अत्यय (atyaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अत्यय m.
  (-यः)
	 1. Death.
	 2. Distress.
	 3. Transgression. 
	 4. Vice,  fault, 
guilt.
	 5. Punishment.
	 6. Going over or beyond.
	 7. Absence.
	 8. Loss, 
destruction. 
 E.
  अति beyond,  away,  इण to go,  and अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 अत्यय m.
  going beyond,  passing-away
 transgression, 
offence,  sin
 distress,  pain,  danger
 end,  death.

Yates

English

 अत्य_य (यः) 1.
m.
  Death
 distress
vice.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अत्यय 	-	 atyaya 	-	 n.
  	-	 fine
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  guilt
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  transgression
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  passing away
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  death
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  danger
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  injury
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  suffering
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  end
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  assault
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  harm
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  distress
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  evil
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  conclusion
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  attack
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  misery
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  disappearance
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  destruction
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  risk
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  termination
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  offence
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  vice
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  lapse
अत्यय 	-	 atyaya 	-	 m.
  	-	  absence

Wilson

English

 अत्यय
m.
  (-यः)
1 Death.
2 Distress.
3 Transgression. 
4 Vice,  fault,  guilt.
5 Punishment.
6 Going over or beyond.
7 Absence.
8 Loss,  destruction. 
E.
  अति beyond,  away,  इण to go,  and अच् aff.
  

Apte

English

अत्यय [atyaya] अत्ययिक [atyayika],  अत्ययिक &c.
  See under अती.

अत्ययः [atyayḥ],  [इ-अच्]

(a) passing away,  lapse
 काल˚ आधिश्चोपनिधिश्चोभौ न कालात्ययमर्हतः Ms.*
  8.145. (b) End,  conclusion,  termination,  absence,  disappearance
 तपात्यये Ku.*
  4.44.5.23
 शिशिरात्ययस्य पुष्पोच्चयः 3.61
 आतप˚ R.*
  1.52.

Complete disappearance,  death,  destruction,  passing away,  perishing
 पितुरत्ययात् Dk.*
  64.

Danger,  risk,  harm,  injury,  evil
 जीवितात्ययमापन्नः Ms.*
  1.14 the life being in danger or jeopardy
 प्राणानामेव चात्यये 5.27
 प्राणात्यये च संप्राप्ते Y.*
  1.179,  Ms.*
  6.68, 8:69
 पुत्रदारात्ययं प्राप्तः 1.99 (Kull. क्षुदवसन्नपुत्रकलत्रः).

Suffering,  misery,  difficulty,  distress.

Guilt,  fault,  offence,  transgression
 क्षत्रियस्यात्यये दण्डो भागाद्दशगुणो भवेत Ms.*
  8.243
 दाप्यो$ष्टगुणमत्ययं 8.4 should be made to pay as a fine for his offence.

Attack,  assault साहसस्तेयपारुष्यगो$भिशापात्यये Y.*
  2.12.

Overcoming,  mastering mentally,  comprehending
 बुद्धिश्च ते लोकैरपि दुरत्यया Rām. 

Overstepping
 क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया Kena.  Up.

A class kind.  cf.
   अशुभे चापदि स्मृतः । अत्ययो$ तिक्रमे कृच्छ्रे दोषे दण्डविनाशयोः । Nm. 

