| YouTube Channel

अजा (ajA)

 
Spoken Sanskrit
English
अजा - ajA -
f.
 - goat
अज - aja -
m.
 - goat
शिवाप्रिया - zivApriyA -
f.
 - goat
छाग - chAga -
m.
 - goat
छागल - chAgala -
m.
 - goat
पादचत्वर - pAdacatvara -
m.
 - goat
केशट - kezaTa -
m.
 - goat
पयस्वल - payasvala -
m.
 - goat
पादचतुर - pAdacatura -
m.
 - goat
परिक्रमसह - parikramasaha -
m.
 - goat
पर्णभोजन - parNabhojana -
m.
 - goat
पशु - pazu -
m.
 - goat
बर्कर - barkara -
m.
 - goat
बस्त - basta -
m.
 - goat
बुक्क - bukka -
m.
 - goat
मेध्य - medhya -
m.
 - goat
लघुकाय - laghukAya -
m.
 - goat
लम्बकर्ण - lambakarNa -
m.
 - goat
वल्गु - valgu -
m.
 - goat
स्तुभ - stubha -
m.
 - goat
अजा ajA
f.
 goat
अज aja
m.
 goat
शिवाप्रिया zivApriyA
f.
 goat
छाग chAga
m.
 goat
छागल chAgala
m.
 goat
पादचत्वर pAdacatvara
m.
 goat
केशट kezaTa
m.
 goat
पयस्वल payasvala
m.
 goat
पादचतुर pAdacatura
m.
 goat
परिक्रमसह parikramasaha
m.
 goat
पर्णभोजन parNabhojana
m.
 goat
पशु pazu
m.
 goat
बर्कर barkara
m.
 goat
बस्त basta
m.
 goat
बुक्क bukka
m.
 goat
मेध्य medhya
m.
 goat
लघुकाय laghukAya
m.
 goat
लम्बकर्ण lambakarNa
m.
 goat
वल्गु valgu
m.
 goat
स्तुभ stubha
m.
 goat
Apte
English
अजा [ajā], [न जायते इत्यजा]
(According to Sāṅkhya Philosophy) Prakṛti or Māyā, the verse which refers to अजा, (अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णाम्
&c.
 ) is interpreted by the Vedāntins as referring to the प्रकृति consisting of तेजस्, अप् and अन्न, See Ś. B.
A she-goat.
Comp.
 -गलस्तनः the fleshy protuberance or nipple hanging down from the neck of goats: (fig. ) an emblem of anything worthless or useless
धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैको$पि न विद्यते । ˚स्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम् ॥ स्तनवदवलम्बते यः कण्ठे $जानां मणिः स विज्ञेयः Bṛ.
S.*
 65.3. -जीवः, -पालकः a goatherd, See अजजीव
&c.
 -तौल्वलिः [शाक ˚गण]
N.
 of a sage who lived on the milk of goats (अजादुग्धेन वर्तमानः). अजका-अजिका (स्वार्थे कन् टाप्)
A young she-goat.
[अजस्य विकारः अवयवः गलस्तनः पुरीषं वा] The fleshy protuberance on the neck, or its excrement.
A disease of the pupil of the eye.
Comp.
 -जातः [अजकेव जातः] the above disease, (अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलास्रः । विदार्य कृष्णं प्रचयो$भ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ॥)
Apte 1890
English
अजा [न जायते इत्यजा] 1 (According to Sāṃkhya philosophy) Prakṛti or Māyā
the verse which refers to अजा, (अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां &c.) is interpreted by the Vedāntins as referring to the प्रकृति consisting of तेजस्, अप् and अन्न, See Ś. B.
2 A she-goat.
Comp.
गलस्तनः the fleshy protuberance or nipple hanging down from the neck of goats
(fig.) an emblem of anything worthless or useless
धर्मार्थ काममोक्षाणां यस्यैकोपि न विद्यते । °स्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकं ॥ स्तनवदवलंबते यः कंठे ऽजानां मणिः स विज्ञेयः Bṛ. S. 65. 3.
