| YouTube Channel

अक्षत (akSata)

 
शब्दसागरः
English
अक्षत
n.
 (-तं)
1. Fried grain, (in this sense it is also used in the mas.
plu. (-ताः)
2. A eunuch.
3. Whole grain.
f.
 (-ता) A plant, named
also Kankara Sringi.
mfn.
 (-त-ता-तः)
1. Uninjured, unhurt.
2.
Whole, unbroken.
E.
 अ neg. and क्षत torn, broken &c.
Capeller Eng
English
अ॑क्षत
a.
 unhurt, unbroken, unhusked (grain).
Yates
English
अ-क्षत (तं) 1.
n.
 Fried grain
f.
 (ता)
a plant
a. Uninjured.
Spoken Sanskrit
English
अक्षत - akSata -
adj.
 - unbroken
अक्षत - akSata -
adj.
 - unthrashed
अक्षत - akSata -
adj.
 - whole
अक्षत - akSata -
adj.
 - not crushed
अक्षत - akSata -
adj.
 - uninjured
अक्षत - akSata -
m.
 - Shiva
अक्षत - akSata - mn. - boil or sore not produced by cutting
अक्षत - akSata - mn. - eunuch
अक्षत - akSata - mn. - unhusked barley-corns
अक्षत akSata mn. unhusked barley-corns
त्रियव triyava
adj.
 weighing 3 barley-corns
अङ्गुल aGgula
m.
 measure equal to eight barley-corns
यवक्षार yavakSAra
m.
 alkali prepared from the ashes of burnt green barley-corns
अक्षत akSata
adj.
 unthrashed
Wilson
English
अक्षत
n.
 (-तं)
1 Fried grain, (in this sense it is also used in the mas. plu. -ताः).
2 A eunuch.
3 Whole grain.
f.
 (-ता) A plant, named also Kāṅkarasriṅgī.
mfn.
(-त-ता-तं.)
1 Uninjured, unhurt.
2 Whole, unbroken.
E.
 अ neg. and क्षत torn, broken, &c.
Apte
English
अक्षत [akṣata],
a.
 [न. त.] (a) Uninjured, unhurt
त्वमनङ्गः कथमक्षता रतिः
Ku.*
 4.9
˚विग्रहा वाहाः
Dk.*
 3
प़ञ्चाक्षतास्ते वयं
Ve.*
 6.45.4.4
Mu.*
 6.8
R.*
 2.56
(b) Unbroken, whole
not crushed, undivided
मम नासिकामक्षतां कुर्वन्तु
Pt.*
 1, ˚सक्तूनां नवं कलशं पूरयित्वा Āśvalāyana.
तः Śiva.
Thrashed and winnowed rice dried in the sun
(pl. ) whole grain, entire unhusked and pounded rice washed with water, and used as an article of worship in all religious and sacred ceremonies
अक्षताः पान्तु पान्त्वक्षता इति श्राद्धमन्त्रः
अक्ष- तैर्नार्चयोद्विष्णुं न तुलस्या विनायकम् इति तन्त्रम्
साक्षतपात्रहस्ता
R.*
 2.21
आर्द्राक्षतारोपणमन्वभूतां 7.28.
Barley (यवाः)
अक्षताश्च यवाः प्रोक्ताः sometimes neuter also (दूर्वाक्षतानि).
तम् Corn, grain of any kind.
Absence of loss or ruin
good, wellbeing
अक्षतं चारिष्टं चास्तु इति श्राद्धमन्त्रः.
Eunuch (also
m.
 ).
ता a virgin, a maiden not deflowered, blemished or enjoyed
अक्षता वा क्षता वापि.
N.
 of a plant कर्कटशृङ्गी (Mar. काकडशिंगी).
Comp.
 -योनिः a virgin, not yet blemished by sexual intercourse
सा चेदक्षतयोनिः स्यात्
Ms.*
 9.176
पत्नीष्वक्षतयोनिषु 1.5.
