| YouTube Channel

अतिग्रह (atigraha)

 
Apte
English
अतिग्रह [atigraha],
a.
 [अतिक्रान्तो ग्रहम्] Difficult to be comprehended, incomprehensible.
हः, ग्राहः Object of an apprehensive organ, such as स्पर्श 'touch' the object of त्वच्, रस of जिह्वा
&c.
 The Grahas are eight in number
प्राण, वाच्, जिह्वा, चक्षुस्, श्रोत्र, मनस्, हस्तौ, & त्वच्
the corresponding atigrāhas being अपान, नामन्, रस, रूप, शब्द, काम, कर्मन् & स्पर्श. अथ हैनं जारत्कारव आर्तभागः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच कति ग्रहाः कत्यतिग्रहा इति । अष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहा इति Bṛi.
Up.*
 3.2.1.
Right knowledge, correct apprehension.
Act of overtaking, surpassing
&c.
One who siezes or takes to a very great extent..
Apte 1890
English
अतिग्रह a. [अतिक्रांतो ग्रहं] Difficult to be comprehended, incomprehensible.
हः,
ग्राहः 1 Object of an apprehensive organ, such as स्पर्श ‘touch’ the object of त्वच्, रस of जिह्वा &c. The Grahas are eight in number
प्राण, वाच्, जिह्वा, चक्षुस्, श्रोत्र, मनस्, हस्तौ & त्वच्
the corresponding atigrāhas being अपान, नामन्, रस, रूप, शब्द, काम, कर्मन् & स्पर्श.
2 Right knowledge, correct apprehension.
3 Act of overtaking, surpassing &c.
4 One who seizes or takes to a very great extent.
Monier Williams Cologne
English
अति-ग्रह॑
m.
 act of taking over or beyond surpassing, one who takes or seizes to an extraordinary extent, (in
phil.
 )
=
 अतिग्राह.
Monier Williams 1872
English
अति-ग्रह, अस्, m. act of overtaking or surpassing
one who takes or seizes to an extraordinary extent
(in philosophy) the same as अतिग्राह।
Goldstucker
English
अतिग्रह m. (-हः) I. Overtaking, surpassing. E. ग्रह् with
अति, kṛt aff. अच्.
II. Tatpur. (In the philosophical terminology of the
Upanishads) that which goes beyond the grahas or the
eight instruments of apprehension i. e. the objects or func-
tions of apprehension themselves: thus with the graha प्राण
(meaning there ‘the nose’) corresponds the atigraha अपान
(meaning there ‘fragrant substance’), with the graha वाच्,
the atigraha नामन् and likewise, with the other six grahas
जिह्वा, चक्षुस्, श्रोत्र, मनस्, हस्त, त्वच्, the atigrahas रस,
रूप, शब्द, काम, कर्मन् and स्पर्श.--Also called अतिग्राह.
E. अति and ग्रह (in the sense of the accusative).
Apte Hindi
Hindi
अतिग्रह
"वि*,
पुं*
 " - ग्रहम् अतिक्रान्तः
दुर्बोध
अतिग्रहः
पुं*
 - -
"ज्ञानेन्द्रियों के विषय - जैसे त्वचा का स्पर्श, जिह्वा का रस आदि"
अतिग्रहः
पुं*
 - -
सत्य ज्ञान
अतिग्रहः
पुं*
 - -
"आगे बढ़ जाना, दूसरों को पीछे छोड़ देना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अतिग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು
व्युत्पत्तिः - > अतिशयितो ग्रहो ज्ञानं येषाम् ।
अतिग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನ / ಉತ್ತಮವಾದ ಜ್ಞಾನ
व्युत्पत्तिः - > अतिशयितो ग्रहः ।
अतिग्रह
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿಳಿಯಲು ಅಶಕ್ಯವಾದ / ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ
व्युत्पत्तिः - > अतिक्रान्तो ग्रहम् ।
L R Vaidya
English
atigraha {% m. %} Act of overtaking or surpassing.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अतिग्रह
त्रि०
 अतिशयितः ग्रहो ज्ञानं, स्वस्वकार्य्यस्य ग्रहणंवा येषाम् । स्वस्वविषयग्राहकेषु नेत्रादिषु ज्ञानेन्द्रियेषु, आदानादिस्वस्वकार्य्यकारकेषु वागादिषु कर्म्मेन्द्रियेषु च ।अतिक्रान्तो ग्रहम् । अत्यन्तदुर्बोधे
त्रि०
 । अतिशयितोग्रहो ज्ञानम् । सर्व्वथा सम्यग्ज्ञाने
पु०
 । अतिग्रहणा-दयोऽप्युक्तार्थेषु ।
Stchoupak
French
अति-ग्रह-
°ग्राह-
m.
n.
 d'une fonction répondant à chacun des
huit graha.