Apte 1890

English

 अत्ययः [इ-अच्] 1 (a) Passing away,  lapse
 काल° Ms. 8. 145. (b) End,  conclusion,  termination,  absence,  disappearance
 तपात्यये Ku. 4. 44,  5. 23
 शिशिरात्ययस्य पुष्पोच्चयः 3. 61
 आतप° R. 1. 52. 
2 Complete disappearance,  death,  destruction,  passing away,  perishing
 पितुरत्ययात् Dk. 64. 
3 Danger,  risk,  harm,  injury,  evil
 जीवितात्ययमापन्नः Ms. 10. 104 the life being in danger or jeopardy
 प्राणानामेव चात्यये 5. 27
 प्राणात्यये च संप्राप्ते Y. 1. 179,  Ms. 6. 68,  8. 69
 पुत्रदारात्ययं प्राप्तः 10. 99 (Kull. क्षुदवसन्नपुत्रकलत्रः). 
4 Suffering,  misery,  difficulty,  distress. 
5 Guilt,  fault,  offence,  transgression
 क्षत्रियस्यात्यये दंडो भागाद्दशगुणो भवेत् Ms. 8. 243
 दाप्योष्टगुणमत्ययं 8. 400 should be made to pay as a fine for his offence. 
6 Attack,  assault Y. 2. 12. 
7 Overcoming,  mastering mentally,  comprehending
 बुद्धिश्च ते लोकैरपि दुरत्यया Rām. 
8 Overstepping
 क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया Ken. 
9 A class,  kind. 

 अत्यय,  अत्ययिक &c. See under अती. 

Monier Williams Cologne

English

 अत्य्-अय a See s.v.
 

 अत्य्-अय b m.
  (fr.  √ इ with अति See अती),  passing,  lapse,  passage

 passing away,  perishing,  death

 danger,  risk,  evil,  suffering

 transgression,  guilt,  vice

 getting at,  attacking,  Yājñ.
  ii,  12

 overcoming,  mastering (mentally)

 a class,  ChUp.
   

 (also) confession of sins,  Lalit.
  

Monier Williams 1872

English

 अत्यय अत्य्-अय,  अस्,  m. (fr. rt. इ with अति,  see
अती),  passing,  lapse,  passage
 passing away,  perishing, 
death
 danger,  risk,  evil,  suffering
 transgression,  guilt, 
vice
 getting at,  attacking
 overcoming,  mastering
(mentally)
 a class.

Macdonell

English

 अत्यय ati‿aya,  m.
  passing away,  lapse
 end
 🞄risk,  jeopardy,  danger
 fault,  transgression. 

Goldstucker

English

 अत्यय m. (-यः)
	^1 Going over or beyond.
	^2 Surpassing.
	^3 Go-
ing or passing away.
	^4 Death.
	^5 Loss,  destruction,  end.
	^6 Transgression,  sin,  offence,  guilt.
	^7 Vice,  fault.
	^8 Distress.
	^9 Punishment. E. इ with अति,  kṛt aff. अण्.

Benfey

English

 अत्यय अत्यय,  i. e. अति-इ + अ,  m.
 
 1.
Passing away,  lapse (of time),  Man.  8, 
145.
 2. Death.
 3. Danger,  Man.  5, 
27.
 4. Transgression,  crime,  fault,  Man. 
8,  243
 दाप्यो ऽष्टगुणम् अत्ययम्, 
‘he shall be fined eight times the amount
of the defraudation, ’ Man.  8,  400.
 --
 Comp.
 
अन्-,  adj.
  imperishable.
काल-, 
m.
  lapse of time,  Man.  8,  145.
जल-, 
m.
  the end of the rainy season,  i. e.
autumn. 
तप-,  m.
  1. the end of
the hot season,  i. e. the rainy season. 
2. the end of the heat,  i. e. sunset, 
Śāk. d. 60. दुरत्यय,  i. e.
दुस्-,  adj.
 , 
f.
  या,  1. hard to be crossed (as a
river),  MBh. 4,  1970. 2. hard to be
attained,  13,  4880. 3. unfathomable, 
Rām.  3,  71,  15. निरत्यय,  i. e.
निस्-, 
adj.
 ,  f.
  या,  1. free from danger. 2.
infallible.
महा-,  1. m.
  great pain, 
Chr. 11,  15. 2. adj.
  very pernicious, 
Chr. 22,  22.
सु-महा-,  adj.
  very dan-
gerous,  Chr. 37,  3.

