| YouTube Channel

अग्न्युत्पात (agnyutpAta)

 
शब्दसागरः
English
अग्न्युत्पात
m.
 (-तः) A fiery meteor, a falling star, a comet.
E.
 अग्नि and
उत्पात portent.
Yates
English
अग्न्यु_त्पात (तः) 1.
m.
 A fiery me-
teor.
Wilson
English
अग्न्युत्पात
m.
 (-तः) A fiery meteor, a falling star, a comet.
E.
 अग्नि and उत्पात् portent.
Monier Williams Cologne
English
अग्न्य्-उत्पात
m.
 a fiery portent,
Car.
a conflagration,
PārGṛ.
Goldstucker
English
अग्न्युत्पात Tatpur. m. (-तः) A fiery meteor, a falling star, a
comet. E. अग्नि and उत्पात.
Apte Hindi
Hindi
अग्न्युत्पातः
पुं*
 अग्निः-उत्पातः -
"अग्निसंबंधी उत्पात, उल्का या धूमकेतु आदि"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अग्न्युत्पात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸೂಚಿತವಾದ ಅನಿಷ್ಟ
अग्न्युत्पात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನಿಷ್ಟಸೂಚಕವಾದ ಬೆಂಕಿಯ ಸುರಿಮಳೆ
अग्न्युत्पात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೂಮಕೇತು
व्युत्पत्तिः - > अग्नेः उत्पातः ।
L R Vaidya
English
agni-utpAta {% m. %} fiery portent, a meteor.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अग्न्युत्पात Feuersbrunst, Pār. Gṛhy. 2, 11, 2.
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: अग्न्युत्पातः
Root: अग्न्युत्पात
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ आकाशादिषु अग्निविकारः
Meaning(s):
⇒ Meteor
Shloka(s):
1|2|33|1 ► भसितं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|33|1 ⇢ अग्न्युत्पातः (अग्न्युत्पात) (पुं) ⇒ Meteor ⇒ आकाशादिषु अग्निविकारः
➠ 1|2|33|1 ⇢ उपाहितः (उपाहित) (पुं) ⇒ Meteor ⇒ आकाशादिषु अग्निविकारः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ अग्निः
जातिः ➡ दिव्यम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अग्न्युत्पातः,
पुं,
 (अग्नेः उत्पातः ।) आकाशादिषुअग्निविकारः । धूमकेतूल्कापातादिः । अग्नि-निष्ठोत्पातो वा । स तु मन्त्रादिद्वारा अग्ने-र्दाहशक्तिनिवारणं । तत्पर्य्यायः । उपाहितः २ ।इत्यमरस्तट्टीका च ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अग्न्युत्पात
पु०
 अग्निना दिव्यानलेन कृत उत्पातः (अनिष्ट-सूचकोपद्रवः) उद् + पत--घञ् ३ त० । आकाशस्थानलविकारसूचितोपद्रवे, उल्कापातादावशुभसूचके, धूमकेतुकृत-विकारे च । स च नाभस उत्पातः उल्कादिरूपः पञ्चविधः धिष्ण्योल्काशनिविद्युत्ताराभेदात् । तेषां लक्ष-णादिकं फलसहितम् बृहत्संहितायामुक्तं ३३ अ० यथा“दिवि भुक्तशुभफलानां पततां रूपाणि यानि तान्युल्काः ।धिष्ण्योल्काशनिविद्युत्तारा इति पञ्चधा भिन्नाः ॥
उल्का पक्षेण फलं तद्वद्धिष्ण्याशनिस्त्रिभिः पक्षैः ।विद्युदहोभिः षड्भिस्तद्वत्तारा विपाचयति ॥
ताराफलपादकरी फलार्धदात्री प्रकीर्त्तिता धिष्ण्या । तिस्रःसम्पूर्णफला विद्युदयोल्काशनिश्चेति ॥
अशनिः स्वनेनमहता मृगजाश्वमृगाश्मवेश्मतरुपशुषु । निपतति विदा-रयन्ती धरातलं चक्रसंस्थाना ॥
विद्युत्सत्वत्रासं जनयन्तीतटतटस्वना सहसा । कुटिलविशाला निपतति जीवे-न्धनराशिषु ज्वलिता ॥
