्णार्थकस्यैव मण्डधातोर्ग्रहणमिति वृत्त्यादिषु प्रतिपादितत्वादत्र न युजिति ज्ञेयम्। स्पष्टमिदं मा। धा। वृत्तौ।]]
10 [[२। ‘शलिमण्डिभ्यामूकण्’ [द। उ। ३-४७]
11 [[३। औणादिके [द। उ। ८-१०७]
12 [[आ। ‘प्रहुण्डितानैक्षत चारुकुण्डलान् प्रवण्डितार्थान् अविमण्डिताशयान्।’ धा। का। १। ३६।]]
1 {@“शट रुजाविशरणगत्यवसादनेषु”@} 2 3 अत्र काशकृत्स्नधातुपाठे ‘शट निवासे--आवासे, आच्छादने च’ इति पठित्वा तदनन्तरम् ‘रुट विशरणे गत्यवसादनेषु’ इति पृथग्धातुत्वेन पठितम्।]] शाटकः-टिका, शाटकः-टिका, शिशटिषकः-षिका, शाशटकः-टिका
4 शटिता-त्री, शाटयिता-त्री, शिशटिषिता-त्री, शाशटिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककठतिवत् 5 ज्ञेयानि।
6 शाटकः, 7 शाटी इति रूपे भवतः।
शाट्यायनः = मुनिविशेषः।
01 (१६७४)
02 (१-भ्वादिः-२९९। सक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 [पृष्ठम्१२८२+ २६]
05 (१४८)
06 [[१। घञन्तात् संज्ञायां कन्प्रत्यये रूपमेवम्। शाटकः = वस्त्रम्।]]
07 [[२। घञन्तात् ‘जातेरस्त्री--’ (४-१-६३) इति जातिलक्षणे ङीषि शाटी इति रूपम्।]]
Capeller
GermanGrassman
German1. átra [átrā]. aus dem Deutestamm a durch den Anhang tra gebildet, vertritt den Locativ von idám, ist jedoch nie unmittelbar einem Substantiv beigeordnet (denn {601, 2} ist anders zu deuten). — Also 1〉 an diesem, in diesem [Page31] {961, 1}yásmín vṛkṣé supalāśé devaís sampíbate yamás átrā no viśpátis pitā́ purāṇā́n ánu venati: „An welchem schönbelaubten Baume Jama mit den Göttern trinkt, an dem begrüsst unser Hausher und Vater die Vorfahren“, {350, 3}. ácittī yád cakrimā́ daívie jáne, ‥‥ devéṣu ca savitar mā́nuṣeṣu ca, tuám nas átra suvatāt ánāgasas: „Was wir aus Unverstand frevelten an dem göttlichen Geschlecht, an Göttern, o Zeuger, und an Menschen, darin zeuge (d. h. mache) du uns sündlos“. 2〉 an diesem Orte, hier, dort
3〉 dorthin, hierher
4〉 in dieser Zeit, da, damals, dann
5〉 insbesondere nach oder vor einem Satze mit yád (als, wenn). Doch ist die räumliche Bedeutung von der zeitlichen bisweilen nicht sicher zu trennen.
1〉 {350, 3}
{961, 1} (s. o.). — 2〉 {33, 15}
{41, 4}
{48, 4}
{67, 4}
{84, 15}
{118, 5}
{119, 7}
{123, 3}
{124, 1}
{151, 5}
{154, 6} (vorher yátra)
{163, 5}. _{163, 7}
{164, 1}. _{164, 6}. _{164, 21} (wo yátra entspricht). _{778, 33}
{173, 12}
{182, 3}
{192, 15}
{209, 3}
{226, 6}
{235, 6}. _{235, 7}
{272, 3}. _{272, 6}
{273, 3}
{289, 2}
{297, 13}
{322, 5}
{337, 6}
{350, 1}
{385, 7}
{395, 6}. _{395, 17}
{398, 9} (wo yátra entspricht)
{399, 7}
{415, 11}
{417, 1}
{520, 4}
{534, 3}. _{534, 19}
{573, 5}
{581, 4}
{601, 2}
{619, 2}
{809, 52}
{843, 9}
{844, 9} (dem ihá entgegengesetzt). _{844, 12}. _{844, 13}
{992, 3}. — 3〉 {164, 11}
{221, 2}
{546, 3}
{555, 3}. — 4〉 {165, 13}
{206, 9}
{322, 7}
{384, 7}
{385, 10}
{461, 4}
{465, 5}
{504, 5}
{534, 12}
{665, 26}
{897, 2} (vorher yátra)
{937, 6}
{960, 7}. — 5〉 {52, 11}. _{52, 15}
{162, 4}
{165, 11}
{179, 3}
{187, 7}
{291, 2}
{318, 7}
{383, 9}
{384, 10}
{458, 8}
{635, 12}
{827, 3}
{897, 8}
{939, 3}. _{939, 6}.
atrá, m., der Fresser (aus ad und dem Anhang trá), zur Bezeichnung von Dämonen.
-ám {386, 8}.
-aís {129, 8}.
1. átra:
2〉 {257, 1}
{315, 1}
{326, 7} (‿áha)
{556, 6}
{651, 18}
{654, 3}
{785, 9}
{838, 8}
{842, 13}
{853, 6}. _{853, 10} (‿íd)
{877, 4}
{879, 8}
{890, 16}
{899, 3}
{917, 9}
{918, 15}
{919, 15}
{928, 7}. — 3〉 {135, 8}. — 4〉 {726, 4}
{857, 11}
{868, 4}. — 5〉 {837, 8}
{838, 4}. _{838, 6}
{853, 9}
{898, 6}. _{898, 7}
{899, 1}.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.