| YouTube Channel

अञ्जनः (aJjanaH)

 
Apte
English
अञ्जनः [añjanḥ], 1 A kind of lizard.
N.
 of a tree or mountain.
N.
 of the guardian elephant (of the west or s. w.) तस्य चान्ये$पि दिङ्नागा बभूबुरनुयायिनः । अञ्जनो बामनश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥
Mb.
 * 6.64.57. -नम् [अज्यते अनेन
अञ्ज् ल्युट्]
Anointing, smearing with, दन्तधावनमञ्जनं पूर्वाह्ण एव कुर्वीत
Ms.*
 4.152
mixing
unfolding, manifesting.
Collyrium or black pigment used to paint the eyelashes
विलोचनं दक्षिणमञ्जनेन संभाव्य
R.*
 7.8 salve
अमृत˚ को$यं दृशोरमृताञ्जनम्
U.*
 4.18 ambrosial salve
कुर्वन् ˚मेचका इव दिशो मेघः समुत्तिष्ठते
Mk.*
 5.8, 1.34
(fig. also) अज्ञानान्धस्य लोकस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै पाणिनये नमः ॥ Śik.45
पटुतरविवेकाञ्जनजुषाम्
Bh.*
 3.84
cf.
 also दारिद्य्रं परमाञ्जनम्
(fig. ) impurity, as in निरञ्जन, q. v.
Paint, a cosmetic ointment.
Magic ointment.
A special kind of material of the black pigment, such as antimony (used as collyrium, lamp-black
&c.
 सौवीर
Ink.
Fire.
Night.
(नम्, ना) (Rhet. ) A suggested meaning
also the process by which such meaning is suggested. It is the power of suggestion (founded on अभिधा or लक्षणा denotation or indication), by which something else is understood from a word which, though having more meanings than one, has been restricted to a single meaning by relations of conjunction, disjunction
&c.
 (संयोग, विप्रयोग, साहचर्य, विरो- धिता
&c.
 ), or, briefly, the use of a word of several meanings in a special sense determined by the context
e. g. /सशङ्खचक्रो हरिः the adjective restricts Hari to mean 'Viṣṇu' alone, and not a 'lion' or 'monkey'
so रामलक्ष्मणौ दाशरथी, रामार्जुनौ भार्गवकार्तवीर्यौ
&c.
cf.
 अनेकार्थस्य शब्दस्य वाच- कत्वे नियन्त्रिते । संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद् व्यापृतिरञ्जनम् ॥ K.P.* 2., S. D.* 23-6
See व्याञ्जना also.
Comp.
 -अधिका [अञ्जना- दधिका कृष्णत्वात्] a kind of lizard. -अद्रिः-गिरिः (कर्म.) [अञ्जनमिव कृष्णः गिरिः]
N.
 of a mountain, Seeनीलगिरि.-अम्भस्
n.
 eye-water. -केशी [अञ्जनामिव केशो यस्याः]
N.
 of a vegetable perfume (हट्टविलासिनीनामकं गन्धद्रव्यं यत्संयोगा- त्केशस्यातीव कृष्णत्वम् (Mar. नखला). -त्रितयम् (Āyurveda) पुष्पाञ्जन, रसाञ्जन and कोलाञ्जन. -नामका ष. त.] a swelling of the eye-lid, sty (Mar. रांजणवाडी). -मूलकः A variety of an inferior gem, deep-dark in colour. Kau.A. 2.11.-शलाका a stick or pencil for the application of collyrium.
Apte Hindi
Hindi
अञ्जनः
पुं*
 - अञ्ज्+ल्युट्
रक्षक हाथी
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: अञ्जनः
Root: अञ्जन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पश्चिमदिग्गजः
Meaning(s):
⇒ Elephant of the western quarter
Shloka(s):
2|1|8|1 ► ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|8|1 ⇢ अञ्जनः (अञ्जन) (पुं) ⇒ Elephant of the western quarter ⇒ पश्चिमदिग्गजः
Related word(s):
isa_k ➡ दिग्गजः
जातिः ➡ अलौकिकप्राणी
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ ताम्रपर्णी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अञ्जनः,
पुं,
 (अनक्त्वि प्रतीच्यां दिशि रक्षकत्वेन प्रका-शते यः अन्ज + कर्त्तरि ल्युट्) पश्चिमदिघस्ती ।अञ्जयति रवेणशुभाशुभे सूचयति अन्ज + णिच् +ल्युट्) ज्येष्ठी । जेठी इति भाषा । इति विश्व-मेदिन्यौ, (दिवा नतु प्रयोक्तव्यं नेत्रयोस्तीक्ष्ण-मञ्जनं । विरेकदुर्बलादृष्टिरादित्यं प्राप्य सीदति ॥
इति आगमः) ।