| YouTube Channel

अतिवृत् (ativRt)

 
Apte
English
अतिवृत् [ativṛt], 1
A.
 (P. in epic poetry)
To pass over or by, cross (as a place
&c.
 ). उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः
Muṇḍ.*
 3.2.1.
(a) To go beyond, exceed (fig. also)
वाग्विभवातिवृत्तमाचार्यकम्
Māl.
 1. 26 exceeding or transcending the powers of speech, indescribable
मुकुलावस्थामतिवृत्तेषु तण्डुलेषु
Dk.*
 132
का ते स्तुतिः स्तुतिपथादतिवृत्तधाम्नः
Mv.*
 4.29 transcending praise. (b) To offend, overstep, transgress, violate
यो$स्याः शासनमतिवर्तेत
Dk.*
 167
को$तिवर्तते दैवम् 51 who can transgress the decrees of Fate? को$न्यो जीवितुकामो देवस्य शासनमतिवर्तेत
Mu.*
 3. न खलु दूरगतो$तिवर्तते
Śi.*
 6.19. (c) To neglect, omit, let + slip. (d) To have no regard to, disregard, slight
offend (especially by unfaithfulness), injure
शपथशतातिवर्ती
Dk.*
 62 disregarding
ऋतुस्नातां सतिं भार्यां ... अतिवर्तेत दुष्टात्मा
यथाहं कर्मणा वाचा शरीरेण च राघवम् । सततं नातिवर्तेय Rām. अपत्यलोभाद् या तु स्त्री भर्तार- मतिवर्तते
Ms.*
 5.161.
(a) To surpass, excel
मनुष्य संख्यामतिवर्तितुं वा
Ki.*
 3.4
एष जनतातिवर्तिनो
Śi.*
 14.59
बान्धवस्नेहं राज्यलोभो$तिवर्तते
Ks.*
 41.4
to outweigh, preponderate. (b) To overcome, subdue, vanquish, get the better of
get over, escape or get loose from
असाध्यानतिवर्तन्ते प्रमेहा रजनीं यथा Suśr.
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन् गुणानतिवर्तते
Bg.*
 14.21 transcend these three qualities
दैवं पौरुषेण˚
Mb.
 ,
Dk.*
 73,
Ks.*
 121.67.
(Intrans.) To pass away, glide away, elapse (as time)
to be late or delay
एवं तयोः प्रत्यहमन्योन्याहारादि दानेन कालो$तिवर्तते
H.*
 1
महता स्नेहेन कालो$तिवर्तते
H.*
 2
समयो नातिवर्तते
Mv.*
 6
आषोड- शाद् ब्राह्मणस्य सावित्री नातिवर्तते
Ms.*
 2.38 is not late (नातिक्रान्तकाला भवति).
To go away from, leave, abandon (abl. )
यथा मे हृदयं नित्यं नातिवर्तति राघवात् Rām.
Caus.
To slight, not to heed, disregard सुहृदश्चाति- वर्तिताः
Dk.*
 136.
To let out, discharge (as excrement).
Apte 1890
English
अतिवृत् {c1c} A. (P. in epic poetry). 1 To pass over or by, cross (as a place &c.).
2 (a) To go beyond, exceed (fig. also)
वाग्विभवातिवृत्तं आचार्यकं Māl. 1. 26 exceeding or transcending the powers of speech, indescribable
मुकुलावस्थामतिवृत्तेषु तंडुलेषु Dk. 132
का ते स्तुतिः स्तुतिपथादतिवृत्तधाम्नः Mv. 4. 29 transcending praise. (b) To offend, overstep, transgress, violate
योस्याः शासनमतिवर्तते Dk. 167
कोतिवर्तते दैवं 51 who can transgress the decrees of Fate? कोन्यो जीवितुकामो देवस्य शासनमतिवर्तेत Mu. 3, Śi. 6. 19. (c) To neglect, omit, let slip. (d) To have no regard to, disregard, slight
offend (especially by unfaithfulness), injure
शपथशतातिवर्ती Dk. 62 disregarding
ऋतुस्नातां सतीं भार्यां… अतिवर्तेत दुष्टात्मा
यथाहं कर्मणावाचा शरीरेण च राघवं । सततं नातिवर्तेय Rām.
