| YouTube Channel

अतिक्रमः (atikramaH)

 
Apte
English
अतिक्रमः [atikramḥ], 1 Act of overstepping, going beyond
&c.
(a) Breach of decorum or duty
अहो अतिक्रमः
Māl.
 7. (b) Transgression, violation
उपचार˚ केवलमुपचारातिक्रमं प्रमार्ष्टुमस्माकमयमारम्भः
M.*
 4.5. (c) Trespass
disrespect, injury, opposition
ब्राह्मण˚ त्यागो भवतामेव भूतये
Mv.*
 2.1. refraining from all trespass against Brāhmaṇas
दिशत्यपायं हि सतामतिक्रमः
Ki.*
 14.9
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च
Ms.*
 3.63
एतस्मिन्नतिक्रमे परवतीयम्
M.*
 3
गुरुजनातिक्रमात्
K.*
 16
शशिनो ज्येष्ठा- तिक्रमः 56. transgression (passing through)
मर्षणीयो$यमा- रोहणातिक्रमः 81
वात्सल्यादतिक्रमो$पि
Mv.*
 1 violation (of due limits or propriety)
Mv.*
 4.25.
Lapse, passing away (of time)
अनेकसंवत्सरातिक्रमे$पि
U.*
 4
वेला˚ मं कृत्वा आगतः
Pt.*
 1
उचितवेलातिक्रमे
M.*
 2
सन्ध्य˚ Rām.
Overcoming, conquering, surpassing
1mostly with दुर्
स्वजातिर्दुरतिक्रमा, स्वभावो दुरतिक्रमः
&c.
Neglect, omission, disregard
कामतो रेतसः सेकं व्रतस्थस्य द्विजन्मनः । अतिक्रमं व्रतस्याहुर्धर्मज्ञा ब्रह्मवादिनः ॥
Ms.*
 11.12.
A vigorous attack, -determined onset (= अभिक्रम q. v. ).
Excess.
Abuse, misapplication.
Imposition.
Apte 1890
English
अतिक्रमः 1 Act of overstepping, going beyond &c.
2 (a) Breach of decorum or duty
अहो अतिक्रमः Māl. 7. (b) Transgression, violation
उपचार° M. 4, 5. (c) Trespass
disrespect, injury, opposition
ब्राह्मण° त्यागो भवतामेव भूतये Mv. 2. 10 refraining from all trespass against Brāhmaṇas
दिशत्यपायं हि सतामतिक्रमः Ki. 14. 9
कुलान्यकुलतां यांति ब्राह्मणातिक्रमेण च Ms. 3. 63
एतस्मिन्नतिक्रमे परवतीयं M. 3
गुरुजनातिक्रमात् K. 160
शशिनो ज्येष्ठातिक्रमः 56 transgression (passing through)
मर्षणीयोयमारोहणातिक्रमः 81
वात्सल्यादतिक्रमोपि Mv. 1 violation (of due limits or propriety)
Mv. 4. 25.
3 Lapse, passing away (of time)
अनेकसंवत्सरातिक्रमेपि U. 4
वेला° मं कृत्वा आगतः Pt. 1
उचितवेलातिक्रमे M. 2
संध्या° Rām.
4 Overcoming, conquering, surpassing
mostly with दुर्
स्वजातिर्दुरतिक्रमा, स्वभावो दुरतिक्रमः &c.
5 Neglect, omission, disregard
Ms. 11. 120.
6 A vigorous attack, determined onset (= अभिक्रम q. v.).
7 Excess.
8 Abuse, misapplication.
9 Imposition.
Apte Hindi
Hindi
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
"सीमा या मर्यादा का उल्लंघन, हद से आगे बढ़ना"
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
"कर्तव्य या औचित्य का भंग, उल्लंघन, मर्यादा का अतिक्रमण, अवैध प्रवेश, अवज्ञा, चोट, विरोध"
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
बीतना
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
"जीत लेना, बढ़ जाना"
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
"उपेक्षा, भूल, अप्रतिष्ठा"
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
भारी आक्रमण
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
आधिक्य
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
दुरुपयोग
अतिक्रमः
पुं*
 - अति+क्रम्+घञ्
दुर्व्यवहार
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अतिक्रमः, व्युत्क्रमः
noun
स्वस्य अधिकारात् परे मर्यादाम् उल्लङ्घ्य वा अनुचिततया कृतं तत् कर्म यद् अन्यस्य अधिकारं बाधते।
"अतिक्रमः योग्यः नास्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अतिक्रमः
Root: अतिक्रम
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ lapse
⇒ excess
⇒ neglect
⇒ violation
⇒ imposition
⇒ conquering
⇒ overcoming
⇒ surpassing
⇒ trespassing
⇒ going beyond
⇒ passing over
⇒ overstepping
⇒ transgression
⇒ determined onset
⇒ act of overstepping
Shloka(s):
3|2|33|2 ► पर्ययोऽतिक्रमस्तस्मिन्नतिपात उपात्ययः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|150|2 ► अत्ययोऽतिक्रमे कृच्छ्रेदोषे दण्डेऽप्यथापदि॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|33|2 ⇢ पर्ययः (पर्यय) (पुं) ⇒ lapse, change, inversion, revolution, opposition, alteration, expiration, contrariety, irregularity, waste or loss, confusion with, neglect of duty, time of revolution, deviation from enjoined or customary observances
➠ 3|2|33|2 ⇢ अतिक्रमः (अतिक्रम) (पुं) ⇒ lapse, excess, neglect, violation, imposition, conquering, overcoming, surpassing, trespassing, going beyond, passing over, overstepping, transgression, determined onset, act of overstepping
➠ 3|2|33|2 ⇢ अतिपातः (अतिपात) (पुं) ⇒ lapse, neglect, ill-usage, opposition, contrariety, interference, passing away, transgression
➠ 3|2|33|2 ⇢ उपात्ययः (उपात्यय) (पुं) ⇒ transgressing, neglect or disobedience of customs
➠ 3|3|150|2 ⇢ अत्ययः (अत्यय) (पुं) ⇒ end, vice, evil, risk, harm, guilt, lapse, death, attack, injury, danger, misery, assault, absence, offence, distress, suffering, conclusion, termination, destruction, passing away, transgression, disappearance
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अतिक्रमः,
पुं,
 (अतिक्रान्तः क्रमः नियमः, अति क्रम्+ भावे घञ् वृद्ध्यभावः) क्रमोल्लङ्घनं । तत्-पर्य्यायः । अतिपातः २ (अति पत् + भावे घञ्)उपात्ययः ३ पर्य्यायः ४ । अभिक्रमः । रणे शत्रून्प्रति अभीतयोधादेर्गमनं । इत्यमरः ॥