| YouTube Channel

अतीत (atIta)

 
शब्दसागरः
English
अतीत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1. Passed, gone.
2. Passed away, deceased, dead.
3. Liberated from worldly restraint.
4. Surpassed, gone over or
beyond.
E.
 अति, and इत gone.
Capeller Eng
English
अतीत
a.
 gone away, passed, dead
going beyond,
transcending, surpassing (—°).
Yates
English
अती_त (तः-ता-तं)
a. Gone, past.
Wilson
English
अतीत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1 Passed, gone.
2 Passed away, deceased, dead.
3 Liberated from worldly restraint.
4 Surpassed, gone over or beyond.
E.
 अति, and इत gone.
Apte
English
अतीत [atīta], p. p. [इ-क्त.]
Gone beyond, crossed.
(Used actively) (a) exceeding, going beyond, avoiding, overstepping, having passed over or neglected
&c.
 , with
acc.
 or in
comp.
परिच्छेदातीतः
Māl.
 1.3 beyond or past definition
संख्यामतीत or संख्यातीत beyond enumeration, innumerable
तामतीतस्य ते
Me.*
 29
यमुनामतीतमथ शुश्रुवानमुम्
Śi.*
 13.1
वयोतीतः
Ki.*
 11. 2 past youth, advanced in years
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते
Bg.*
 14.25
कैर्लिङ्गैस्त्रीन् गुणानेतानतीतो भवति प्रभो 14.21
बाणपथमतीतः क्रव्यभोजनः
V.*
 5 gone beyond the reach of arrows, past bowshot
अतीतनौके$तिनु Ak. who has left the boat, i.e. landed, disembarked. -(b) Gone by, passed away, past (as time
&c.
 )
अतीते निशान्ते
Dk.*
 11
असन्निवृत्त्यै तदतीतमेव
Ś.*
 6.1
˚अनागत- वर्तमानवेदिना
Pt.*
 1
अतीते वर्षुके काले
Bk.*
 7.18
˚शैशवाः
Ms.*
 8.27
अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते
Ms.*
 7.179
˚लाभस्य च रक्षणार्थम्
Pt.*
 2.182 of past gains
वेत्ति जन्मान्तराण्यतीतानि
K.*
 46. -(c) Dead, deceased
सब्रह्मचारिण्येकाहमतीते क्षपणं स्मृतम्
Ms.*
 5.71
अप्रजायामतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते 9.196, 197.-तम् The past, past time.
Apte 1890
English
अतीत p. p. [इ-क्त.] 1 Gone beyond, crossed.
2 (Used actively) (a) exceeding, going beyond, avoiding, overstepping, having passed over or neglected &c., with acc. or in comp.
परिच्छेदातीतः Māl. 1. 30 beyond or past definition
संख्यामतीत or संख्यातीत beyond enumeration, innumerable
तामतीतस्य ते Me. 29
यमुनामतीतमथ शुश्रुवानमुं Śi. 13. 1
वयोतीतः Ki. 11. 2 past youth, advanced in years
सर्वारंभपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते Bg. 14. 25
कैर्लिंगैस्त्रीन् गुणानेतानतीतो भवति प्रभो 14. 21
बाणपथमतीतः क्रव्यभोजनः V. 5 gone beyond the reach of arrows, past bowshot
अतीतनौकेऽतिनु Ak. who has left the boat, i.e. landed, disembarked.
(b) Gone by, passed away, past (as time &c.)
अतीते निशांते Dk. 11
असन्निवृत्त्यै तदतीतमेव Ś. 6. 9
°अनागतवर्तमानवेदिना Pt. 1
अतीते वर्षुके काले Bk. 7. 18
°शैशवा Ms. 8. 27
अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते Ms. 7. 179
°लाभस्य च रक्षणार्थं Pt. 2. 182 of past gains
वेत्ति जन्मांतराण्यतीतानि K. 46.
(c) Dead, deceased
सब्रह्मचारिण्येकाहमतीते क्षपणं स्मृतं Ms. 5. 71
अप्रजायामतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते 9. 196, 197.
तं The past, past time.
Monier Williams Cologne
English
अतीत
mfn.
 gone by, past, passed away, dead
one who has gone through or got over or beyond, one who has passed by or neglected
negligent
passed, left behind
excessive
अतीत
m.
N.
 of a particular Śaiva sect
अतीत
n.
 the past.
Monier Williams 1872
English
अतीत, अस्, आ, अम्, gone by, past, passed away,
dead
having gone through, having got over or be-
yond, having passed by, having neglected
negligent
passed, left behind
excessive
(अस्), m. modern N.
of a particular Śaiva sect
(अम्), n. the past.
—अतीत-
काल, अस्, m. the past time or tense.
—अतीत-नौक,
अस्, आ, अम्, landed.
Macdonell
English
अतीत ati‿ita, pp. (√ i) gone by, past.
Goldstucker
English
अतीत I. m. f. n. (-तः-ता-तम्)
^1 Passed, gone away.
^2 Dead,
deceased.
^3 Gone beyond, overcome, exceeded, surpassed.
(In this sense अतीत may enter into composition with a
word depending upon it in the accusative, f. i. दुःखमतीत
or दुःखातीत.)
^4 Very much, excessive.
II. m. (-तः) The modern name of a class of ascetics
belonging to the Dāsnāmins, one of the principal sects who
adore Śiva as the supreme deity. E. इ with अति, kṛt aff. क्त.
