| YouTube Channel

अजहत्स्वार्था (ajahatsvArthA)

 
शब्दसागरः
English
अजहत्स्वार्था
f.
 (-र्था) A figure of speech, metonymy, one name being put
for another, as ‘the spears enter’ for the spearmen.
E.
 अ neg. जहत्
leaving, स्वार्था sense.
Yates
English
अ-जहत्स्वा_र्था (था) 1.
f.
 Metonymy.
Spoken Sanskrit
English
अजहत्स्वार्था ajahatsvArthA
f.
 rhetorical figure
Wilson
English
अजहत्स्वार्था
f.
 (-र्था) A figure of speech, metonymy, one name being
put for another, as ‘the spears enter’ for the spearmen.
E.
 अ neg. जहत् leaving, स्वार्थं sense.
Apte
English
अजहत्स्वार्था [ajahatsvārthā], [न जहत् स्वार्थो$त्र, हा-शतृ न. ब.] A kind of लक्षणा, in which the primary or original sense of a word (which is used elliptically) does not disappear
as कुन्ताः प्रविशन्ति
=
 कुन्तधारिणः पुरुषाः
श्वेतो धावति
=
 श्वेतवर्णो$श्वो धावति
also called उपादानलक्षणा q. v.
स्वसिद्धये पराक्षेपः
कुन्ताः प्रविशन्ति, यष्टयः प्रविशन्ति इत्यादौ कुन्तादिभिरात्मन: प्रवेशसिद्ध्यर्थं स्वसंयोगिनः पुरुषा आक्षिप्यन्ते K.P.* 2. Adhyātma
Rām.*
 7.5.27.
Apte 1890
English
अजहत्स्वार्था [न जहत् स्वार्थोऽत्र, हाशतृ न. ब.] A kind of लक्षणा, in which the primary or original sense of a word (which is used elliptically) does not disappear
as कुंताः प्रविशंति = कुंतधारिणः पुरुषाः
श्वेतो धावति = श्वेतवर्णो ऽश्वो धावति
also called उपादानलक्षणा q. v.
स्वसिद्धये पराक्षेपः
कुंताः प्रविशंति, यष्टयः प्रविशंति इत्यादौ कुंतादिभिरात्मनः प्रवेशसिद्ध्यर्थं स्वसंयोगिनः पुरुषा आक्षिप्यंते K. P. 2.
Monier Williams Cologne
English
अ-जहत्—स्वार्था
f.
 a rhetorical figure (using a word which involves the meaning of another word previously used, as ‘white ones’ for ‘white horses’, ‘lances’ for ‘men with lances’).
Goldstucker
English
अजहत्स्वार्था Tatpur. f. (-र्था) A figure of speech, the cha-
racteristic of the उपादानलक्षणा q. v. It consists in using
a word in an elliptic meaning without depriving it of its
primary sense
in such phrases as श्वेतो धावति or कुन्ताः
प्रविशन्ति, are to be supplied अश्व &c. in the former, पु-
रुष &c. in the latter, so as to impart the sense of ‘a white
horse gallops’, ‘the men with lances enter’, while श्वेत
and कुन्त retain their original sense. See, on the contrary,
जहत्स्वार्था.--E. अ neg. and जहत्स्वार्था, scil. लक्षणा.
Apte Hindi
Hindi
अजहत्स्वार्था
"स्त्री* , न* ब*" - न जहत् स्वार्थोऽत्र - हा+शतृ
लक्षणा शक्ति का एक भेद जिसमें मुख्यार्थ पद - शून्यता के कारण नष्ट नहीं होता
L R Vaidya
English
ajahat-svArTA {% f. %} another name of उपादानलक्षणा which consists in using a word in an elliptical meaning without depriving it of its primary sense, e.g. मञ्चाः क्रोशंति.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) न जहत् स्वार्थः याम् । उपादानलक्षणा, स्वार्थापरित्यागेन परार्थावबोधिका लक्षणा । ‘श्वेतो धावति’ इत्यत्र श्वेतगुणापरित्यागेन श्वेतगुणवति अश्वे लक्षणा । ‘जहत्स्वार्थाऽजहत्स्वार्थे द्वे वृत्ती ते पुनस्त्रिधा’ हरिः।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अजहत्स्वार्था,
स्त्री,
 (न जहत् न त्यजन् स्वार्थो यांवृत्तिं यद्वा न जहती स्वार्थं या लक्षणा सा ।)लक्षणाख्यवृत्तिविशेषः । उपादानलक्षणा । स्वी-यार्थात्यागिनी लक्षणा । यथा । कुन्ताः प्रवि-शन्तीत्यत्र कुन्तधारिपुरुषे लक्षणा इत्यलङ्कार-शास्त्रं ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अजहत्स्वार्था स्त्री न जहत् स्वार्थोयाम् हा--शतृन० ब० । स्वार्थापरित्यागेन परार्थावबोधिकायां लक्षणा-याम् । यथा श्वेतो धावतीत्यादौ श्वेतगुणापरित्यागेनतद्वति लक्षणा । “जहत्स्वार्थाजहत्स्वार्थे द्वे वृत्तीं ते पुन-स्त्रिधा” इति हरिः ।