Apte 1890
English
अक्षत a. [न. त.] (a.) Uninjured, unhurt
त्वमनंगः कथमक्षता रतिः Ku. 4. 9
°विग्रहा वाहाः Dk. 3
पंचाक्षतास्ते वयं Ve. 6. 43, 4. 4, Mu. 6. 8, R. 2. 56. (b.) Unbroken, whole
not crushed, undivided
मम नासिकामक्षतां कुर्वंतु Pt. 1, °सक्तूनां नवं कलशं पूरयित्वा Āśval.
तः 1 Śiva.
2 Thrashed and winnowed rice dried in the sun
(pl.) whole grain, entire unhusked and pounded rice washed with water, and used as an article of worship in all religious and sacred ceremonies
अक्षताः पांतु पांत्वक्षताः इति श्राद्धमंत्रः
अक्षतैर्नार्चयेद्विष्णुं न तुलस्या विनायकं इति तंत्रं
साक्षतपात्रहस्ता R. 2. 21, आर्द्राक्षतारोपणमन्वभूतां 7. 28.
3 Barley (यवाः)
अक्षताश्च यवाः प्रोक्ताः
said to be also n. (दूर्वाक्षतानि).
तं 1 Corn, grain of any kind.
2 Absence of loss or ruin
good, well-being
अक्षतं चारिष्टं चास्तु इति श्राद्धमंत्रः.
3 Eunuch (also m.).
ता 1 A virgin, a maiden not deflowered, blemished or enjoyed
अक्षता वा क्षता वापि.
2 N. of a plant कर्कटशृंगी.
Comp.
योनिः a virgin, not yet blemished by sexual intercourse
सा चेदक्षतयोनिः स्यात् Ms. 9. 176
पत्नीष्वक्षतयोनिषु 10. 5.
Monier Williams Cologne
English
अ॑-क्षत
mfn.
 not crushed
uninjured, unbroken, whole
(also) unthrashed,
Gobh.
अ॑-क्षत
m.
 Śiva,
L.
अ॑-क्षत mn. a eunuch,
L.
अ॑-क्षत
n.
 and
m.
pl.
 unhusked barley-corns
अ॑-क्षत
n.
N.
 of the descendants of Surabhi,
Hariv.
अ-क्षत
m.
n.
 (also) a boil or sore not produced by cutting,
Kauś.
Monier Williams 1872
English
अक्षत अ-क्षत, अस्, आ, अम्, not crushed
uninjured, unbroken, whole
(अस्), m. Śiva
thrashed
and winnowed rice which has been dried in the sun
barley
(अस्, अम्), m. n. an eunuch
(आ), f. a virgin
N. of a plant, Karkaṭaśriṅgī or Kankaḍaśriṅgī
(अम्),
n. and (आस्), m. pl. whole grain, fried grain.
—अक्षत-
योनि, इस्, f. a virgin, an unblemished maiden.
Macdonell
English
अक्षत á-kṣata, pp. uninjured
unscathed: 🞄[Page2-2] 🞄n. s. &
m.
pl.
 unhusked grain (esp. barley): 🞄f. ā, virgo intacta.
Goldstucker
English
अक्षत Tatpur. I. m. f. n. (-तः-ता-तम्)
^1 Uninjured, unhurt.
^2 Unbroken, whole.
II.
^1 m. (-तः) A name of Śiva.
^2 m. n. (-तः-तम्) A
eunuch.
III. f. (-ता)
^1 A virgin.
^2 A plant, named also Kar-
kaṭaśṛṅgī or Kaṅkaḍaśṛṅgī.
IV. n. and m. pl. (-तम् and -ताः)
^1 Fried grain.
^2 Whole
grain. m. (-तः)
^1 Rice after thrashing and winnowing
dried in the sun.
^2 Barley.