धिष्ण्या कृशाल्पपुच्छा धनूंषिदश दृश्यतेऽन्तराभ्यधिकम् । ज्वलिताङ्गारनिकाशा द्वौहस्तौ सा प्रमाणेन ॥
तारा हस्तं दीर्घा शुक्ला ताम्राब्ज-तन्तुरूपा वा । तिर्यगधश्चोर्ध्वं वा याति वियत्युह्य-मानेव । उल्का शिरसि विशाला निपतन्ती वर्धते प्रत-नुपुच्छा । दीर्घा भवति च पुरुषा भेदा बहवो भवन्त्यस्याः ।प्रेतप्रहरणखरकरभनक्रकपिदंष्ट्रिलाङ्गलमृगाभाः । गो-धाहिधूमरूपाः पापा या चोभयशिरस्का ॥
ध्वजझष-करिगिरिकमलेन्दुतुरगसन्तप्तरजतहंसाभाः । श्रीवत्सव-ज्रशङ्खस्वस्तिकरूपाः शिवसुभिक्षाः ॥
अम्बरमध्याद्बह्व्योनिपतन्त्यो राजराष्ट्रनाशाय । बम्भ्रमती गगनोपरि विभ्र-ममाख्याति लोकस्य ॥
संस्पृशती चन्द्रार्कौ तद्विसृता वासभूप्रकम्पा च । परचक्रागमनृपबध--दुर्भिक्षावृष्टिभयजननीपौरेतरघ्नमुल्कापसव्यकरणं दिवाकरहिमांश्वोः । उल्काशुभदा पुरतो दिवाकरविनिःसृता यातुः ॥
शुक्ला रक्तापीता कृष्णा चोल्का द्विजादिवर्णाभा । क्रमशश्चैतान्हन्युर्मूर्धोरःपार्श्वपुच्छस्थाः ॥
उत्तरदिगादिपतिता विप्रा-दीनामनिष्टदा रूक्षा । ऋज्वी स्निग्धाखण्डा नीचोपगताच तद्वृद्ध्यै ॥
श्यामा वारुणनीलाऽसृग्दहनासितभस्मनिभारूक्षा । सन्ध्यादिनजा वक्रादलिता च परागमभयाय ॥
नक्षत्रग्रहधाते तद्भक्तीनां क्षयाय निर्दिष्टा । उदये घ्नतीरवीन्दू पौरेतरमृत्यवेऽस्ते वा ॥
भाग्यादित्यधनिष्ठामूले-षूल्काहतेषु युवतीनाम् । विप्रक्षत्रियपीडा पुष्यानिलविष्णुदेवेषु ॥
ध्रुवसौम्येषु नृपाणामुग्रेषु सदारुणेषु चौराणाम् ।क्षिप्रेषु कलाविदुषां पीडा साधारणे च हते ॥
कुर्वन्त्येताःपतिता देवप्रतिमासु राजराष्ट्रभयम् । शक्रोपरि नृपतीनांगृहेषु तत्स्वामिनां पीडाम् ॥
आशाग्रहोपघाते तद्दे-श्यानां खले कृषिरतानाम् । चैत्यतरौ सम्पतिता सत्कृति-पीडां करोत्युल्का ॥
द्वारि पुरस्य पुरक्षयमथेन्द्रकीले जनक्षयोऽभिहितः । ब्रह्मायतने विप्रान् विनिहन्याद्गोमिनोगोष्ठे ॥
क्ष्वेडास्फोटितवादितगीतोत्क्रुष्टस्वना भवन्ति यदा ।उल्का निपातसमये भयाय राष्ट्रस्य सनृपस्य ॥
यस्याञ्चिरंतिष्ठति खेऽनुषङ्गो दण्डाकृतिः सा नृपतेर्भयाय । याचोह्यते तन्तुधृतेव खस्था या वा महेन्द्रध्वजतुल्यरूपा ॥
श्रेष्ठिनः प्रतीपगा तिर्यगा नृपाङ्गनाः । हन्त्यधोमुखीनृपान् ब्राह्मणानथोर्द्ध्वगा ॥
बर्हिपुच्छरूपिणी लोकसङ्क्षयावहा । सर्पवत् प्रसर्पिणी योषितामनिष्टदा ॥
हन्तिमण्डला पुरं छत्रवत् पुरोहितम् । वंशगुल्मवत् स्थिताराष्ट्रदोषकारिणी ॥
व्यालसूकरोपमा विस्फुलिङ्गमालिनी ।खण्डशोऽथ वा गता सस्वना च पापदा ॥
सुरपतिचाप-प्रतिमा राज्यं नभसि विलीना जलदान् हन्ति । पवन-विलोमा कुटिलं याता न भवति शस्ता विनिवृत्ता वा ॥
अभिभवति यतः पुरं बलं वा भवति भयं तत एवपार्थिवस्य । निपतति च यया दिशा प्रदीप्ताजयति रिपूनचिरात्तया प्रयातः” ॥
तत्कारण-मुक्तं गर्गसंहितायाम् “अतिलोभादसत्याद्वा नास्ति-क्याद्वाप्यधर्म्मतः । नरापचारान्नियतमुपसर्गः प्रवर्त्तते ।ततोऽपराधान्नियतमपवर्जन्ति देवताः । ताः सृजन्त्यद्भुतां-स्तांस्तु दिव्यनाभसभूमिजान् । त एव त्रिविधा लोकेउत्पाता देवनिर्म्मिताः । विचरन्ति विनाशाय रूपैः संबो-धयन्ति च” इति । अनिष्टसूचकरूपभेदाश्च बृहत्संहिता-वाक्ये प्राक् दर्शिताः । तल्लक्षणं काश्यपेन सामान्यत उक्तम्“बृहच्छिखा च सूक्ष्माग्रा रक्तनीलशिखोज्ज्वला । पौरु-षेय प्रमाणेन उल्का नानाविधा स्मृतेति” ।