जीवः,
पालकः a goat-herd, See अजजीव &c.
तौल्वलिः [शाक° गण] N. of a sage who lived on the milk of goats (अजादुग्धेन वर्तमानः).
Monier Williams Cologne
English
अजा a (आ),
f.
N.
 of Prakṛti, of Māyā or Illusion See अ-जा (s.v. 2. अ-जा)
a she-goat
N.
 of a plant whose bulbs resemble the udder of a goat,
Suśr.
अ-जा b (आ),
f.
N.
 of Prakṛti, Māyā or Illusion (See also 1. अज॑ and 1. अजन).
अजा c
f.
 a she-goat. See 1. अज॑.
Monier Williams 1872
English
अजा अजा, f. a goat
Prakṛti
Māyā. See s.v.
1. अज, where the compounds of अजा will also be found.
Macdonell
English
अजा ajā́,
f.
 goat.
Hindi
Hindi
(स्त्री) बकरी
Apte Hindi
Hindi
अजा
स्त्री*
 - नञ्+जन्+ड+टाप्
प्रकृति या माया
अजा
स्त्री*
 - नञ्+जन्+ड+टाप्
बकरी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अजा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಡು / ಮೇಕೆ
अजा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುರಿ
निष्पत्तिः - > अज “टाप्” (४-१-४) ।
अजा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಹುಜಿಗೆ ಗಿಡ
अजा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅತಿಬಜೆ
विस्तारः - > “अजा महौषधी ज्ञेया” - कल्पद्रु० ।
अजा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾವುಮೆಕ್ಕೆಗಿಡ
विस्तारः - > “पयोष्ण्यजाभारती स्याद्विशाला मुकुलाप्यथ” -कल्पद्रु० ।
L R Vaidya
English
aja {% (I) a. (f. जा) %} Unborn.
ajA {% f. %} 1. A she-goat
2. Prakṛiti or nature
3. Māyā or illusion.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) अज+टाप् । ‘अजाद्यतष्टाप्’ ४.१.४। १.अजकुलीया, छागी । ‘अजा छागी’ अमरः। २.आद्या शक्ति:, माया । ‘अजामेकां लोहितकृष्णशुक्लाम्’ श्वेताश्व०उप०। ३.ओषधिभेद: । ‘अजा महौषधौ ज्ञेया शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरा’सुश्रुत:।
Bopp
Latin
अजा f. (fem. τᴕ̃ अज) capra (gr. ἌΙΓ, lith. oszkà, russ.
коза̀ praefixo к sicut in kostj = अस्थि ὀστέον).
Lanman
English
ajā́, f. she-goat. [see aja.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अजा, छागा, छगलम्, छेलिका, चुलुम्पा, पयस्विनी, भीरु, मञ्जा, मञ्जी, सञ्जा, शुभा, मेध्या, गलेस्तनी, छागिका, सर्वभक्ष्या, गलस्तनी, मुखविलुण्ठिका
noun
रोमन्थकारिणी।
"सः अजाः तृणभक्षणार्थे नयति।"
Synonyms:
 अजा, छागी, पयस्विनी, भीरुः, मेध्या, गलेस्तनी, छागिका, मज्जा, सर्वभक्ष्या, गलस्तनी, चुलुम्पा, सज्जा, मुखविलुण्ठिका
noun
पशुविशेषः, या अप्रशस्ता खरतुल्यनादा प्रदीप्तपुच्छा कुनखा विवर्णा निकृत्तकर्णा द्विपमस्तका तथा च यस्याः दुग्धं पानार्थंम् उपयुज्यते ।
"अजायाः दुग्धं शीतलं मधुरं च।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अजा तु च्छागिका मञ्जा सर्वभक्षा गलस्तनी ॥ १२७५ ॥
-wordlist-
अजा (स्त्री), छागिका (स्त्री), मञ्जा (स्त्री), सर्वभक्षा (स्त्री), गलस्तनी (स्त्री)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: अजा