E. अ neg. and क्षत.
Apte Hindi
Hindi
अक्षत
"वि*, न* त*" - नञ्+क्षण्+क्त
जिसे चोट न लगी हो
अक्षत
"वि*, न* त*" - नञ्+क्षण्+क्त
"जो टूटा न हो, सम्पूर्ण, अविभक्त"
अक्षतः
पुं*
 - नञ्+क्षण्+क्त
शिव
अक्षतः
पुं*
 - नञ्+क्षण्+क्त
कूट-फटक कर धूप में सूखाए गए चावल
अक्षतम्
नपुं*
 - नञ्+क्षण्+क्त
"धान्य, किसी भी प्रकार का अनाज"
अक्षतम्
नपुं*
 - नञ्+क्षण्+क्त
हिजड़ा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अक्षत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯವಧಾನ್ಯ
व्युत्पत्तिः - > पुल्लिङ्ग-बहुवचनम् ।
अक्षत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರಿಶಿನ ಹಚ್ಚಿದ ಅಕ್ಕಿ / ಶೋಭನಾಕ್ಷತೆ
अक्षत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕ್ಷತೆ / ಮುರುಕಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಕಿ
अक्षत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಾಜ / ಪುರಿ / ಅರಳು
निष्पत्तिः - > क्षणु (हिंसायाम्) भावे “क्तः” (३-३—११४ ।
व्युत्पत्तिः - > न क्षतं येषां ते ।
प्रयोगाः - > 1. “सुदक्षिणा साक्षतपात्रहस्ता” |
उल्लेखाः - > 1. रघु० २-२१
विस्तारः - > “लाजाः पुम्भूम्निचाक्षताः” - अम० । । (स्वीन०) वैज० ।
अक्षत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯ / ಕಾಳು
अक्षत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕ್ಕಿ
विस्तारः - > “क्ल्यक्षतं तण्डुले धान्ये नना लाजेष ना यवे” - वैज०।
अक्षत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಷಂಡ / ನಪುಂಸಕ
अक्षत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗಾಯಹೊಂದದಿರುವ / ವ್ರಣವಿಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > न क्षतम् ।
प्रयोगाः - > “विनाश्य रक्ष्यं क्षतमक्षतेन” |
उल्लेखाः - > रघु० २-५६ |
अक्षत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಡೆಯದಿರುವ / ಮುರಿಯದಿರುವ / ಪೂರ್ಣವಾದ
विस्तारः - > “अक्षतं चापि लाजेषु तृतीयप्रकृतावपि । अहिंसितेऽपि च” - विश्व० ।
L R Vaidya
English
akzata {% (I) a. (f. ता) %} Unbroken, uninjured, whole.
akzata {% (II) m.n. %} 1. An eunuch
2. (pl.) yava or rice grain
3. fried grain.
Lanman
English
á-kṣata, a. unhurt, uninjured
unbroken
as m. pl. unbroken or unhusked grains,
esp. of barley.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अक्षत Adj. °ungedroschen, Mgs. II, 1, 5.
अक्षत 2. nach dem Komm. zu R. ed. Bomb. 2, 25, 37 f. आ Pl. Nach H. an. und Med. m. n. auch Eunuch und nach H. c. 43 m. Bein. Siva's. Auch eine best. Krankheit, Dārila zu Kauś. 32, 9. Nach Zimmer ist auch AV. 7, 76, 4 अक्षतस्य zu lesen.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अक्षत, अखण्डित, खण्डहीन, अनवच्छिन्न, अव्याहत, अभञ्जित
adjective
यः न खण्डितः।
"सीतास्वयंवरे प्रभुरामेण अक्षतं धनुष्यं खण्डितम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पृथुकश्चिपिटस्तुल्यौ लाजाः स्युः पुनरक्षताः ॥ ४०१ ॥
-wordlist-
पृथुक (पुं), चिपिट (पुं), लाजाः (पुंस्त्रीब), अक्षत (पुंक्ली), अक्षताः (पुंब)
Vedic Reference
English
Akṣata or Akṣita. — In one passage of the Atharvaveda, ^1
dealing with the Jāyānya, mention is made of a remedy for
sores designated both Akṣita and Sukṣata, or, according to
the reading of the Kauṣika Sūtra, Akṣata and Sukṣata, while
Sāyaṇa has Akṣita and Sukṣita. Bloomfield^2 renders ‘not
caused by cutting’ and ‘caused by cutting.’ Formerly^3 he
suggested ‘tumour’ or ‘boil.’ Whitney^4 thinks that two
varieties of Jāyānya are meant. Ludwig^5 reads with Sāyana
akṣita, which he renders by ‘not firmly established’ in the
invalid. Zimmer^6 finds in it a disease Kṣata.
