अञ्जन (aJjana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अञ्जन n.
  (-नं)
	 1. Anointing.
	 2. Going.
	 3. Making clear,  distinct.
	 4. A
collyrium or application to the eye-lashes,  to darken and improve
them
 a universal article of the eastern toilet.
	 5. Particular
applications,  as lamp black,  antimony,  and another kind. See
रसाञ्जन.
	 6. Night.
	 7. Ink.
	 8. A term in rhetoric
 the use of a
word of several meanings in one specific sense,  which is determi-
ned by the context.
	 m.
  (-नः)
	 1. The elephant of the west 2. A
species of lizard.
	 f.
  (-ना)
	 1. The mother of HANUMĀN.
	 2. A green
lizard. (-नी)
	 3. A woman perfumed with sandal,  &c.
	 4. A medicinal
plant. See. कटुका.
 E.
  अञ्ज to beautify or anoint,  and ल्यु or ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 अञ्जन n.
  smearing,  anointing
 suggesting ((rh. ))
 ointment, 
paint,  esp.
    a collyrium made of antimony.

Yates

English

 अञ्जन (नं) 1.
n.
  Anointing
 clear-
ing
 a collyrium
 ink
m.
  an
elephant in the west
 a lizard.
अञ्जना (ना) 1.
f.
  The mother of
Hanumān
 a green lizard.
अञ्जनी (नी) 3.
f.
  A woman per-
fumed with sandal
 a medical
plant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 m.
  	-	  kind of domestic lizard
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 m.
  	-	  lizard  [ domestic ]
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  lotion or wash for eyes
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  extract of Ammonium
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  antimony
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  fire
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  black pigment or lotion or wash for eyes applied to the eyelashes or the inner coat of the eyelids as a cosmetic
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  Java turmeric  [ Curcuma Xanthorrhiza - Bot. ]
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  ink
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  double entendre or pun
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  act of applying an ointment or pigment
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  paint
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  embellishing
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  making clear the meaning of an equivocal expression
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  special kind of this pigment
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  black pigment
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  magic ointment
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  anointing
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  as lamp-black
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  black pigment for eyelashes
अञ्जन 	-	 aJjana 	-	 n.
  	-	  night
अञ्जन-रजत 	-	 aJjana-rajata 	-	 n.
  	-	  antimon-silver  [ Mineral. ]

अञ्जन 	-	  aJjana 	-	 n.
  	-	  extract of Ammonium

Wilson

English

 अञ्जन
n.
  (-नं)
1 Anointing.
2 Going.
3 Making clear,  distinct.
4 A collyrium or application to the eye lashes,  to darken and improve them
 a
universal article of the eastern toilet.
5 Particular applications,  as lamp black,  antimony,  and another kind. See
रसाञ्जन.
6 Night.
7 Ink.
8 A term in rhetoric
 the use of a word of several meanings in one specific
sense,  which is determined by the context.
m.
  (-नः)
1 The elephant of the west.
2 A species of lizard.
f.
  (-ना)
1 The mother of HANUMĀN.
3 A green lizard. (-नी)
3 A woman perfumed with sandal,  &c.
4 A medicinal plant. See कटुका.
E.
  अञ्ज to beautify or anoint,  and ल्यु or ल्युट् aff.
  

Apte

English

अञ्जनः [añjanḥ],  1 A kind of lizard.

N.
  of a tree or mountain. 

N.
  of the guardian elephant (of the west or s. w.) तस्य चान्ये$पि दिङ्नागा बभूबुरनुयायिनः । अञ्जनो बामनश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥ Mb.
 *  6.64.57. -नम् [अज्यते अनेन
 अञ्ज् ल्युट्]

Anointing,  smearing with,  दन्तधावनमञ्जनं पूर्वाह्ण एव कुर्वीत Ms.*
  4.152
 mixing
 unfolding,  manifesting.

Collyrium or black pigment used to paint the eyelashes
 विलोचनं दक्षिणमञ्जनेन संभाव्य R.*
  7.8 salve
 अमृत˚ को$यं दृशोरमृताञ्जनम् U.*
  4.18 ambrosial salve
 कुर्वन् ˚मेचका इव दिशो मेघः समुत्तिष्ठते Mk.*
  5.8, 1.34
 (fig.  also) अज्ञानान्धस्य लोकस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै पाणिनये नमः ॥ Śik.45
 पटुतरविवेकाञ्जनजुषाम् Bh.*
  3.84
 cf.
   also दारिद्य्रं परमाञ्जनम्
 (fig. ) impurity,  as in निरञ्जन,  q. v. 

