| YouTube Channel

अङ्कुरः (aGkuraH)

 
Apte
English
अङ्कुरः [aṅkurḥ] रम् [ram], रम् [अङ्क्-ऊर्च्
U.*
 1.38] A sprout, shoot, blade
दर्भाङ्कुरेण चरणः क्षतः
Ś.*
 2.12
'a little bloomed flower
' स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः
Rām.*
 5.1.49.
oft
 . in
comp.
 in the sense of 'pointed', 'sharp'
&c.
मकरवक्त्रदंष्ट्राङ्कुरात्
Bh.*
 2.4 pointed jaws
नृसिंहस्य नखाङ्कुरा इव
K.*
 4 pointed nails
कुरण्टकविपाण्डुरं दधति धाम दीपाङ्कुराः
Vb.*
 4.1
पतङ्गपवनव्यालोलदीपाङ्कुरच्छायाचञ्चलम्
Bh.*
 3.68 unsteady like the pointed flame of a lamp
(fig). scion, offspring, progeny
अनने कस्यापि कुलाङ्कुरेण
Ś.*
 7.19 sprout or child of some one
अन्वयाङ्कुरम्
Dk.*
 6.
Water.
Blood.
A hair.
A tumour, swelling.
Apte Hindi
Hindi
अङ्कुरः
पुं*
 - अङ्क्+उरच्
"अंखुवा, किसलय, कोंपल, नुकीली दाढ़, कलम, संतान, प्रजा"
अङ्कुरः
पुं*
 - अङ्क्+उरच्
पानी
अङ्कुरः
पुं*
 - अङ्क्+उरच्
रुधिर
अङ्कुरः
पुं*
 - अङ्क्+उरच्
बाल
अङ्कुरः
पुं*
 - अङ्क्+उरच्
"रसौली, सूजन"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अङ्क्यते लक्ष्यते बहिरागत: विलोक्यते । अकि(लक्षणे)+उरच् । ‘मन्दिवशि....उरच्’ ३.१.३८। १. बीजात् नवोत्पन्न:, मृत्तिकाम् उद्भिद्य जातः तृणवृक्षादिः। ‘दर्भाङ्कुरेण चरणः क्षतः इत्यकाण्डे...’ शाकु०२.१० । ‘अङ्कुरोऽभिनवोद्भिदि’ अमर:। २.प्ररोह:, मुकुलम् । ‘चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठ:’ कुमा०३.३२। ३.जलम् । ४.रक्तम् । ५.लोम । ६.स्फोटः, शोफः। ‘अङ्कुरो रुधिरे लोम्नि पानीयेऽभिनवोद्भिदि’ मेदिनी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षुपः, उद्भिद्, ओषधिः, ओषधी, औषधी, औषधिः, उद्भिजम्, उद्भिदम्, पल्लवः, पल्लवम्, अङ्कुरः, प्ररोहः, रोहः, शाकः
noun
क्षुद्रवृक्षः।
"श्यामस्य उद्याने नैके क्षुपाः सन्ति।"
Synonyms:
 कलिका, मुकुलः, मुकुलम्, कुदमलः, कुड्मलः, जालकम्, क्षारकः, प्ररोहः, अङ्कुरः, पल्लवः, पल्लवम्, कोषः, कोरकः, कोरकम्
noun
अस्फुटितपुष्पम्।
"मालिकः कलिकानाम् उन्मूलनार्थे बालकाय कुप्यति।"
Synonyms:
 अङ्कुरः, प्ररोहः, पल्लवः, किसलयः, किशलयः, किसलः, किशलः, नवविटपः, अभिनवोद्भिद्, रोहः, अङ्करः
noun
बीजात् नूतनोत्पन्नतृणादिः।
"क्षेत्रे चणकस्य अङ्कुरान् दृश्यन्ते।"
Synonyms:
 ओषधिः, ओषधी, उद्भिदः, उद्भिजम्, उद्भिदम्, पल्लवः, पल्लवम्, अङ्कुरः, प्ररोह, रोहः, शाकः
noun
सः गतिहीनः सजीवः यः स्वस्य पोषणं सूर्यप्रकाशेन तथा च भूम्यान्तर्गतरसेन करोति।