1) vii. 76, 4.
2) Hymns of the Atharvaveda, 17, 562.
3) Journal of the American Oriental
Society, 13, cxvii. et seq.
4) Translation of the Atharvaveda
442.
5) Translation of the Rigveda, 3, 500.
6) Altindisches Leben, 377.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अक्षतं,
क्ली,
 (क्षणु हिंसायां । नपुंसके भावेक्तः ।अनुदात्तोपदेशेत्यादिना णलोपः ।) लाजाः । नपुं-सकं । इति मेदिनी ।
अक्षतः, त्रि, (न + क्षण् + क्त) अहिंसितः । इतिमेदिनी । अखण्डितः । इति शब्दरत्नावली ।(यथाह मनुः, --“दश स्थानानि दण्डस्य मनुः स्वायम्भुवोऽब्रवीत् ।त्रिषु स्थानेषु यानि स्युरक्षतो ब्राह्मणो व्रजेत्” ॥
)
अक्षतः,
पुं,
 यवः । इति मेदिनी । (यथा आश्वलायन-मृह्यसूत्रे, --“अक्षतसक्तूनां नवं कलसं पूरयित्वा” ।)शस्यमात्रं । इति अमरटीकायां भानुदीक्षितः ॥
अक्षताः पुं भू म्नीति स्वामी ॥
(न क्षताः येषां तेइति अक्षताः । मुकुटस्तु अमरव्याख्यानावसरेआजाः पुं भूम्नितेऽक्षतमिति पठित्वा कर्म्मणि क्तः ।क्षतं खण्डितं । न क्षतमक्षतमिति विगृह्य नित्य-पुंलिङ्गाः नित्यबहुवचनान्ताश्च लाजा अक्षतमितिव्याचख्यौ ॥
केचित्तु अखण्डतण्डुला अक्षतमि-त्याहुः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अक्षत
पु०
 ब० न क्षताः । “अक्षताश्च यवाः प्रोक्ता इति का०स्मृत्युक्ते यवे । नपुंसकमिति केचित् “दूर्वाक्षतानि” चेतिपुराणम् । तण्डुले, “अक्षतैर्नार्च्चयेद्विष्णुं न तुलस्या विना-यकमिति” तन्त्रम् । शस्यमात्रे
न०
 । क्षययुक्तभिन्ने उत्-कर्षान्विते अविदारिते च
त्रि०
 । “अक्षता वा क्षता वापीति” मनुः । क्षण--भावे क्त
न०
 त० । क्षयाभावे
न०
 ।“अक्षतञ्चारिष्टं चा स्तु” इति श्राद्धविप्रसमीपे कृतकर्म्मणो-ऽक्षयप्रार्थना ।
Capeller
German
अ॑क्षत unverlezt.
अ॑क्षत auch unenthülst.
Grassman
German
á-kṣata, a., un-verletzt [kṣatá Part. II. von kṣan].
-as kumārás {432, 9}
ahám {992, 2} (neben áriṣṭas).
Burnouf
French
अक्षत अक्षत pp. (क्षण्) non endommagé
entier.
Stchoupak
French
अ-क्षत-
a. non endommagé
m.
pl.
 ou nt. sg. grains décortiqués (de
céréales), servant pour l'oblation.