Paint,  a cosmetic ointment.

Magic ointment.

A special kind of material of the black pigment,  such as antimony (used as collyrium,  lamp-black &c.
  सौवीर

Ink.

Fire.

Night.

(नम्,  ना) (Rhet. ) A suggested meaning
 also the process by which such meaning is suggested. It is the power of suggestion (founded on अभिधा or लक्षणा denotation or indication),  by which something else is understood from a word which,  though having more meanings than one,  has been restricted to a single meaning by relations of conjunction,  disjunction &c.
  (संयोग,  विप्रयोग,  साहचर्य,  विरो- धिता &c.
 ),  or,  briefly,  the use of a word of several meanings in a special sense determined by the context
e. g.  /सशङ्खचक्रो हरिः the adjective restricts Hari to mean 'Viṣṇu' alone,  and not a 'lion' or 'monkey'
 so रामलक्ष्मणौ दाशरथी,  रामार्जुनौ भार्गवकार्तवीर्यौ &c.
 
 cf.
   अनेकार्थस्य शब्दस्य वाच- कत्वे नियन्त्रिते । संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद् व्यापृतिरञ्जनम् ॥ K.P.*  2.,  S. D.*  23-6
 See व्याञ्जना also. Comp.
   -अधिका [अञ्जना- दधिका कृष्णत्वात्] a kind of lizard. -अद्रिः-गिरिः (कर्म.) [अञ्जनमिव कृष्णः गिरिः] N.
  of a mountain,  Seeनीलगिरि.-अम्भस् n.
  eye-water. -केशी [अञ्जनामिव केशो यस्याः] N.
  of a vegetable perfume (हट्टविलासिनीनामकं गन्धद्रव्यं यत्संयोगा- त्केशस्यातीव कृष्णत्वम् (Mar.  नखला). -त्रितयम् (Āyurveda) पुष्पाञ्जन,  रसाञ्जन and कोलाञ्जन. -नामका ष. त.] a swelling of the eye-lid,  sty (Mar.  रांजणवाडी). -मूलकः A variety of an inferior gem,  deep-dark in colour. Kau.A. 2.11.-शलाका a stick or pencil for the application of collyrium. 

Apte 1890

English

 अंजनः 1 A kind of lizard. 
2 N. of a tree or mountain. 
3 N. of the guardian elephant (of the west or s. w.) 
नं [अज्यते अनेन
 अंज् ल्युट्] 1 Anointing,  smearing with
 दंतधावनमंजनं पूर्वाह्ण एव कुर्वीत Ms. 4. 152
 mixing
 unfolding,  manifesting. 
2 Collyrium or black pigment used to paint the eye-lashes
 विलोचनं दक्षिणमंजनेन संभाव्य R. 7. 8 salve
 अमृत° U. 4. 19 ambrosial salve
 कुर्वन् °मेचका इव दिशो मेघः समुत्तिष्ठते Mk. 5. 8,  1. 34
 (fig. also) अज्ञानांधस्य लोकस्य ज्ञानांजनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै पाणिनये नमः Śik. 45
 पटुतरविवेकांजनजुषां Bh. 3. 84
 cf. also दारिद्र्यं परमांजनं
 (fig.) impurity,  as in निरंजन,  q. v. 
3 Paint,  a cosmetic ointment. 
4 Magic ointment. 
5 A special kind of material of the black pigment,  such as antimony (used as collyrium,  lamp-black &c.) (सौवीर) 
6 Ink. 
7 Fire. 
8 Night. 
9 (नं ना) (Rhet.) A suggested meaning
 also the process by which such meaning is suggested. It is the power of suggestion (founded on अभिधा or लक्षणा denotation or indication),  by which something else is understood from a word which,  though having more meanings than one,  has been restricted to a single meaning by relations of conjunction,  disjunction &c. (संयोग,  विप्रयोग,  साहचर्य,  विरोधिता &c.),  or,  briefly,  the use of a word of several meanings in a special sense determined by the context
 e. g. सशंखचक्रो हरिः the adjective restricts Hari to mean ‘Vishṇu’ alone,  and not ‘a lion’ or ‘monkey’
 so रामलक्ष्मणौ दाशरथी,  रामार्जुनौ भार्गवकार्तवीर्यौ &c.
 cf. अनेकार्थस्य शब्दस्य वाचकत्वे नियंत्रिते । संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद्व्यापृतिरंजनं ॥ K. P. 2.,  S. D. 23-6
 See व्यंजना also. 
Comp. 
अधिका [ अंजनादधिका कृष्णत्वात्] a kind of lizard. 
अद्रिः-गिरिः (कर्म.) [अंजनमिव कृष्णः गिरिः] N. of a mountain,  See नीलगिरि. 
अंभस् n. eye-water. 
केशी [अंजनमिव केशो यस्याः] N. of a vegetable perfume (हट्टविलासिनीनामकं गंधद्रव्यं यत्संयोगात्केशस्यातीव कृष्णत्वं) (Mar. नखला). 
नामका [ष. त.] a swelling of the eye-lid,  stye. 
शलाका a stick or pencil for the application of collyrium. 

