अग्निष्टोमः (agniSTomaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiअग्निष्टोमः
अग्निः-स्तोमम् -
वसन्त में कई दिन तक चलने वाला यज्ञीय अनुष्ठान या दीर्घकालिक संस्कार जो ज्योतिष्टोम का एक आवश्यक अंग है
E Bharati Sampat
Sanskrit(पुं) अग्नेः स्तोमः स्तुतिसाधनं तृचसमुदायः अवसाने यत्र । १.अग्निस्तुतियुक्तः यागविशेषः। ‘ज्योतिष्टोमेन स्वर्गकामो यजेत’ श्रुतिः। २.षष्ठस्य मनोः पुत्रः।
Wordnet
Sanskrit अग्निष्टोमः
वसन्तऋतौ अनुष्ठीयमानः ज्योतिष्टोमयागस्य विकारः।
"अग्निष्टोमस्य अधिकारी केवलः अग्निहोत्रिब्राह्मणः एव अस्ति।"
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअग्निष्टोमः, (अग्नीनां स्तोमः । अग्नेः स्तुत्-स्तोमसोमा इति षः ।) यज्ञविशेषः । इतिशब्दरत्नावली ॥
तस्य विधिः । ज्योतिष्टोमेनस्वर्गकामो यजेतेति वाक्यविहितज्योतिष्टोमना-मकयागविशेषस्य गुणविकारोऽग्निष्टोमो नाम ।तस्य कालो वसन्तः । तत्राधिकारी अधीतवेदआहिताग्निश्च । द्रव्यं सोमः । देवता इन्द्रवाष्वा-दयः । ऋत्विजः षोडशः । तेषाञ्च चत्वारो गणाः ।होतृगणः १ अध्वर्य्युगणः २ ब्रह्मगणः ३ उद्गातृ-गणः ४ । एकैकस्य गणस्य चत्वारश्चत्वारः । तत्रहोतृगणे होता १ प्रशास्ता २ अच्छावाकः ३ग्रावस्तोता ४ । अध्वर्य्युगणे अध्वर्य्युः १ प्रति-प्रस्थाता २ नेष्टा ३ उन्नेता ४ । ब्रह्मगणे ब्रह्मा १ब्राह्मणाच्छंशी २ अग्नीतृ ३ पोता ४ । उद्गातृ-गणे उद्गाता १ प्रस्तोता २ प्रतिहर्त्ता ३ सु-ब्रह्मण्यः ४ । स च पञ्चाहसाध्यः । प्रथमदिनेदीक्षा दीक्षणीयादितदङ्गानुष्ठानं । तत्र द्वितीय-दिवसे प्रायणीययागः सोमलताक्रयणं । ततोद्वितीयतृतीयचतुर्थदिवसेषु प्रातःकाले सायंकालेच प्रवर्ग्योपसन्नामकयागानुष्ठानं । चतुर्थदिवसेप्रवर्ग्योद्वासनानन्तरं अग्नीषोमीयपश्वनुष्ठानं ।तत्र यस्य यजमानस्य ग्टहे पितृपितामहप्रपिता-महानां मध्ये केनापि वेदो नाधीतोऽग्निष्टोमोवा न कृतः स दुर्ब्राह्मणो भवति । तस्य दौ-र्ब्राह्मण्यपरिहारायाश्विनपशुः कर्त्तव्यः । यस्ययजमानस्य पितृपितामहप्रपितामहानां मध्येकेनापि सोमपानं न कृतं स्यात् तस्य सोमपान-विच्छेददोषपरिहारार्थमैन्द्राग्नपश्वनुष्ठानं कर्त्तव्यं ।इत्थं त्रयाणां पशूनां युगपदालम्भपक्षे एकस्मि-न्नेव यूपे त्रयाणां पशूनां बन्धनं । इत्थं पशु-त्रयानुष्ठानं चतुर्थदिवसे तस्मिन्नेव दिने वातृतीयभागे उत्थाय प्रयोगारम्भः कार्य्यः । तत्रपात्रासादनं । पात्राणि च ग्रहाश्चमसाः स्थाल्य-श्चेति । तत्र ग्रहपात्राणि वितस्तिमात्राणिउलूखलाकाराणि । ऊर्द्धपात्राणि चमसपात्राणितावत्परिमितान्येव तिर्य्यगाकृतीनि कोणचतु-ष्टयविशिष्टानि धारणार्थदण्डयुक्तानि । स्थाल्योमार्त्तिक्यः । तत आरभ्य सोमलताकण्डनेनसोमरसं निष्कास्य निष्कास्य ग्रहैश्चमसैश्च होमःकर्त्तव्यः । तत्र सूर्य्योदयानन्तरं आग्नेयपशुयागःकर्त्तव्यः । एवमुक्थ्यपर्य्यायान्ते कृते प्रातःसवन-समाप्तिः । ततो मध्यन्दिनसवनं । तत्र दक्षिणा-दानं । दक्षिणा च द्वादशोत्तरशतं गावः । तत-स्तृतीयसवनं । इत्थं प्रातःसवनमाध्यन्दिनसवन-तृतीयसवनरूपसवनत्रयात्मकः अग्निष्टोमः प्र-धानयागः । इतरेऽङ्गयागाः । तृतीयसवनसमा-प्त्युत्तरमवभृथयागः । उदके वरुणदेवताकपुरो-डाशहोमः । तदनन्तरमनुबन्ध्या पशुयागः ।तत्र गौः पशुः । तस्य कलिनिषिद्धत्वात् तस्यच नित्यत्वात् तत् स्थाने आमीक्षायागः । ततउदयनीया तत उदवसानीया । सा च पञ्चम-दिवसे यावद्रात्रि कर्त्तव्या । तत्समाप्तावग्निष्टोम-यागसमाप्तिः । इत्यग्निष्टोमयागीयपदार्थकला-सूची ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.