| YouTube Channel

अंशः (aMzaH)

 
Apte
English
अंशः [aṃśḥ], [अंश्-अच्]
A share, part, portion, division
member
सकृदंशो निपतति
Ms.*
 9.47
तुर्यांशः a fourth part
षष्ठ˚
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः
Bg.*
 15.7
भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ
R.*
 8.16
अंशेन दर्शितानुकूलता
K.*
 159 partly.
A share in property, inheritance
स्वतों$शतः
Ms.*
 8.48
अनंशौ क्लीबपतितौ 9.21
पत्न्यः कार्याः समांशिकाः
Y.*
 2.115.
the numerator of a fraction
अन्योन्यहाराभिहतौ हरांशौ Līlā.
sometimes used for fraction itself.
A degree of latitude (or longitude)
अक्षस्यांशाः समाख्याताः षष्टयुत्तरशतत्रयम्
स च अंशः षष्टिकलात्मकः, कला तु षष्टिविकलात्मिका
The shoulder (more correctly written as अंस, q. v. ).
N.
 of one of the Ādityas
Mb.
 * 1.227.25
cf.
 also the beginning of T. Ā. The senses of 'party', 'a share of booty', 'earnest money', which are said to occur in the Veda are traceable to
above.
The vital note in a Rāga.
Comp.
 - अंशः [ष. त.] a secondary incarnation
part of a portion. -अंशि
adv.
 share by share. -अवतारः -तरणम् [ष. त.] descent (on earth) of parts of deities, partial incarnation
˚तार इव धर्मस्य
Dk.*
 153
˚रमिव कृतान्तस्य
K.*
 31
˚उच्चैःश्रवसः 79
so अंशावतीर्णमिव 18
N.
 of a sub-parvan covering Adhyāyas 64-67 of Ādiparvan of
Mb.
 Even without the compound अंश means partial incarnation, अंश, आवेश, and अवतार are the three kinds of Lord's manifestations. -कुण्डली (= नवांशकुण्डली) the horoscope prepared by taking into consideration the nine zodiacal divisions. (1/18th of a राशि
=
 नवांश or नवमांश). -भाज्, -हर, -हारिन्
a.
 [उप. समास] one who takes or has a share, one entitled to a share in the ancestral property, an heir, a co-heir
पिण्डदों?1?1$- शहरश्चैषां पूर्वाभावे परः परः
Y.*
 2.132
जातो$पि दास्यां शूद्रेण कामतों$शहरो भवेत् 133. -विवर्तिन्
a.
 [स. त.] slightly turned away, or turned away towards the shoulder
मुखमंशविवर्ति पक्ष्मलाक्ष्याः
Ś.*
 3.24. v. l. for अंसविवर्ति. -सवर्णनम् [ष. त.] reduction of fractions to the same denominator (अतुल्यच्छेदयो राश्योः समच्छेदकरणम्) अन्योन्यहाराभिहतौ हरांशौ राश्योः समच्छेदविधानमेवम् Līlā. -स्वरः the keynote.
Apte 1890
English
अंशः [अंश् अच्] 1 A share, part, portion, division
member
सकृदंशो निपतति Ms. 9. 47
तुर्यांशः a fourth part
षष्ठ°
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः Bg. 15. 7
भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ R. 8. 16
अंशेन दर्शितानुकूलता K. 159 partly.
2 A share in property, inheritance
स्वतोंशतः Ms. 8. 408
अनंशौ क्लीबपतितौ 9. 201
पत्न्यः कार्याः समांशिकाः Y. 2. 115.
3 The numerator of a fraction
अन्योन्यहाराभिहतौ हरांशौ Līlā.
sometimes used for fraction itself.
4 A degree of latitude (or longitude)
अक्षस्यांशाः समाख्याताः षष्ट्युत्तरशतत्रयम्
स च अंशः षष्टिकलात्मकः, कला तु षष्टिविकलात्मिका.
5 The shoulder (more generally written अंस, q. v.).
6 N. of one of the Ādityas. The senses of ‘party’, ‘a share of booty, ’ ‘earnest money’, which are said to occur in the Veda are traceable to 1. above.
Comp.
अंशः [ष. त.] a secondary incarnation
part of a portion.
अंशि adv. share by share.
अवतारः
तरणं [ष. त.] descent (on earth) of parts of deities, partial incarnation
°तार इव धर्मस्य Dk. 153
°रमिव कृतांतस्य K. 31
उच्चैःश्रवसः 79
so अंशावतीर्णमिव 108
N. of Adhyāyas 64-67 of Ādiparvan of Bhārata.
भाज्,
हर,
हारिन् m. f. [उप. समास] one who takes or has a share, one entitled to a share in the ancestral property, an heir, a coheir
पिंडदोंशहरश्चैषां पूर्वाभावे परः परः Y. 2. 132
जातोपि दास्यां शूद्रेण कामतोंशहरो भवेत् 133.