Monier Williams Cologne

English

 अञ्जन m.
  a kind of domestic lizard,  L.
 

 N.
  of a fabulous,  serpent

 of a tree,  Pañcat.
 

 of a mountain,  of a king of Mithilā,  of the elephant of the west or south-west quarter

 अञ्जन n.
  act of applying an ointment or pigment,  embellishing,  &c.
  ,  black pigment or collyrium applied to the eyelashes or the inner coat of the eyelids

 a special kind of this pigment,  as lamp-black,  Antimony,  extract of Ammonium,  Xanthorrhiza,  &c.
  

 paint,  especially as a cosmetic

 magic ointment

 ink,  L.
 

 night,  L.
 

 fire,  L.
  (In rhetoric) making clear the meaning of an equivocal expression,  double entendre or pun,  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 अञ्जन,  अस्,  m. a kind of domestic lizard
 N. of a
fabulous serpent
 of a tree
 of a mountain
 of a king
of Mithilā
 of the elephant of the west or south-west
quarter
 (अम्),  n. act of applying an ointment or pig-
ment,  embellishing,  &c.
 black pigment or collyrium
applied to the eye-lashes or the inner coat of the eye-
lids
 special kind or material of this pigment,  as
lamp-black,  Antimony,  an extract of Ammonium, 
Xanthorrhiza,  &c.
 paint,  especially as a cosmetic
magic ointment
 ink
 night
 fire. (In rhetoric)
suggesting the special meaning alluded to in an ex-
pression,  as in a pun,  &c.
—अञ्जन-केशी,  f.,  N. of a
vegetable perfume.
—अञ्जन-नामिका,  f. a swelling
of the eyelid,  stye.
—अञ्जन-वत्,  ind. like collyrium.
—अञ्जनाधिका (°न-अध्°),  f. a species of lizard.
—अञ्जनाम्भस् (°न-अम्°),  अस्,  n. eye-water.

Macdonell

English

 अञ्जन añj-ana,  n.
  anointing
 ointment
 collyrium 🞄(for blackening eyelashes),  antimony
 🞄-giri,  -parvata,  m.
  N. of a mtn. 
 cúrṇa,  🞄n.  pulverised antimony
 -vṛkṣa,  m.
  kind 🞄of tree: -dāru-maya,  a.
  made of the wood of 🞄this tree.

Goldstucker

English

 अञ्जन I. n. (-नम्)
	^1 Anointing,  making clear or distinct &c.
See the meanings of अञ्ज्.
	^2 A collyrium or application to
the eye lashes,  to darken and improve them
 a universal
article of the eastern toilet.
	^3 The name of particular kinds
of the former,  viz. lamp black,  antimony,  and one ex-
tracted from the Ammonium zanthorrhiza.
	^4 Ink.
	^5 Night.
(See अक्तु.)
	^6 Fire.
	^7 (In rhetoric.) Suggesting the special
meaning of a word or a sentence. The special meaning of
a word (शब्द) is suggested,  according to Hindu rhetoric, 
by its connexion with either the real (अभिधा) or the el-
liptic sense (लक्षणा) of other words
 and the special mean-
ing of a sentence (अर्थ) by circumstances connected with
either the speaker or the addressed,  or the occasion,  place, 
time or the like. More usually called व्यञ्जना q. v.
II. m. (-नः)
	^1 A species of lizard.
	^2 The elephant of the
west or,  according to others,  of the south-west quarter.
	^3 The name of a fabulous serpent.
	^4 The name of a king
of Mithilā,  the son of Kuni.
	^5 The name of a tree.
	^6 The
name of a mountain. See अञ्जनागिरि.
III. f. 1. (-ना)
	^1 The mother of the monkey Hanumat.
	^2 The daughter of Vajrendra and mother of Pravarasena.
2. (-नी)
	^1 A woman who is fit to be perfumed with
sandal &c.
	^2 The name of a medicinal plant. See कटुका, 
कालाञ्जनी and अञ्जनकी.
E. अञ्ज्,  kṛt aff. ल्युट्.