Apte Hindi

Hindi

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"चला जाना,  बीत जाना"

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"समाप्ति,  उपसंहार,  अवसान,  अनुपस्थिति,  अन्तर्धान"

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"मृत्यु,  नाश"

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"भय,  चोट,  बुराई"

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
दुःख

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"दोष,  अपराध,  अतोक्रमण"

अत्ययः
पुं*
  - अति+इ+अच्
"आक्रमण,  अभियान"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अत्यय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅತಿಕ್ರಮ / ಮೀರುವಿಕೆ
अत्यय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿನಾಶ
निष्पत्तिः - > अति+इण् (गतौ) “अच्” (३-३-५६) ।
अत्यय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಷ್ಟ
अत्यय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೋಷ
अत्यय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂಡನೆ / ಶಿಕ್ಷೆ
विस्तारः - > “अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः” -हेम० ।

L R Vaidya

English

 atyaya {% m. %} 1. Lapse,  as in कालात्यय
death,  destruction,  e.g. प्राणात्यये च संप्राप्ते
distress
guilt
transgression
absence.

Bopp

Latin

 अत्यय m. (r. इ,  praef. अति s. अ) discessus,  abitio,  inde
obitus,  mors
 cum तप calor: तपात्यय caloris disces-
sus vel obitus,  inde secundum HEM. pluviosum anni
tempus. SAK. 49. 5.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 atyaya,  m.,  (once nt.,  Av 〔ii.151.3〕),  sin = Pali accaya (hardly in this sense in Skt.
 Manu 〔8.243〕 is close to it but apparently isolated)
 with paśyati,  dṛś-,  recognize as a sin
 with deśayati (rarely pratideśayati,  āviṣkaroti) confess as a sin
 with pratigṛhṇāti (rarely jānāti),  accept (a confession of) a sin = forgive,  absolve it
 with kṣamāpayati (rare),  ask forgiveness for a sin. Often atyayam atyayato instead of the simple atyayam,  with all these expressions,  in the same meanings. Pali uses accayam accayato,  and verbs passati,  deseti,  paṭigaṇhāti,  as in BHS
 also khamati,  forgives: atyayo me Divy 〔617.17〕,  I have sinned
 atyayam atyayataḥ paśyāmi Divy 〔617.20〕
 °°dṛṣṭvā deśayāmi,  °°āviskaromi (so!) id. 20—21
 atyayam atyayato dṛṣṭvā pratideśayati LV 〔379.13〕
 °yaṃ deśayanti LV 〔409.22〕
 °yo deśito Av 〔i.149.12—13〕
 °yaṃ deśitavān 〔272.13〕
 °yam °yato deśitam (as if nt.!) 〔ii.151.3〕
 °yam °yato deśaya,  confess as a sin!,  Śikṣ 〔58.15〕
 Divy 〔5.5〕
 〔55.1〕
 〔567.29—30〕 (read deśayāpy for °yāmy)
 〔570.23〕
 °yaṃ … deśayāmo SP 〔210.1〕
 deśemahe atyayu SP 〔212.7〕
 °yam °yato deśayāmy Gv 〔122.8〕
 atyayaṃ no bhagavān pratigṛhṇātu LV 〔379.6〕
 bhagavān atyayam atyayato jānātu pratigṛhṇātu Divy 〔617.22—3〕
 atyayaṃ pratigṛhṇanṭu (subject the Buddhas) Suv 〔30.8〕
 sā tenātyayam atyayato kṣamāpitā Divy 〔5.6〕,  he asked her to pardon his offense. Once,  atyayam atyayato āgamā(ḥ
 aor.) MSV 〔i.43.5〕,  you have arrived at (been guilty of) a sin.

Indian Epigraphical Glossary

English

 atyaya (HRS),  prescribed fine,  as indicated in the Artha-
śāstra. See Ghoshal,  H. Rev. Syst.,  pp. 26,  108. Cf. ātyayika.