Root: अजा
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ She-goat
Shloka(s):
3|4|62|2 ► बस्तोऽजश्च छगी मञ्जी सर्वभक्षा गलस्तनी॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|63|1 ► चुलुम्पा त्रिचला हृद्या पर्णादा पलिकिन्यजा। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|62|2 ⇢ छगी (छगी) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|62|2 ⇢ मञ्जी (मञ्जी) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|62|2 ⇢ सर्वभक्षा (सर्वभक्षा) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|62|2 ⇢ गलस्तनी (गलस्तनी) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ चुलुम्पा (चुलुम्पा) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ चित्रला (चित्रला) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ हृद्या (हृद्या) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ पर्णादा (पर्णादा) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ पलिकिनी (पलिकिनी) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
➠ 3|4|63|1 ⇢ अजा (अजा) (स्त्री) ⇒ She-goat ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अजा
Root: अजा
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ goat
⇒ she-goat
Shloka(s):
2|9|76|1 ► अजा छागी शुभच्छागबस्तच्छगलका अजे। (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|76|1 ⇢ अजा (अजा) (स्त्री)
➠ 2|9|76|1 ⇢ छागी (छागी) (स्त्री)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अजसमूहः
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ अजः
जातिः ➡ स्तनपायी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अजा,
स्त्री,
 (न जायते नोत्पद्यते अपि तु उत्पद्यतेन + जन् + कर्त्तरि ड नञ् समासः । अत्र नञ्-शब्दः शिरश्चालने । आद्याशक्तिपक्षे नञ्निषे-धार्थः, अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां नमाम इतिसाङ्ख्यतत्त्वकौमुद्यां ।) छागी । इत्यमरः ॥
माया ।आद्या शक्तिः । इति पुराणं ॥
(“अजामेकां लो-हितकृष्णशुक्लां बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरू-पाम् अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनांभुक्तभोग्यामजोऽन्यः” -- इति श्वेताश्वतरोपनि-षद् ॥
) ओषधिभेदः । (यथा सुश्रुते, --“अजा महौषधी ज्ञेया शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरा” ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अज गतिक्षेपणयोः”@} 2 क्षेपणम् = प्रेरणम्।
3 वायकः-यिका, वायकः-यिका विवीषकः- 4 अजिजिषकः-षिका,
वेवीयक
5 वेता-त्री, 6 अजिता-त्री, वाययिता-त्री, विवीषिता-त्री, अजिजिषिता, वेवीयिता-त्री
अजन् 7 -न्ती, वाययन्-न्ती, विवीषन्-न्ती, अजिजिषन्-न्ती
वेष्यन्-न्ती-ती, अजिष्यन्-ती-न्ती, बाययिष्यन्-ती-न्ती, विवीषिष्यन्-ती-न्ती, अजिजिषिष्यन्-ती-न्ती