Benfey

English

 अञ्जन अञ्ज् + अन।
 I. n.
 
 1. Anointing, 
Man.  4,  152.
 2. A collyrium or appli-
cation to the eyelashes to darken and
improve them,  Man.  2,  178.
 II. m.
 
 1. The elephant of the west or south-
west quarter.
 2. The name of a moun-
tain. 
 3. A particular plant,  Pañc.
10,  7.
 III. f.
  ना। The name of a female
monkey,  the mother of Hanumant.
 --
 Comp.
  निरञ्जन,  i. e.
निस्-,  adj.
 ,  f.
  ना, 
artless.
रस-,  n.
  a particular sort
of collyrium,  Śiś. 9,  21.

Hindi

हनुमान की मां के नाम

Apte Hindi

Hindi

अञ्जनः
पुं*
  - अञ्ज्+ल्युट्
रक्षक हाथी

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
"लीपना-पोतना,  मिलाना"

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
"प्रकट करना,  व्यक्त करना"

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
काजल या सुरमा जो आँखों में लगाया जाता है

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
"लेप,  सौंदर्य-वर्धक उबटन"

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
मसी

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
आग

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
रात्रि

अञ्जनम्
नपुं*
   - अञ्ज्+ल्युट्
"व्यंग्यार्थ,  व्यंग्यार्थ के प्रकट होने की प्रक्रिया,  अनेकार्थक शब्द का प्रयोग जिसका प्रसंगतः विशेष अर्थ होता है"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अञ्जन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿನ ದಿಗ್ಗಜ
अञ्जन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪರ್ವತ
निष्पत्तिः - > “अच्” (५-२-१२७) ।
व्युत्पत्तिः - > अञ्जनवर्णोऽस्त्यस्य |
अञ्जन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಲ್ಲಿ / ಗೌಳಿ
अञ्जन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿರತೆ
अञ्जन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ / ಈಶ್ವರ
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣಿನ ಕಪ್ಪು / ಕಾಡಿಗೆ
निष्पत्तिः - > अञ्जू (व्यक्तिश्लक्ष्णकान्तिगतिषु) “ल्युट्” (३-३-११७) ।
व्युत्पत्तिः - > अज्यतेऽनेन नयनम् |
प्रयोगाः - > “विलोचनं दक्षिणमञ्जनेन सम्भाव्य तद्विञ्चितवामनेत्रा” |
उल्लेखाः - > रघु० ७-८ ।
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೌವೀರಾಂಜನ
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ಬಣ್ಣ
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಸಾಂಜನ
विस्तारः - > “अञ्जनं कज्जले चाक्तौ सौवीरे च रसाञ्जने । पुंसि ज्येष्ठादिगजयोः” - मेदि० ।
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾತ್ರಿ
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಂಜನಾ ವೃತ್ತಿ / ಆಲಂಕಾರಿಕರು ಹೇಳಿರುವ ಅಭಿಧಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಾವೃತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯಾದ (ಶಬ್ದದ) ಒಂದು ಶಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > “अनेकार्थस्य शब्दस्य वाचकत्वे नियन्त्रिते । संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद्व्यापृतिरञ्जनम्” |
उल्लेखाः - > काव्यप्र० ।
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಲಿನ್ಯ / ಮಾಸಲು
अञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಸಿ / ಶಾಯಿ
विस्तारः - > 1. “अञ्जनं मसौ । रसाञ्जनेऽक्तौ सौवीरेऽथाञ्जनो दिङ्मतङ्गजे” - हेम० । 2. “अञ्जनस्तु चित्रको लोहलाहलः” - त्रिकाण्ड० । 3. “अहिर्बुघ्न्यो रेरिहाणोऽहिबुन्ध्नः कपिशोऽञ्जनः” - कल्पद्रु० ।

L R Vaidya

English

 aYjana {% (I) m. %} Name of the elephant presiding over the west or south-west quarter.

 aYjana {% (II) n. %} 1. Act of applying an ointment
black pigment applied to the eyelashes,  द्यौरञ्जनकालीभिर्जलदालीभिस्तथावव्रे R.G.,  R.vii.8,  वर्षतीवाञ्जनं नभः Mrich.i.
ointment
ink
night
a suggested meaning (in rhetoric),  See व्यञ्जन
the process by which it is suggested (in rhetoric),  अन्यार्थाधीकृद्व्यापृंतिरञ्जनम् K.Pr.ii.

