| YouTube Channel

अग्निमुख (agnimukha)

 
शब्दसागरः
English
अग्निमुख
m.
 (-खः)
1. A deity.
2. A Brahman.
E.
 अग्नि and मुख the mouth
oblations to the gods passing through fire as their mouths.
3. A
plant, (Plumbago zeylanica.)
4. Marking nut, (Semecarpus ana-
cardium. ) (In this sense it is also fem. -खी)
E.
 as before, from its
marking like fire.
Yates
English
अग्नि-मुख (खः) 1.
m.
 A deity
a
brāhman
a plant
a marking
nut.
Spoken Sanskrit
English
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - brAhmaNa
आगम - Agama -
m.
 - brAhmaNa
ब्राह्म - brAhma -
n.
 - brAhmaNa
ब्राह्मणडिम्भ - brAhmaNaDimbha -
m.
 - brAhmaNa lad
ब्राह्मणकुमार - brAhmaNakumAra -
m.
 - brAhmaNa boy
ब्राह्मणदारिका - brAhmaNadArikA -
f.
 - brAhmaNa girl
ब्राह्मणपथ - brAhmaNapatha -
m.
 - brAhmaNa text
ब्राह्मणडिम्भ - brAhmaNaDimbha -
m.
 - young brAhmaNa
ज्येष्ठब्राह्मण - jyeSThabrAhmaNa -
n.
 - chief brAhmaNa
महाब्राह्मण - mahAbrAhmaNa -
n.
 - great brAhmaNa
ब्राह्मणद्वेषिन् - brAhmaNadveSin -
adj.
 - hating brAhmaNa
ब्राह्मणसत्तम - brAhmaNasattama -
m.
 - best of brAhmaNa
ऋग्ब्राह्मण - RgbrAhmaNa -
n.
 - aitareyabrAhmaNa
ऐतरेयक - aitareyaka -
n.
 - aitareyabrAhmaNa
ब्राह्मणनिन्दक - brAhmaNanindaka -
adj.
 - reviling brAhmaNa
ब्राह्मणकाम्या - brAhmaNakAmyA -
f.
 - love for brAhmaNa
ब्राह्मणाद - brAhmaNAda -
adj.
 - devouring brAhmaNa
ब्राह्मणत्रा - brAhmaNatrA -
ind.
 - among the brAhmaNa
ब्राह्मणप्रिय - brAhmaNapriya -
m.
 - friend of brAhmaNa
ताण्डक - tANDaka -
n.
 - part of a brAhmaNa
अग्निमुख - agnimukha -
adj.
 - having god of fire for the mouth
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - Ceylon Leadwort plant [ Plumbago zeylanica - Bot. ]
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - brAhmaNa
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - tonic medicine
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - marking-nut tree [ Semecarpus Anacardium - Bot. ]
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - deity
Wilson
English
अग्निमुख
m.
 (-खः)
1 A deity.
2 A Brahman.
E.
 अग्नि and मुख the mouth
oblations to the gods passing through fire
as their mouths.
2 A plant, (Plumbago zeylanica.)
4 Marking nut, (Semecarpus anacardium. ) (In this sense it is also fem.
-खी.)
E.
 as before, from its marking like fire.
Monier Williams Cologne
English
अग्नि॑—मुख
mfn.
 (अग्नि-) having Agni for the mouth,
ŚBr.
अग्नि॑—मुख
m.
 a deity, a Brāhmaṇa, a tonic medicine,
L.
Semecarpus Anacardium
Plumbago Zeylanica,
L.
N.
 of a bug,
Pañcat.
Macdonell
English
अग्निमुख agni-mukha,
m.
 Fire-mouth, N. of 🞄a bug
-varṇa,
n.
 of the colour of fire
red-hot
🞄-velā,
f.
 time of kindling the sacred fire
🞄afternoon
-saraṇa,
n.
 sacred fireplace.