Abhyankara Grammar

English

अत्यय  past happening,  cf अत्ययो भूतत्वमतिक्रमः । अतीतानि हिमानि निर्हिमम् ! निःशीतम्	Kāś. on P. II.1.6.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अत्यय 8. Sündenbekenntnis,  Beichte,  Lalit. 491,  5 ff.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dkram ko 'thug pa
अत्यय

spyi rtol che ba
अत्यय

chad pa
१) अंश २) अत्यय ३) अन्त ४) उच्छिन्न ५) उद्गारण ६) उन्मुक्त ७) उपरम ८) छिन्न ९) छेद १०) दण्ड ११) देशक १२) निग्रह १३) व्यवच्छिन्न १४) समुच्छिन्न १५)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मृतिः संस्था मृत्युकालौ परलोकगमोऽत्ययः ॥ ३२३ ॥
पञ्चत्वं निधनं नाशो दीर्घनिद्रा निमीलनम् ।
दिष्टान्तोऽस्तं कालधर्मोऽवसानं सा तु सर्वगा ॥ ३२४ ॥
-wordlist-
 
मृति (स्त्री),  संस्था (स्त्री),  मृत्यु (पुंस्त्री),  काल (पुं),  परलोकगम (पुं),  अत्यय (पुं),  पञ्चत्व (क्ली),  निधन (पुंक्ली),  नाश (पुं),  दीर्घनिद्रा (स्त्री),  निमीलन (क्ली),  दिष्टान्त (पुं),  अस्त (क्ली),  कालधर्म (पुं),  अवसान (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निधन
निधन,  नाश,  मृत्यु,  मरण,  पञ्चत्व,  अत्यय,  काल,  संस्था,  दिष्टान्त,  निमीलन,  दीर्घनिद्रा
निधनं नाशो मृत्युर्मरणं पञ्चत्वमत्ययः कालः ।
संस्था स्याद्दिष्टान्तो निमीलनं दीर्घनिद्रा च ॥ ६२८ ॥
verse 3.1.1.628
page 0071

अत्यय
अत्यय,  कृच्छ्र,  अतिक्रम
अत्ययशब्दः प्राज्ञैः कृच्छ्रे चातिक्रमे च निर्दिष्टः ॥ ८२६ ॥
verse 5.1.1.826
page 0095

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अत्ययः,  पुं,
   (अति + इण् + भावे अच् ।) मृत्युः ।अतिक्रमः । दण्डः । दोषः । कृच्छ्रं । इत्यमरः ॥
(“जीवितात्ययमापन्नो योऽन्नमत्ति यतस्ततः ।आकाशमिव पङ्केन न स पापेन लिप्यते ॥
इति मनुः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अत्यय पु०
  अति + इण--अच् । अतिक्रमे,  अभावे,  विनाशे, दोषे,  कृच्छ्रे,  अतिक्रम्य गमने,  कार्य्यस्यावश्यम्भावाभावेच । “प्राणात्यये च संप्राप्ते योऽन्नमत्ति यतस्ततः । न सपापेन लिप्येत पद्मपत्रमिवाम्भसेति” स्मृतिः । “क्षुरस्यधारा निशिता दुरत्ययेति” पुरा० अत्ययं कालातिक्रमंन सहते ठक् आत्ययिकः । विलम्बाक्षमे कार्य्ये त्रि०
  ।“आत्ययिकेषु कार्य्येषु सद्य एवाधिवासयेदिति” पुराणम् ।

Capeller

German

 अत्यय m.
  Hinübergang,  das Vergehen, 
Ende,  Gefahr.

Burnouf

French

 अत्यय अत्यय a. (इ) trépassé,  mort. -- S. m.
  départ, 
éloignement
		 trépas.
		 Péché,  faute: अत्ययम् अत्यतो
देशय,  confesse que tu as péché,  Bd.

Stchoupak

French

 अत्य्-अय-
 m.
  écoulement (de temps),  perte,  fin 
 péril,  perdition 
manquement,  faute 
 espèce.
अत्ययी-भाव- m.
  fait de s'en aller avec la mort.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.