वाययमानः, वाययिष्यमाणः, वेवीयमानः, वेवीयिष्यमाणः
परिवीः-परिव्यौ-परिव्यः, समक्-समजौ-समजः
वीतः, अजितः-वायितम्-तः, विवीषितः, अजिजिषितः, वेवीयितः-तम्-तवान्, अजः, 8 अजा, 9 आजिः, 10 पदाजिः, 11 विवीषुः, विवाययिषुः, अजिजिषुः, आजिजयिषुः, वेबीय
12 वेतव्यम्-अजितव्यम्, वाययितव्यम्, विवीषितव्यम्, अजिजिषितव्यम्, वेवीयितव्यम्
वयनीयम्, वायनीयम्, विवीषणीयम्, अजिजिषणीयम्, वेवीयनीयम्
वेयम्, वाय्यम्, विवीष्यम्, अजिजिष्यम्, वेवीय्यम्
ईषद्वयः, दुर्वयः, सुवयः
वीयमानः, वाय्यमानः, विवीष्यमाणः, अजिजिष्यमाणः
वेवीय्यमानः
13 समजः, 14 समाजः 15, उदाजः, -वायः, वात 16 मजा 17 ः 18, व्यजः 19, व्याजः 20
वेतुम्, अजितुम्, वाययितुम्, विवीषितुम्, अजिजिषितुम्, वेवीयितुम्
वीतिः, अक्तिः, 21 समज्या, वायना, विवीषा, विवाययिषा, अजिजिषा, आजिजयिषा, वेवीया
प्रवयणम् 22 -प्राजनम्, वायनम्, विवीषणम्, अजिजिषणम्, वेवीयनम्
वीत्वा, अजित्वा, वाययित्वा, विवीषित्वा, अजिजिषित्वा, वेवीयित्वा
प्रवीय, प्राज्य, प्रवाय्य, प्रविवीष्य, प्राजिजिष्य, प्रवेवीय्य
वायम् २, वीत्वा २, अजित्वा २, वायम् २ वाययित्वा २, विवीषम् २, विवीषित्वा २, अजिजिषम् २, अजिजिषित्वा २, वेवीयम् २, वेवीयित्वा २
औणादिके = अजिनम् 23 -अजिरम् 24
25
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९)
02
=>
 (भ्वादिः-१-२३०-सक। सेट्-पर-)
03
=>
 [[१। ‘अजेर्व्यघञपोः’ (२-४-५६) इति वीभावः।]]
04
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
05
=>
 [[१। आ। आर्धधातुकविवक्षायां वीभावात् हलादित्वात् यङ्।]]
06
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
07
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
08
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
09
=>
 [[३। ‘अजाद्यतष्टाप्’ (४-१-४) इति टाप्]]
10
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०००९+ ३९]
13
=>
 [[१। ‘समुदोरजः पशुषु’ (३-३-६९) इत्यपू।]]
14
=>
 [[१आ ‘अजिव्रज्योश्च’ (७-३-६०) इति कुत्वं न भवति। ‘पशूनां समजो ऽन्येषां समाजोऽथ सधर्मिणाम्’ इति अमरकोशः।]]
15
=>
 [[B। ‘गुहाद्वारेण निर्यातः समजेन पशूनिव’ भट्टिकाव्ये-७-५९।]]
16
=>
 [[C। ‘मेघात्ययोपात्तवनोपशोभं कदम्बकं वातमजं मृगाणाम्’ भ-का-२-१७।]]
17
=>
 [[२। ‘वातशुनीतिलशर्घेषु अजधेट्जहातीनां’ (वा। ३-२-२८) इति खश्। मुम्। सार्वधातुकत्वान्न वीभावः।]]
18
=>
 (मृगाः)
19
=>
 [[३। ‘गोचरसंचरवहव्रजव्यज-’ (३-३-११९) इति घान्तो निपातितः।]]
20
=>
 [[ड्। ‘निर्व्याजमिज्या ववृते वचश्च भूयो बभाषे मुनिना कुमारः’ भ-का-२-३७।]]
21
=>
 [[४। ‘संज्ञायां समज-’ (३-३-९९) इति स्त्रियां क्यप्। निपातनात् वीभावो न।]]
22
=>
 [[५। ‘वा यौ’ (२-४-५७) इति वीभावो वा।]]
23
=>
 [[६। अजिनम् = चर्म। अजति-वीयते वा तत्-कर्म, कर्ता वा। इन प्रत्ययः।]]
24
=>
 [[७। अजिरम् = वेश्म। अजन्त्यस्मिन् इत्यधिकरणे किर प्रत्ययः।]]
25
=>
 [पृष्ठम्००१०+ २७]
Burnouf
French
अजा अजा
f.
 de अज, chèvre.