Goldstucker
English
अग्निमुख Bahuvr. I. m. (-खः)
^1 A deity.
^2 A Brāhmaṇa.
^3 A
plant (Plumbago zeylanica).
^4 Marking nut (Semecarpus
anacardium).
^5 A particular medicinal preparation promo-
tive of digestion and appetite.
II. f. (-खी)
^1 Marking nut (Semecarpus anacardium).
^2 Another plant, see लाङ्गलिकी. E. अग्नि and मुख.
Apte Hindi
Hindi
अग्निमुखः
पुं*
 अग्निः-मुखः -
देवता
अग्निमुखः
पुं*
 अग्निः-मुखः -
ब्राह्मणमात्र
अग्निमुखः
पुं*
 अग्निः-मुखः -
"मुंह में आग रखने वाला, जोर से काटने वाला, खटमल का विशेषण "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अग्निमुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ
व्युत्पत्तिः - > अग्निर्मुखमिव यस्य ।
प्रयोगाः - > “अग्निमुखावै देवाः” |
उल्लेखाः - > श्रुतिः ।
विस्तारः - > [ಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಕೊಡುವ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಅಗ್ನಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.]
अग्निमुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ
व्युत्पत्तिः - > अग्निः मुखं प्रधानं यस्य ।
अग्निमुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಣ
व्युत्पत्तिः - > अग्निः शापाग्निः मुखे यस्य ।
अग्निमुख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಔಷಧ, ಒಂದು ಚೂರ್ಣ, ಲೇಹ್ಯ ಮುಂತಾದುದು
व्युत्पत्तिः - > अग्नैर्जाठरानलस्य मुखम् ।
विस्तारः - > ಈ ಚೂರ್ಣದ ಯೋಗ: ಇಂಗು 1 ಭಾಗ ಬಜೆ 2 ಭಾಗ ಹಿಪ್ಪಲಿ 3 ಭಾಗ ಹಸಿಶುಂಠಿ 4 ಭಾಗ ಓಮ 5 ಭಾಗ ಅಳಲೆಕಾಯಿ 6 ಭಾಗ ಚಿತ್ರಮೂಲ 7 ಭಾಗ ಮತ್ತು ಚಂಗಲುಕೋಷ್ಠ 8 ಭಾಗ. ಇವುಗಳನ್ನು ಚೂರ್ಣಮಾಡಿ ಮೊಸರಿನಕೆನೆ ಮದ್ಯ ಅಥವಾ ಬಿಸಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಅಜೀರ್ಣ, ಪ್ಲೀಹ, ಅರ್ಶಸ್ಸು (ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ), ಶ್ಲೇಷ್ಮರೋಗ, ಗುಲ್ಮ, ಕಾಸ, ಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯ ಇವುಗಳ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದು. 5. ಪಾಕಶಾಲೆ, 6. ಕುಂಕುಮಕೇಸರಿ. 7. ಚಿತ್ರಮೂಲದಗಿಡ. 8. ಕುಸುಂಭದ ಹೂವು. “भवेदग्निमुखो देवे विप्रे भल्लातके स्त्रियाम् । अथाग्निमुखमुद्दिष्टं कुसुम्भे कुङ्कुमेऽपि च” - मेदि० ।
L R Vaidya
English
agni-muKa {% m. %} 1. a deity
2. a Brāhmaṇa.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
अग्निमुख Āpast. NP. VIII, 4.
--or Ājyatantraprayoga. BP. 295.
अग्निमुख Āpast. {% add %} SB. 97.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Agnimukha, n. of a nāga: Divy 〔119.26〕
〔122.27〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अग्नि꣡मुख Adj. (f. ई), Agni zum Munde habend, Śat. Br. 7, 1, 2, 4, 13, 4, 1, 12.
