| YouTube Channel

अजीवनिः (ajIvaniH)

 
Apte
English
अजीवनिः [ajīvaniḥ],
f.
 [न-जीव्-अनि
P.
 III.3 112]
Death, non-existence (used as an imprecation)
अजीवनिस्ते शठ भूयात् Sk. may death seize thee, rogue ! mayest thou cease to live !
cf.
 also अभावे भवतां यो$स्मिन् जीवेत्तस्यास्त्व- जीवनिः । B.7.77.
Apte 1890
English
अजीवनिः f. [न-जीव्-अनि P. III. 3. 112] Death, non-existence (used as an imprecation)
अजीवनिस्ते शठ भूयात् Sk. may death seize thee, rogue! mayest thou cease to live!
Apte Hindi
Hindi
अजीवनिः
स्त्री*
 - नञ्+जीव्+अनि
"मृत्यु, सत्ता का अभाव"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अजीवनिः,
स्त्री,
 (नञ् + जीव + आक्रोशेनञ्यनिरिति सूत्रेण अनिः) जीवनाभावः । अकरणिः ।शापः । यथा । तस्याजननिरेवास्तु । इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
अजीवनिस्तव भूयात् । इतिसुग्धवोधं ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जीव प्राणधारणे”@} 2 धात्वर्थसङ्गृहीतकर्मत्वेनास्य धातोरकर्मकत्वम्।
जीवकः-विका, जीवकः-विका, जिजीविषकः-षिका, जेजीवकः-विका
जीविता-त्री, जीवयिता-त्री, जिजीविषिता-त्री, जेजीविता-त्री
जीवन्-न्ती, 3 मा 4 जीवन्, जीवयन्-न्ती, जिजीविषन्-न्ती
-- जीविष्यन्-न्ती-ती, जीवयिष्यन्-न्ती-ती, जिजीविषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- -- -- जेजीव्यमानः-जेजीविष्यमाणः
5 प्रज्यूः-प्रज्युवौ-प्रज्युवः
-- -- जीवितम्-तः, जीवितः, जिजीविषितः, जेजीवितः-तवान्
6 जीवः, 7 उपजीवी 8 -अनुजीवी, 9 जीवकः- 10 -जीवका, 11 जीवञ्जीवकः, जीवः, 12 जिजीविषुः, जेजीवः
जीवितव्यम्, जीवयितव्यम्, जिजीविषितव्यम्, जेजीवितव्यम्
जीवनीयम्, जीवनीयम्, जिजीविषणीयम्, जेजीवनीयम्
जीव्यम्, जीव्यम्, जिजीविष्यम्, जेजीव्यम्
ईषज्जीवः-दुर्जीव
-सुजीवः
-- -- जीव्यमानः, जीव्यमानः, जिजीविष्यमाणः, जेजीव्यमानः
जीवः, जीवः, जिजीविषः, जेजीवः
जीवितुम्, जीवयितुम्, जिजीविषितुम्, जेजीवितुम्
ज्यूतिः, 13 अजीवनिः 14, 15 जीविका, जीवना, जिजीविषा, जेजीवा
16 जीवनम्, जीवनम्, जिजीविषणम्, जेजीवमम्
जीवित्वा, जीवयित्वा, जिजीविषित्वा, जेजीवित्वा
सञ्जीव्य, सञ्जीव्य, सञ्जिजीविष्य, सञ्जेजीव्य
17 यावज्जीवम् 18, जीवम् २, जीवित्वा २, जिजीविषम् २, जीवयित्वा २, जिजीविषम् २, जिजीविषित्वा २, जेजीवम् २
जेजीवित्वा २
19 20 इत्यातुप्रत्ययः।
जीवन्ति प्राणिनोऽनेनेति जीवातुः = जीवनौषधम्, अन्नं च।
‘जीवातुजींवनौषधम्।’ इत्यमरः।]] जीवातुः, 21 जीमूतः, 22 जैवातृकः, 23 जीवन्तः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६०६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५६२। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[४। ‘माङ्याक्रोश इति वक्तव्यम्’ (वा। ३-२-१२४) इति शता।]]
04
=>
 [[आ। ‘मा जीवन् यः परावज्ञादुःखदग्धोऽपि जीवति।’ शिशु{??}लवधे २। ४५।]]
05
=>
 [[५। क्विपि, ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इत्यूडादेशे, ईकारस्य यणि रूपम्। एवं क्तिन्प्रत्ययेऽपि प्रक्रिया बोध्या।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०५७४+ २६]
07
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
08
=>
 [[आ। ‘भीमकान्तैर्नृपगुणैः स बभूवोपजीविनाम्।’ रघुवंशे १-१६।]]
09
=>
 [[२। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्। जीवतात् जीवकः। स्त्रियाम्, ‘प्रत्यय- स्थात्--’ (७-३-४४) इति प्राप्तस्येत्त्वस्य ‘आशिषि वुनश्च न’ (वा। ७-३-४५) इति निषेधः।]]
10
=>
 [[B। ‘बन्धुना विगृहीतोऽहं भूयासं जीवकः कथम्।।’ भ। का। ६। ८७।]]
11
=>
 [[३। ‘गमश्च’ (३-२-४७) इत्यत्र “चकारात् जीवञ्जीवक-शिवङ्कर-शुभङ्करादयः साधवः।” इति बृ। शेखरे।]]
12
=>
 [[C। ‘तमुद्यतनिशातासिं प्रत्युवाच जिजीविषुः।’ भ। का। ५। ४६।]]
13
=>
 [[४। ‘आक्रोशे नञ्यनिः’ (३-३-११२) इति अनिप्रत्ययः।]]
14
=>
 [[ड्। ‘अभावे भवतां योऽस्मिन् जीवेत् तस्यास्त्वजीवनिः।’ भ। का। ७। ७७।]]
15
=>
 [[५। स्त्रियां भावादौ ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्।]]
16
=>
 [[E। ‘सञ्चारनिष्ठ्यूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम्।’ धा। का। १। ७२।]]
17
=>
 [[६। ‘यावति विन्दजीवोः’ (३-४-३०) इति णमुल्।]]
18
=>
 [अग्निहोत्रं जुहुयात्]
19
=>
 [पृष्ठम्०५७५+ २८]
20
=>
 [[१। ‘जीवेरातुः’ [द। उ। १। १३२]
21
=>
 [[२। जीवनं = जलम्, मूतं = बद्धं येन स जीमूतः = मेघः। पृषोदरादित्वात् (६-३-१०९) जीवनशब्दस्य जीभावः।]]
22
=>
 [[३। ‘जीवेरातृकन् वृद्धिश्च’ (द। उ। ३। १।) इत्यातृकन्प्रत्ययो वृद्धिश्च। जीवयतीति जैवातृकः = चन्द्रः।]]
23
=>
 [[४। ‘रुहिनन्दिजीविप्राणिभ्यः षिदाशिषि’ [द। उ। ६-१८) इति झच्प्रत्ययो भवत्याशिषि। जीवतात् जीवन्तः = आयुष्मान्, ऋषिविशेषश्च। स्त्रियां षित्त्वात् ङीष्। जीवन्ती = ओषधिविशेषः।]]