Bopp

Latin

 अञ्जन n. collyrium. HIT. 74. 4.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 नेत्राञ्जन or अञ्जन med. by Agniveśa. Bik. 650.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 1 Añjana or °na-ka,  n. of a king of Benares,  father of Puṇyavant(a): Mv 〔iii.33.12〕 (°nako,  n. sg.),  15 (°nasya,  gen.).

 (2 añjana: mṛgo … raktehi khurehi añjanehi akṣīhi prabhāsvarehi darśanīyehi Mv 〔i.363.18〕. No v.l.
 but there is no authority for añjana as adj. [PTSD quotes 3 Jāt. passages for this,  all erroneous.] Senart suggests sāñjanehi or equivalent. But perhaps render: with red hoofs and eyes bright and beautiful (as if?) with collyrium.)

Kridanta Forms

Sanskrit

अञ्ज् (अ꣡ञ्जूँ꣡ व्यक्तिम्रक्षणकान्तिगतिषु व्यक्तिमर्षणकान्तिगतिषु - रुधादिः - वेट्)
ल्युट् =  अञ्जनम्
अनीयर् =  अञ्जनीयः - अञ्जनीया
ण्वुल् =  अञ्जकः - अञ्जिका
तुमुँन् =  अञ्जितुम् / अङ्क्तुम्
तव्य =  अञ्जितव्यः / अङ्क्तव्यः - अञ्जितव्या / अङ्क्तव्या
तृच् =  अञ्जिता / अङ्क्ता - अञ्जित्री / अङ्क्त्री
क्त्वा =  अञ्जित्वा / अङ्क्त्वा / अक्त्वा
ल्यप् =  प्राज्य
क्तवतुँ =  अक्तवान् - अक्तवती
क्त =  अक्तः - अक्ता
शतृँ =  अञ्जन् - अञ्जती

अन्ज् (अ꣡जिँ꣡ भाषार्थः च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  अञ्जनम्
अनीयर् =  अञ्जनीयः - अञ्जनीया
ण्वुल् =  अञ्जकः - अञ्जिका
तुमुँन् =  अञ्जयितुम् / अञ्जितुम्
तव्य =  अञ्जयितव्यः / अञ्जितव्यः - अञ्जयितव्या / अञ्जितव्या
तृच् =  अञ्जयिता / अञ्जिता - अञ्जयित्री / अञ्जित्री
क्त्वा =  अञ्जयित्वा / अञ्जित्वा
ल्यप् =  प्राञ्ज्य
क्तवतुँ =  अञ्जितवान् - अञ्जितवती
क्त =  अञ्जितः - अञ्जिता
शतृँ =  अञ्जयन् / अञ्जन् - अञ्जयन्ती / अञ्जन्ती
शानच् =  अञ्जयमानः / अञ्जमानः - अञ्जयमाना / अञ्जमाना

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अञ्जन m. nach dem Komm. = शिग्रु,  Kāśīkh. 1,  26. — Zu 1. f) g) vgl. Zach. Beitr. — 2. m. a) *Hauseidechse,  Ratirahasya (ed. Benares 1912) XV,  60.

 अञ्जन n. *Tinte,  S II,  247,  18. — *Nacht,  S II,  265,  17. — ° = मेढ्र,  H 44,  12. — °N. eines Baumes,  Pūrṇabh. 81,  3. — °Stoßen (?) "thrusting" in पीडनावेष्टनाञ्जनप्रकर्षणाध्यासनेषु Kauṭ. 195,  6. Vielleicht ist भञ्जन zu lesen.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १७० ॥
-wordlist-
 
दिग्गज (पुं),  ऐरावत (पुं),  पुण्डरीक (पुं),  वामन (पुं),  कुमुद (पुं),  अञ्जन (पुं),  पुष्पदन्त (पुं),  सार्वभौम (पुं),  सुप्रतीक (पुं)

--source--
 
अञ्जनं कज्जलं दीपः प्रदीपः कज्जलध्वजः ॥ ६८६ ॥
स्नेहप्रियो गृहमणिर्दशाकर्षो दशेन्धनः ।
-wordlist-
 
अञ्जन (क्ली),  कज्जल (क्ली),  दीप (पुंक्ली),  प्रदीप (पुं),  कज्जलध्वज (पुं),  स्नेहप्रिय (पुं),  गृहमणि (पुं),  दशाकर्ष (पुं),  दशेन्धन (पुं)

