| YouTube Channel

अङ्कुश (aGkuza)

 
शब्दसागरः
English
अङ्कुश mn. (-शः-शं) The hook used to drive an elephant.
E.
 अक to go,
and उशच् Unadi
aff.
 with नुम् inserted.
Capeller Eng
English
अङ्कुश॑
m.
 hook,
esp.
 for driving an elephant.
Yates
English
अङ्कुश (शः-शं) 1.
m.
n.
 The hook used
to drive an elephant.
Spoken Sanskrit
English
अङ्कुश aGkuza
m.
n.
 hook
Wilson
English
अङ्कुश
mn. (-शः-शं) The hook used to drive an elephant.
E.
 अक to go, and उशच् Uṇādi
aff.
 with नुम् inserted.
Apte
English
अङ्कुशः [aṅkuśḥ], [अङ्क्-लक्षणे उशच्
U.*
 4.17] A hook, a goad
Proverb: विक्रीते करिणि किमङ्कुशे विवादः why higgle about a trifling thing when the whole bargain (of which it forms part) has been struck
the goad ought to follow the elephant
संनिवेश्य कुशावत्यां रिपुनागाङ्कुशं कुशम्
R.*
 15.97
(fig. ) one who checks, a corrector, governor, director
त्यजति तु यदा मोहान्मार्गं तदा गुरुरङ्कुशः
Mu.*
 3.6
कुशं द्विषामङ्कुशम्
R.*
 16.81
(= Preventor) सिद्धेः पूर्वो$ङ्कुशस्त्रिविधा Sānkhya.
K.*
 51. a restraint or check
निरङ्कुशाः कवयः poets have free license or are unfettered
pinching
पादावकर्षसन्धानैस्तोमराङ्कुशलासनैः
Mb.
 * 7.142.45. -शी one of the 24 Jaina Goddesses. [cf.
Germ.
 angel.]
Comp.
 -ग्रहः an elephant-driver
अन्वेतुकामो$वमताङ्कुशग्रहः
Śi.*
 12.16 -दुर्धरः [तृ. त. अङ्कुशेन दुःखेन धार्यते] a restive elephant. -धारिन्
m.
 a keeper of an elephant. -मुद्रा [अङ्कुशाकारा मुद्रा] a mark resembling a goad in form (ऋज्वीं च मध्यमां कृत्वा तन्मध्यं पर्वमूलतः । तर्जनीं किञ्चिदाकुञ्चेत् सा मुद्राङ्कुशसंज्ञिता ॥).
Apte 1890
English
अंकुशः [अंक्-लक्षणे उशच् Uṇ. 4. 107] A hook, a goad
Proverb: विक्रीते करिणि किमंकुशे विवादः why higgle about a trifling thing when the whole bargain (of which it forms part) has been struck (the goad ought to follow the elephant)
संनिवेश्य कुशावत्यां रिपुनागांकुशं कुशं R. 15. 97
(fig.) one who checks, a corrector, governor, director
त्यजति तु यदा मोहान्मार्गं तदा गुरुरंकुशः Mu. 3. 6
कुशं द्विषामंकुशं R. 16. 81
a restraint or check
निरंकुशाः कवयः poets have free license or are unfettered.
शी one of the 24 Jaina Goddesses. [cf. Germ. angel.]
Comp.
ग्रहः an elephant-driver
अन्वेतुकामोऽ वमतांकुशग्रहः Śi. 12. 16
दुर्धरः [तृ. त. अंकुशेन दुःखेन धार्यते] a restive elephant.
धारिन् m. a keeper of an elephant.
मुद्रा [अंकुशाकारा मुद्रा] a mark resembling a goad in form (ऋज्वीं च मध्यमां कृत्वा तन्मध्यं पर्वमूलतः । तर्जनीं किंचिदाकुंचेत् सा मुद्रांकुशसंज्ञिता).
Monier Williams Cologne
English
अङ्कुश॑ mn. a hook, especially an elephant-driver's hook
अङ्कुश [cf. Gk. ἄγκιστρον
Germ.
 Angel].
Monier Williams 1872
English
अङ्कुश, अस्, अम्, m. n. a hook, especially an
elephant-driver's hook
(आ) or (ई), f. one of the
twenty-four Jaina goddesses [cf. Gr. ἄγκσιτρον Germ.
Angel].
—अङ्कुश-ग्रह, अस्, m. an elephant-driver.
—अङ्कुश-दुर्धर, अस्, m. a restive elephant.
अङ्कुशित, अस्, आ, अम्, urged on by the hook.
Macdonell
English
अङ्कुश aṅkuśá,
m.
 hook, goad
stimulus
🞄remedy.