Apte Hindi
Hindi
अतीत
वि* - अति+इ+क्त
"परे गया हुआ, पार गया हुआ"
अतीत
वि* - अति+इ+क्त
"आगे बढ़ने वाला, परे जाने वाला, गत, बीता हुआ आदि
मृत"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अतीत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹೋದ
निष्पत्तिः - > अति + इण् (गतौ) “क्तः” (३-२-१०२) ।
प्रयोगाः - > “अतीतदर्शामिव चन्द्रलेखाम्” |
उल्लेखाः - > याद० १३-३३ ।
अतीत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೀರಿದ / ಒಳಪಡದ
प्रयोगाः - > 1. “परिच्छेदातीतः सकलवचनानामविषयः” | 2. “अतीतसङ्ख्या विहिता ममाग्निना” |
उल्लेखाः - > 1. मालती० १-३३ । 2. किरा० १४-१० ।
Indian Epigraphical Glossary
English
atīta (IA 17), ‘expired’
cf. Śaka-nṛpa-kāl-ātīta-
saṃvatsareṣu. The word gateṣu, sometimes additionally used,
refers to the expiry of the expired years.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अतीत, गत, भूत, व्यतीत
adjective
यद् पूरा बभूव।
"अतीते काले नालन्दा विश्वशिक्षायाः केन्द्रम् आसीत्।"
Synonyms:
 वृत्त, घटित, गत, भूत, अतीत, व्यतीत, समतीत, व्यपेत, संवृत्त, अतिक्रान्त, निभूत, प्रतीत
adjective
यद् भूतकाले जातम्।
"सः स्वजीवनस्य वृत्तं वर्णयति।"
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
ऊं पृच्छायामतीते प्राक् निश्चयेऽद्धाऽञ्जसा द्वयम् ।
-wordlist-
ऊम् (अ), पृच्छा (स्त्री), प्राक् (अ), अतीत (पुं), अद्धा (अ), निश्चय (पुं), अञ्जसा (अ), निश्चय (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
भूत
भूत, चतुर्विधजीव, पृथिव्यादि, अतीत, देवयोनि
चतुर्विधेषु जीवेषु पृथिव्यादिषु पञ्चसु ।
अतीते देवयोनौ च भूतशब्दं प्रचक्षते ॥ ८५९ ॥
verse 5.1.1.859
page 0098
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
वि, श्रेष्ठ, अतीत, नानार्थ
विः श्रेष्ठेऽतीते नानार्थे वै हेतौ पादपूरणे ॥ ४० ॥
verse 1.1.1.40
page 0122
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अतीतं, त्रि, (अति + इण् + क्तः) भूतकालः । तत्रतिस्रो घी टी ठी विभक्तयो भवन्ति । यथाभवद्भूतभव्ये त्रिशः क्याद्याः । क्याद्याः क्तयस्तिस्र-स्तिस्त्रः क्रमाद्वर्त्तमानातीतभविष्यत्सु कालेषु स्युः ।इति मुग्धबोधव्याकरणं ॥
तस्य लक्षणादि यथा ।वर्त्तमानध्वंसप्रतियोगित्वमतीतत्वं । लङ्लुङोरती-तत्वं । लिट्क्वसोर्व्वक्तुः परोक्षत्वं अतीतत्वञ्च ।लुङोऽतीतत्वं क्रियातिक्रमश्च । कुतश्चिद्वैगुण्यात्क्रियानिष्पत्तिः क्रियातिक्रमः । क्तक्तवत्वोरती-तत्वं । इति सारमञ्जरी ॥
अतीतः, त्रि, (अति इण् कर्त्तरिक्तः ।) गतः । भूतः ।अतिक्रान्तः । यथा, --“न नस्यं न्यूनसप्ताब्दे नातीताशीतिवत्सरे” ।इति वैद्यकपरिभाषा ॥
सङ्गीतशास्त्रमते मान-प्रभेदः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अतीत
त्रि०
 अति + इण--क्त । अतिक्रान्ते, भूतकाले च । तद्वृत्तौआरब्धपरिसमाप्ते पदार्थमात्रे
त्रि०
 । अतीतश्च वर्त्त-मानध्वंसप्रतियोगी । भवति च अपचदित्यादौ पाकादे-र्वर्त्तमानध्वंसप्रतियोगित्वम् । स च कालो द्विविधःअद्यतनः अनद्यतनश्च अद्यतनस्तु अतीतायाः रात्रेःपश्चार्द्धेन, आगामिन्याः पूर्व्वार्द्धेन च सहितः कालः । तत्रवृत्तिध्वं स प्रतियोगी अद्यतनातीतः तदरिक्तः अनद्यतनः ।तत्रानद्यतने भूते लङ् (अपचत्) “अनद्यतने लङिति”सूत्रात् तस्यैव वक्तुरपारोक्ष्यविवक्षायां लिट् (पपाच)“परोक्षानद्यतने लिडिति” सूत्रात् । भूतसामान्ये लुङ् ।अपाक्षीत् । स्मशब्दादियोगे लटोऽपि भूतत्वमर्थः । कालस्तुक्रियान्वयी सर्वत्र, “क्रियाभेदाय कालस्त्विति” हर्य्युक्तेः ।अतीतत्वादिकन्तु सर्वत्र प्रयोगकालमादायैव व्यवह्रियतेइत्यादिकमाकरे दृश्यम् । अतीतकाले, “शीतेऽतीते वसन-मशनमिति” “कालातीता वृथा सन्ध्येति” “संवत्सरेव्यतीते तु पुनरागमनाय चेति” तत्कालवृत्तौ “अलमती-तवार्त्तयेत्यादि” ।
Capeller
German
अतीत vorübergegangen
s. इ.
Burnouf
French
अतीत अतीत pp. de अत्येमि: trépassé, mort. -- Gér.
अतीत्य, ayant passé au travers.