--source--
 
स्यात्तु कर्परिकातुत्थममृतासङ्गमञ्जनम् ।
-wordlist-
 
कर्परिकातुत्थ (क्ली),  अमृतासङ्ग (क्ली),  अञ्जन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ऐरावत
ऐरावत,  पुण्डरीक,  कुमुद,  अञ्जन,  वामन,  पुष्पदन्त,  सार्वभौम,  सुप्रतीक,  दिग्गजाः
ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाञ्जनवामनाः ।
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १०४ ॥
verse 1.1.1.104
page 0013

कज्जल
कज्जल,  अञ्जन
कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
verse 2.1.1.555
page 0063

वृक्षविशेष
वृक्षविशेष,  नन्द्यावर्त,  सरल,  शाल,  काक,  धव,  अञ्जन,  तिलक,  पद्म,  स्पन्दन,  मोक्ष
नन्द्यावर्तः सरलः शालः काको धवोऽञ्जनस्तिलकः ।
पद्मस्पन्दनमोक्षा वृक्षविशेषेऽपि दृश्यन्ते ॥ ८१२ ॥
verse 5.1.1.812
page 0093

नाममाला

Sanskrit

अञ्जन,  कज्जल,  नाग,  गज,  पाटल,  आरुण
अञ्जनं कज्जलं नागं गजपाटलमारुणम् ।
verse 0.1.1.181
page 0086

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: अञ्जनः
Root: अञ्जन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पश्चिमदिग्गजः
Meaning(s):
⇒ Elephant of the western quarter
Shloka(s):
2|1|8|1 ► ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|8|1 ⇢ अञ्जनः (अञ्जन) (पुं) ⇒ Elephant of the western quarter ⇒ पश्चिमदिग्गजः
Related word(s):
isa_k ➡ दिग्गजः
जातिः ➡ अलौकिकप्राणी
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ ताम्रपर्णी
    

Mahabharata

English

Añjana^1,  a locality? § 305 (Anudyūtap.): II,  78,  2574 (“formerly thou wert instructed…near A. by the great ṛshi Asita…”).

Añjana^2,  an elephant. § 564 (Mātalīyop.): V,  99,  3561 (among the elephants in Pātāla,  born in the race of the elephant Supratīka).--§ 581 (Bhīshmavadhap.): VI,  64,  2866 (among the Dig-nāgas ridden by Bākshasas).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  112,  4323 (the Kirātas,  q.v.,  have elephants sprung from the race of A.,  of impenetrable hides,  well trained…with armour made wholly of gold,  resembling Airāvata,  having come from the northern hills,  ridden by fierce robbers)
 121,  829 (many elephants of the race of A.,  etc.,  were slain). Cf. Añjanaka

पुराणम्

English

अञ्जन / AÑJANA. This is an elephant belonging to the Asuras. His origin is in the family of supratīka. The other three elephants born in this family are: airāvata,  vāmana and kumuda. (This airāvata was not the airāvata of Devendra). There are references to Rākṣasas coming to the battle-field on the back of elephants. There is another mention of añjana the elephant standing in the battle-field. (M.B.,  Udyoga Parva,  Chapter 99,  Verse 15
 bhīṣma parva,  Chapter 64,  Verse 57
 droṇa parva,  Chapter 112,  Verse 32).