Goldstucker
English
अङ्कुश I. m. n. (-शः-शम्) A hook, especially one used to drive
an elephant.
II. f. (-शा or sometimes read -शी) One of the twenty-
four female deities peculiar to the Jainas, supposed to direct
or to govern more immediately human beings. E. अङ्क् (to
mark) (or according to some authority अञ्च्, च् being
changed to क्), uṇ. aff. उशच्
in the fem. with aff. ङीप्.
Benfey
English
अङ्कुश अङ्कुश, i. e. अङ्कु (in the
Ved. अङ्कूय from अञ्च्, cf. अङ्क) + श,
m.
 and
n.
1. A hook.
2. A goad for
driving elephants with.
--
Comp.
अति-,
adj.
 unmanageable.
अन्-,
adj.
 unruly.
निरङ्कुश, i. e.
निस्-,
adj.
 1. unchecked.
2. unruly. 3. independent, free.
Apte Hindi
Hindi
अङ्कुशः
पुं*
 - अङ्क+उशच्
"काँटा या हाँकने की छ्ड़ी, नियंत्रक, संशोधक, प्रशासक, निदेशक, दबाव या रोक"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अङ्कुश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮುಳ್ಳುಕೋಲು / ಮೊನೆಯಾದ ಮತ್ತು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಗ್ಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧ
निष्पत्तिः - > अकि (लक्षणे) “उशच्” (उ० ४-१०७) |
व्युत्पत्तिः - > अङ्क्यतेऽनेन |
प्रयोगाः - > “अङ्कुशेन निशितेन हस्तिपः” |
उल्लेखाः - > याद० १७-६७ ।
L R Vaidya
English
aMkuSa {% m.n. %} 1. A hook, especially one used to drive an elephant
2. check, restraint, निरंकुशाः कवयः (poets are without any check, i.e. licensed).
Bopp
Latin
अङ्कुश m. n. stimulus quo elephanti impelluntur. DEV. 7. 9.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अङ्कुश 1. a) वसिष्ठस्याङ्कुशौ Name zweier Sāman, Ārṣ. Br. — 1. b) n. Subhāṣitāv. 643.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kyo ba
१) अङ्कुश २) सृणि
khug cig
१) अङ्कुश २) आकृष्य (?)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तोत्त्रं वेणुकमालानं बन्धस्तम्भोऽङ्कुशः सृणिः ॥ १२३० ॥
-wordlist-
तोत्त्र (क्ली), वेणुक (क्ली), आलान (क्ली), बन्धस्तम्भ (पुं), अङ्कुश (पुंक्ली), सृणि (पुंस्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अङ्कुश
अङ्कुश, सृणि
कलभः करिपोतः स्यादङ्कुशः सृणिरुच्यते ।
verse 2.1.1.224
page 0027
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अङ्कुशः, पुं
क्ली,
 (अङ्क्यते हस्तिचालनार्थमाहन्यते-ऽनेन अङ्क + उशच् ।) हस्तिचालनार्थलोहमय-वक्राग्रास्त्रं । डाङ्गश इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।श्टणिः २ । इत्यमरः ॥
सृणिः ३ । इति तट्टीका ॥
अङ्कूषः ४ । इत्युणादिकोषः ॥
(रामायणे, --“उष्ट्रान् हयान् खरान् नागान् जघ्नुर्दण्डकषाङ्कुशैः ॥
कम्पना अङ्कुशा भल्लाः कालचक्रा गदास्तथा” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अङ्कुश अस्त्री० अङ्क--उशच् । हस्तिचालनोपयोगिनि वक्राग्रेलौहास्त्रभेदे (डाङश) इति ख्याते । “तिरोगतं साङ्कुश-मुद्वहन् शिर” इति माघः । “सन्निवेश्य कुशावत्यां रिपु-नागाङ्कुशं कुशमिति” रघुः । प्रतिबन्धे च “निरङ्कुशाःकवय इति” मल्लिनाथः पक्षा० फक् । आङ्कुशायनःअङ्कुशन्निकृष्टस्थाने
त्रि०
 ।
Capeller
German
अङ्कुश॑
m.
 Haken, Stachel.
Grassman
German
aṅkuśá, m., der Haken zum Heranziehen (der Zweige) und zum Abbrechen
vgl. aṅká und die Adjectiven dhīrgá, súkṛta.
-ás {637, 10}.
-ám {870, 9} (yéna‿ārujā́si śaphārújas)
{960, 6}.
Burnouf
French
अङ्कुश अङ्कुश
m.
n.
 aiguillon de cornac.
Stchoupak
French
अङ्कुश-
m.
 croc (not. servant à exciter l'éléphant).
°ग्रह-
m.
 porteur de croc, cornac
°धर- id.