"वने विविधाः ओषधयः सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अङ्कुरः,
पुं,
 (अङ्क + उरच्) वीजोद्भवः । नूतनोत्पन्न-तृणादिः । (दर्भाङ्कुरेण चरणः क्षत इत्यकाण्डेतन्वी स्थिता कतिचिदेव पदानि गत्वा । इति शाकु, न्तले । अस्य पर्य्यायः । अभिनवोद्भिद् २ । इत्य-मरः ॥
उद्भेदः ३ प्ररोहः ४ (चूताङ्कुरास्वाद-कषायकण्ठः ॥
इति कुमारसम्भवे ।) अकुरः ५ ।इति राजनिर्घण्टः । रोहः ६ अङ्करः ७ । इतिहेमचन्द्रः ॥
जलं । रक्तं । लोम । इति मे-दिनी ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अकि लक्षणे”@} 2 लक्षणं = चिह्रम्।
‘इदितस्त्वङ्कते तत्र कुटिलायां गतावकेत्।’ 3 इति देवः।
अ 4 ङ्ककः--ङ्किका, अङ्ककः-किका, 5 अञ्चिकिषकः--षिका
अङ्किता-त्री, अङ्कयिता-त्री, अञ्चिकिषिता-त्री
अङ्कयन्-न्ती, अङ्कयिष्यन्-न्ती-ती
अङ्कमानः, अङ्कयमानः, अञ्चिकिषमाणः
अङ्किष्यमाणः, अङ्कयिष्यमाणः, अञ्चिकिषिष्यमाणः
अन् 6 -अङ्कौ-अङ्कः
अङ्कितः- 7 तं, अङ्कितः-तम्-तवान्, अञ्चिकिषितः-तवान्
अङ्कः, अङ्कः, अञ्चिकिषुः, अञ्चिकयिषुः
अङ्कितव्यम्, अङ्कयितव्यम्, अञ्चिकिषितव्यम्
अङ्कनीयम्, अङ्कनीयम्, अञ्चिकिषणीयम्
अङ्क्यम्, अङ्क्यम्, अञ्चिकिष्यम्
ईषदङ्कः-दुरङ्कः-स्वङ्कः
8 अङ्क्यमानः, अङ्क्यमानः, अञ्चिकिष्यमाणः
9 अङ्कः, पर्यङ्कः- 10 पल्यङ्कः, अङ्कः, अञ्चिकिषः
अङ्कितुम्, अङ्कयितुम्, अञ्चिकिषितुम्
अङ्का 11, अङ्कना, अञ्चिकिषा, अञ्चिकयिषा
अङ्कनम्, 12 प्राङ्कनम् अङ्कनम्, अञ्चिकिषणम्
अङ्कित्वा, अङ्कयित्वा, अञ्चिकिषित्वा
समङ्क्य, समङ्क्य, समञ्चिकिष्य
अङ्कमङ्कम् २ अङ्कित्वा २, अङ्कम् २, अङ्कयित्वा २, अञ्चिकिषम्
२ अञ्चिकिषित्वा
२ अङ्कुरः 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२)
02
=>
 (भ्वादिः-१-८७। सक-सेट्-आत्मनेपदी।)
03
=>
 (श्लो ४१)
04
=>
 [[३। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
05
=>
 [[४। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इत्यभ्यासस्य चकारः।।]]
06
=>
 [[५। ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३)।]]
07
=>
 [[B। ‘फलाङ्कितान् वङ्कितवल्लिमङ्कितान् वनप्रदेशान् उरुकाककोकिलान्’ धा-का। १-१३।]]
08
=>
 [[६। इदित्त्वात् ‘अनिदितां’ (६-४-२४) इति नलोपो न।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०००५+ २९]
10
=>
 [[१। ‘परेश्च घाङ्कयोः’ (८-२-२२) इति लत्वं वा। मञ्च इत्यर्थः।]]
11
=>
 [[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियां अक्दमप्रत्ययः।]]
12
=>
 [[३। ‘इजादेस्सनुमः’ (८-४-३२) इति नियमात् णत्वं न।]]
13
=>
 [[४। औणादिक उरच्।]]