पुराणम्
English
अग्निमुख / AGNIMUKHA. An asura.1) Genealogy. He was descended from viṣṇu in this order: viṣṇu-brahmā-marīci-kaśyapa-ŚūrapadmaAgnimukha.2) Birth. śūrapadma married Maya's daughter and agnimukha was born as their son. In the battle between the devas and asuras, the latter were defeated and one of them sought shelter in pātāla (the lower world). kaśyapa married his daughter, surasā. They had six children
they were: śūrapadma, Siṁhika, Siṁhavaktra, tārakāsura, gomukha, and ajāmukhī. Sūrapadma married Maya's daughter. agnimukha was one of their four sons, the other three being Bhānugopa, vajrabāhu and hiraṇya. (skanda purāṇa, Āsurakāṇḍa). In the skanda purāṇa there is a vivid description of the valiant way in which agnimukha fought in the battle between the devas and asuras.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अग्निमुखः,
पुं,
 (अग्निः मुखं यस्य, बहुव्रीहिः ।)देवता । ब्राह्मणः । इति मेदिनी ॥
चित्रकवृक्षः ।भल्लातकः । इति विश्वः ॥
(क्ली । अग्नेः पञ्चसुमुखेषु ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अग्निमुख
पु०
 अग्निर्मुखमिव यस्य । देवे । हुतद्रव्यं हि देवै-रग्निरूपमुखद्वारेणैवाश्यते । “हव्यं वहति देवानामिति”श्रुतेस्तत्रैव तात्पर्य्यात् । “अग्निमुखा वै देवा” इति“अग्निर्मुखं प्रथमं देवतानायिति च” श्रुतिः । अग्निर्मुखे-ऽग्रेऽस्य । देवे, “अग्निरग्रे प्रथमं देवानामिति” श्रुतौ वह्नेरेव देवानामग्रोत्पत्तेस्तथात्वम् । यथा चाग्नेर्देवमुखत्वं तदा-दित्वञ्च तथाऽग्निशब्दे निरुक्तव्याख्याने ऋग्वेदभाष्ये प्राक्दर्शितम् अग्निधिकमग्निहोत्रशब्दे वक्ष्यते । अग्निर्मुखंप्रधानमुपास्यो यस्य । अग्निहोत्रिणि द्विजे । अग्निः दाहक-त्वात् शापाग्निर्मुखे यस्य । विप्रे “वाग्वज्रा वैविप्रा” इतिश्रुतौ तेषां वाग्वज्रत्वकथनात् अग्निमुखत्वम् । अग्निरिवस्पर्शात् दुःखदायकं मुखमग्रमस्य । भल्लातकवृक्षे (भेला)चित्रकवृक्षे च । तन्निर्य्यासस्पर्शेन हि देहे क्षतोत्पत्तेस्तयो-स्तथात्वम् । अग्नेः जठरानलस्य मुखं द्वारम् । वैद्य-कोक्ते चूर्णभेदे
न०
 यथा “हिङ्गुभागो भवेदेको वचाच द्विगुणा भवेत् । पिप्पली त्रिगुणा चैव शृङ्गबेरंचतुर्गुणम् ॥
यमानिका पञ्चगुणा षड्गुणा च हरीतकी ।चित्रकं सप्तगुणितं कुष्ठञ्चाष्टगुणं भवेत् ॥
एतद्वातहरंचूर्णं पीतमात्रं प्रसन्नकृत् । पिबेद्दध्ना मस्तुना वा सुरयाकोष्णवारिणा ॥
सोदावर्त्तमजीर्णञ्च प्लीहानमुदरन्तथाअङ्गानि यस्य शीर्य्यन्ते विषं वा येन भक्षितम् ॥
अर्शो-हरं दीपनञ्च श्लेष्मघ्नं गुल्मनाशनम् । कांसं श्वासं निह-न्त्याशु तथैव यक्ष्मनाशनम् ॥
चूर्णमग्निमुखं नाम नक्वचित् प्रतिहन्यते” इति चक्रदत्तः ।