अञ्जनम् / AÑJANA(M). This is the name of a mountain. (M.B.,  Sabhā Parva,  Chapter 98,  Verse 15).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अञ्जनं,  क्ली,
   (अन्ज + भावे ल्युट्,  कज्जले तु गम्य-माने करणे ल्युट्) म्रक्षणं । गमनं । व्यक्तीकरणं ।इत्यनट् प्रत्ययान्तान्जधात्वर्थंः । कज्जलं । तत्तुषड्विधं । यथा,  --“सौवीरं जाम्बलं तुत्थं मयूरश्रीकरं तथा ।दर्व्विका नीलमेघश्च अञ्जनानि भवन्ति षट् ॥
तल्लक्षणानि यथा” --“स्रवद्रूपन्तु सौवीरं जाम्बलं प्रस्तरं तथा ।मयूरश्रीकरं रत्नं मेघनीलन्तु तैजसं ॥
घृष्ट्वा निगाह्य चैतानि शिलायां तैजसेऽथवा ।प्रदद्यात् सर्व्वदेवेभ्यो देवीभ्यश्चापि पुत्रक ॥
घृततैलादियोगेन ताम्रादौ दीपवह्निना ।यदञ्जनं जायते तु दर्व्विका परिकीर्त्तिता ॥
सर्व्वाभावे तु तां दद्यात् देवीभ्यो दर्व्विकाञ्जनं ।महामाया जगद्धात्री कामाख्या त्रिपुरा तथा ।आप्नुवन्ति महातोषं षड्भिरेभिः सदाञ्जनैः ॥
विधवा नाञ्जनं कुर्य्यात् महामायार्थमुत्तमं ।नादत्ते त्वञ्जनं देवी वैष्णवी विधवाकृतं ॥
न मृत्पात्रे योजयेत्तु साधको नेत्ररञ्जनं ।न पूजाफलमाप्नोति मृत्पात्रविहिताञ्जनैः ॥
चतुर्व्वर्गप्रदो धूपः कामदं नेत्ररञ्जनं ।तस्माद्द्वयमिदं दद्याद्देवेभ्यो भक्तितो नरः” ॥
इति कालिकापुराणे ६८ अध्यायः ॥
 अस्य गुणः ।तारानैर्म्मल्यकारित्वं । निर्म्मलचन्द्रतुल्यनिराकुल-दृष्टिकारित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 सौवीरा-ञ्जनं । रसाञ्जनं । अक्तिः । मसी । इति हेभ-चन्द्रः ॥
 अग्निः इति विश्वः ॥
 आलङ्कारिकभाषयाव्यञ्जनाख्यवृत्तिः । यथा,  --“अनेकार्थस्य शब्दस्य वाचकत्वे नियन्त्रिते ।संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद्व्यापृतिरञ्जनं ॥
इति काव्यप्रकाशः ॥

 अञ्जनः,  पुं,
   (अनक्त्वि प्रतीच्यां दिशि रक्षकत्वेन प्रका-शते यः अन्ज + कर्त्तरि ल्युट्) पश्चिमदिघस्ती ।अञ्जयति रवेणशुभाशुभे सूचयति अन्ज + णिच् +ल्युट्) ज्येष्ठी । जेठी इति भाषा । इति विश्व-मेदिन्यौ,  (दिवा नतु प्रयोक्तव्यं नेत्रयोस्तीक्ष्ण-मञ्जनं । विरेकदुर्बलादृष्टिरादित्यं प्राप्य सीदति ॥
इति आगमः) ।

