| YouTube Channel

अंहः (aMhaH)

 
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) (अंहस्)। अंहः अंहसी अंहासि। अमति गच्छति प्रायश्चित्तेन अम(गत्यादौ)+असुन्, हुगागमः। ‘अमेर्हुक्च’ उ०४.२१३। १.पापम्, दुरितम् ‘अंहोदुरितदृष्कृतम्’ अमरः। ‘सहसा संहतिरंहसां निहन्तुम्’ किरा०५.१७। २.दुःखम् ३.स्वधर्मत्यागः। ‘लोभोऽनृतं चौर्यमनार्यमंहः' भाग०१.१७.३२। ४.विघ्नः।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अंहः, [स्]
क्ली,
(अमति गच्छति प्रायश्चि-त्तादिना अम गत्यादिषु अमेः हुक् चइति असुन् हुगागमश्च अमति गच्छतिअघोऽनेन वा अहेरसुना सिद्धे अघेरसुनिअङ्घ इति मा भूदिति अमेः हुक् चेति सूत्रं ।तथा --“स्यान्मध्योष्मचतुर्थत्वमंहसोरंहसस्तथा” ।इति द्विरूपकोषः एवञ्च ‘दत्तार्धाः सिद्धसङ्घै-र्विदधतु घृणयः शाघ्रमङ्घोविघातम्’ इति सूर्य्य-शतके पाठः अनुप्रासरसिकानां प्रामादिक इतिवद्न्ति ।) पापं इत्यमरः
(दुःखं विघ्नः ।स्वधर्म्मत्यागः ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अहि गतौ’@} 2 ‘अहि प्लिह वक्रगतौ’ इति काशकृत्स्नधातुपाठे पठ्यते--इति क्षीरस्वामी।
3 अंहकः-हिका, अंहकः-हिका, अञ्जि 4 हिषकः-षिका
अंहिता-त्री, अंहयिता-त्री, अञ्जिहिषिता-त्री
5 अंहयन्-न्ती, अंहयिष्यन्-न्ती-ती
-- अंहमानः, अंहयमानः, अञ्जिहिषमाणः
अंहिष्यमाणः, अंहयिष्यमाणः, अञ्जिहिषिष्यमाणः
अन्-अंहौ-अंहः
-- -- अंहितः-तं, अंहितः, अञ्जिहिषितः--तवान्
अंहः, अंहः, अञ्जिहिषुः, अञ्जिहयिषुः
अंहितव्यम्, अंहयितव्यम्, अञ्जिहिषितव्यम्
अंहनीयम्, अंहनीयम्, अञ्जिहिषणीयम्
अंह्यम्, अंह्यम्, अञ्जिहिष्यम्
ईषदंहः, दुरंह, स्वंहः
-- -- अंह्यमानः, अंह्यमानः, अञ्जिहिष्यमाणः
अंहः, अंहः, अञ्जिहिषः
अंहितुम्, अंहयितुम्, अञ्जिहिषितुम्
अंहा 6, अंहना, अञ्जिहिषा 7, अञ्जिहयिषा
अंहनम्, अंहनम्, अञ्जिहिषणम्
अंहित्वा, अंहयित्वा, अञ्जिहिषित्वा
समंह्य, समंह्य, समञ्जिहिष्य
अंहम् २, अंहित्वा २, अंहम् २, अंहयित्वा २, अञ्जिहिषम् २, अञ्जिहिषित्वा
8 अंहः-अंहसी।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५६)
02
=>
(१-भ्वादिः-६३५-सक-सेट्। आत्मनेपदी)
03
=>
[[४। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
04
=>
[[५। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति द्वित्वनिषेधो नकारस्य। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति चुत्वे, ‘अनुस्वारस्य ययि’ (८-४-५८) इति परसवर्णः।]]
05
=>
[पृष्ठम्००५५+ ३१]
06
=>
[[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अप्रत्ययः।]]
07
=>
[[आ। ‘आंहिष्ट जाताञ्जिहिषस्तदाऽसौ उत्कण्ठमानो भरतो गुरूणाम्।।’ भ। का। (३-२५) जाता अञ्जिहिषा यस्य इति बहुव्रीहिः।]]
08
=>
[[२। औणादिकः असुन्प्रत्ययः। पापमर्थः। ‘कलुषं वृजिनैनोघमंहोदुरितदुष्कृ- तम्।’ इत्यमरः।]]