अपत्यलोभाद्यातु स्त्रीभर्तारमतिवर्तते Ms. 5. 161.
3 (a) To surpass, excel
मनुष्यसंख्यामतिवर्तितुं वा Ki. 3. 40, Śi. 14. 59
बांधवस्नेहं राज्यलोभोऽतिवर्तते Ks. 41. 40 to outweigh, preponderate. (b) To overcome, subdue, vanquish, get the better of
get over, escape or get loose from
असाध्यानतिवर्तंते प्रमेहा रजनीं यथा Suśr.
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन् गुणानतिवर्तते Bg. 14. 21 transcend these three qualities
दैवं पौरुषेण Mb., Dk. 73, Ks. 121. 67.
4 (Intrans.) To pass away, glide away, elapse (as time)
to be late or delay
एवं तयोः प्रत्यहमन्योन्याहारादिदानेन कालोतिवर्तते H. 1
महता स्नेहेन कालोतिवर्तते H. 2
समयो नातिवर्तते Mv. 6
आ षोडशाद्ब्राह्मणस्य सावित्री नातिवर्तते Ms. 2. 38 is not late (नातिक्रांतकाला भवति).
5 To go away from, leave, abandon (abl.)
यथा एम् हृदयं नित्यं नातिवर्तति राघवात् Rām.
Caus. 1 To slight, not to heed, disregard
सुहृदश्चातिवर्तिताः Dk. 136.
2 To let out, discharge (as excrement).
Monier Williams Cologne
English
अति-√ वृत् to pass beyond, surpass, cross
to get over, overcome
to transgress, violate, offend, especially by unfaithfulness
to pass away
to delay.
Monier Williams 1872
English
अतिवृत् अति-वृत्, cl. 1. A. -वर्तते, -तितुम्,
to pass, surpass, cross
to get over, overcome
to
transgress, violate, offend, especially by unfaithfulness
to pass away
to delay.
Apte Hindi
Hindi
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"परे जाना, आगे बढ़ जाना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"आगे निकल जाना, सर्वोत्कृष्ट होना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"उल्लंघन करना, बाहर कदम रखना, अतिक्रमण करना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"उपेक्षा करना, अवहेलना करना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"चोट पहुँचाना, क्षतिग्रस्त करना, नाराज करना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"पराजित करना, वशीभूत करना"
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
(समय का) बिताना
अतिवृत्
भ्वा*उभ* अति-वृत् -
"विलंब करना, देरी करना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अतिवृत्, उत्कृष्, उदीक्ष्
verb
पूर्वं निश्चितात् समयात् ऊर्ध्वं समयनियतानुकूलः व्यापारः।
"दिसम्बरमासस्य यात्रा इदानीं ग्रीष्मकालीनावकाशपर्यन्तम् अतिवर्तते।"
Synonyms:
 तॄ, उत्तॄ, अतितॄ, लङ्घ्, विलङ्घ्, अत्ये, अतिक्रम्, आक्रम्, क्रम्, विया, अतिवृत्, अतिपृ
verb
जलाशयादीनां एकस्य तीरस्य त्यजनानुकूलः अन्यतीरसंयोगानुकूलः व्यापारः।
"सः गङ्गां तरति।"
Synonyms:
 विलम्ब्, चिरय, अतिवृत्
verb
विलम्बानुकूलः व्यापारः।
"इदं कार्यं पूरयितुं श्यामः विलम्बते।"
Stchoupak
French
अति-वृत्-
moy. passer au delà, surpasser, échapper à
passer (dit du
temps)
offenser
ne pas tenir compte de, violer
°वृत्त- dépassé, etc.
éclipsé.