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अञ्जन न०
  अज्यतेऽनेन अन्ज--करणे ल्युट् । कज्जले ।“अपि खञ्जनमञ्जनमञ्जनाञ्चितमिति” नैष० । “मैत्रंप्रसाधनं स्नानं दन्तधावनमञ्जनम् । पूर्व्वाह्णएव कुर्व्वीतेति”स्मृतिः । “विलोचनं दक्षिणमञ्जनेन संभाव्येति” रघुः ।अञ्जनविशेषाश्च सुश्रुते दर्शिता यथा“चत्वार एते योगाः स्युरुभयोरञ्जने हिताः । कुब्ज-काशोकशालाम्रप्रियङ्गुनलिनोत्पलैः ॥
 पुष्पैर्हरेणुकृष्णाह्वा-पथ्यामलकसंयुतैः । सर्पिर्मधुयुतैश्चूणै र्वेणुनाड्यामवस्थितैः ॥
अञ्जयेद् द्वावपि भिषक् पित्तश्लेष्मविभावितौ । आम्रजम्बू-द्भवं पुष्पं तद्रसेन हरेणुकाम् ॥
 पिष्ट्वा क्षौद्राज्यसंयुक्तांप्रयोज्यमथ वाञ्जनम् । नलिनोत्पलकिञ्जल्कगैरिकै र्गोश-कृद्रसैः ॥
 गुडिकाञ्जनमेतद्वा दिनरात्र्यन्धयोर्हितम् ।रसाञ्जनरसक्षौद्रतालीशस्वर्णगैरिकम् ॥
 गोशकृद्रससंयुक्तंपित्तोपहतदृष्टये । शीतं सौवीरकं वापि पिष्ट्वाथ रस-भावितम् ॥
 कूर्म्मपित्तेन मतिमान् भावयेद्रौहितेन वा ।चूर्णाञ्जनमिदं नित्यं प्रयोज्यं पित्तशान्तये ॥
 काश्मरी-पुष्पमधुकदार्व्वीलोध्ररसाञ्जनैः । सक्षौद्रमञ्जनन्तद्वद्धितं नेत्रा-मये सदा ॥
 स्रोतोजं सैन्धवं कृष्णां रेणुकाञ्चापि पेष-येत् । अजमूत्रेण ता वर्त्त्यःक्षणदान्ध्याञ्जने हिताः ॥
कालानुसारिवां कृष्णां नागरं मधुकं तथा । ताली-शपत्रं क्षणदे गाङ्गेयञ्च शकृद्रसे ॥
 कृतास्ता वर्त्तयः पिष्ट्वा-छायाशुष्काः सुखावहाः । मनःशिलाभयाव्योषबलाका-लानुसारिवाः ॥
 सफेना वर्त्तयः पिष्टाश्छागक्षीरसम-न्विताः । गोमूत्रपित्तमदिराशकृद्धात्रीरसे पचेत् ॥
क्षुद्राञ्जनं रसे चान्यद्यकृतस्त्रैफलेऽपि वा । गोमूत्राज्या-णवमलपिप्पलीक्षौद्रकट्फलम् ॥
 सैन्धवोपहितं युञ्ज्या-न्निहितं वेणुगह्वरे । मेदोयकृद्घृतञ्छागं पिप्पल्यःसैन्धवं मधु ॥
 रसमामलकञ्चापि पक्वं सम्यङ्निधापयेत् ।कोशे खदिरनिर्म्माणे तद्वत्क्षुद्राञ्जनं हितम् ॥
 हरेणुमग-धाजास्थिमज्जैलायकृदन्वितम् । शकृद्रसेनाञ्जनं वा श्लेष्म-प्रहतदृष्टये ॥
 विपाच्य गोधायकृदर्द्धपाटितं सुपूरितंमागधिकाभिरग्निना । निषेवितं तत्सकृदञ्जनेन निहन्तिनक्तान्ध्यमसंशयं खलु ॥
 तथा यकृच्छागभवं हुताशनेविपाच्य सम्यग्मगधासमन्वितम् । प्रयोजितं पूर्व्ववदा-श्वसंशयं जयेत् क्षपान्ध्यं सकृदञ्जनन्नृणाम् ॥
 प्लीहायकृच्चाप्यपभक्षिते उभे प्रकल्प्य शूल्ये घृततैलसंयुतम् । तेसार्षपस्नेहसमायुतेऽञ्जनं नक्तान्ध्यमाश्वेव हतः प्रयोजिते ।नदीजशिम्बीकटुकान्यथाञ्जनम्मनःशिला द्वे च निशे यकृ-द्रसे । स चन्दनेयं गुटिकाथ वाञ्जनं प्रशस्यते वै दिवसेष्व-पश्यताम्” इति ॥
 सौवीरे,  रसाञ्जने च । अञ्जनवर्णोऽस्त्यस्य ।अर्श० अच् । ज्येष्ठदिग्गजे पु०
  उत्तरदिग्गजयोषितिकेशरियोषिति वानर्य्याञ्च स्त्री । “अञ्जनागर्भसम्भूतो वायु-पुत्त्रो महाबल इति” तन्त्रम् । भावे ल्युट् । मिश्रीकरणे, लेपने व्यक्तिकरणे मालिन्ये च न०
  “निरञ्जनं दिव्यमुपैतिसाम्यमिति” निरवद्यं निरञ्जनमिति” च श्रुतिः । अञ्ज-णिच्--युच् । शक्यलक्ष्यार्थातिरिक्तार्थबोधके आलङ्कारि-कोक्ते व्यञ्जनावृत्तिरूपे शब्दशक्तिभेदे स्त्री० “अन्यार्थधी-कृत् व्यापृतिरञ्जनेति” काव्यप्रकाशः । तत एव भावे ल्युट्तत्रैवार्थे न०
  ।

Capeller

German

 अञ्जन n.
  das Salben,  die Salbe,  bes. schwarze
Augensalbe,  antimonium. 
°चूर्ण n.
  pulverisiertes
Antimonium. 

Burnouf

French

 अञ्जन अञ्जन n.
  (अञ्ज्) collyre pour la toilette des
yeux
		 la nuit qui s'étend
		 emploi d'un mot général dans un sens
particulier,  tg.

 अञ्जन अञ्जन m.
  l'éléphant de l'ouest.

Stchoupak

French

 अञ्जन-
 nt. fait d'oindre 
 onguent,  collyre,  fard (not. pour les yeux) 
m.
  père de Bhagavant 
 n.
  d'une montagne 
 d'un arbre 
 d'un éléphant 
 -आ
f.
  mère de Hanumant.
°केश- -ई- a. ayant la chevelure noire comme du fard.
°गिरि- °पर्वत- अञ्जनाचल- अञ्जनाभ- m.
  n.
  d'une montagne.
°पर्वन्- m.
  n.
  d'un Rākṣasa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.