विवर्तिन् a. [स. त.] slightly turned away, or turned away towards the shoulder
मुखमंशविवर्ति पक्ष्मलाक्ष्याः Ś. 3. 26 v. l. for अंसविवर्ति.
सवर्णनं [ष. त.] reduction of fractions to the same denominator (अतुल्यच्छेदयो राश्योः समच्छेदकरणं) अन्योन्यहाराभिहतौ हरांशौ राश्योः समच्छेदविधानमेवम् Līlā.
स्वरः the keynote.
Hindi
Hindi
आंशिक कण
Apte Hindi
Hindi
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
"हिस्सा, भाग, टुकड़ा, अंशतः"
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
"संपत्ति में हिस्सा, दाय"
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
"भिन्न की संख्या, कभी-कभी भिन्न के लिए भी प्रयुक्त"
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
अक्षांश या रेखांश की कोटि
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
कंधा
अंशः
पुं*
 - अंश्+अच्
विशिष्ट संगीत-ध्वनि
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अंश्यते । अंश(विभाजने)+घञ्(कर्मणि) । ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ ३.३.१९। १.विभाजनम्, विभागः। ‘सकृदंशो निपतति’ मनुः९.४७। २.वस्तुनः एकदेशः। ‘अंशो विभाजने प्रोक्तः एकदेशोऽपि वस्तुनः’ हैमः। ‘षष्ठांशवृत्तेरपि धर्म एषः’ शाकु०५.४। ३.अवयवः, शारीरस्य भागः। ‘अंशस्त्ववयवो भागः’ वैज०। ‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः’ गीता १५.७। ४.कर्मणि अच् । विभाज्यः। ‘द्वावंशौ प्रतिपद्येते विभजन्नात्मनः पिता’ स्मृतिः। ५.सङ्ख्यासूचकाङ्कविभाज्यः। ‘अन्योन्यहाराभिहतौ हरांशौ’ लीला०। ६.वृत्तस्य राशिचक्रस्य च षष्ट्युत्तरशतत्रयधा विभाजकः भागः। ‘अक्षस्यांशाः समाख्याताः षष्ट्युत्तरशतत्रयम्’ -ज्यो०। ७.दायभागः। ‘यदि कुर्यात् समानंशान् पत्न्यः कार्याः समांशिकाः’ याज्ञ०२.११५।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अंशः
noun
कस्यापि वस्त्वादीनां गुणधर्मस्य भागः।
"मध्यप्रदेशस्य सागरक्रीडासङ्कुले रविवासरे विभिन्नानां प्रदेशानां लोककलानां अंशः दृष्टः।"
Synonyms:
 अवयवः, अवयवसूचकशब्दः, अङ्गम्, अंशः, उपकरणम्, एकदेशः
noun
साकल्येन यद् एकघटकत्वेन स्वीक्रियते भागवाचकः शब्दः यश्च अवयवावयविभावसम्बन्धेन अवयविना सह सम्बध्यते।
"अनामिका-मध्यमा-कनिष्ठिकाः हस्तस्य अवयवाः सन्ति।"
Synonyms:
 अंशः, भागः
noun
कस्यापि वस्तुनः विषये सर्वेषां पक्षाणां एकः यम् अधिकृत्य पृथक् रूपेण विचारः कर्तुं शक्यते अथवा कर्तुं आवश्यकता अस्ति।
"भारतीयायाः अर्थव्यवस्थायाः विभिन्नेषु अंशेषु विचारः कर्तव्यः"।"
Synonyms:
 अंशः, भागः, विभागः, खण्डम्, छेदः
noun
सङ्घस्य वा समुदायस्य वा कोपि खण्डः।
"यस्य मध्यस्थः अंशः किञ्चित् स्थूलः वर्तते।"
Synonyms:
 अंशः
noun
वृत्तस्य परिधेः षट्यधिकत्रिशततमः भागः।
"गणिताध्यापकः छात्रेभ्यः त्रिंशत् अंशस्य कोणं लिखतु इति अकथयत्।"
Synonyms:
 अंशः, भागः, भागधा
noun
कस्यापि सम्पत्तेः भागधेयम्।
"अस्मिन् ममापि अंशः अस्ति।"
Synonyms:
 अंशः, ऋणभागः, ऋणविभागः
noun
ऋणस्य विभज्य प्रत्यर्पणम्।
"अहम् अंशेन ऋणं प्रतियच्छामि।"
Synonyms:
 खण्डः, अंशः, विभागः, कला, चरणम्
noun
वस्तुनः अङ्गानि येषां तद् वस्तु अङ्गि।
"अस्य यन्त्रस्य सर्वे खण्डाः एकस्मिन् एव यन्त्रालये निर्मिताः। "
Synonyms:
 अंशः
noun
गणितशास्त्रे सा संख्या या भागस्य विभागान् सम्बोधयति तथा च या भागस्य शीर्षे लिख्यते।
"अद्य गुरुणा गणिततासिकायाम् अंशम् अधिकृत्य व्याख्यानं दत्तम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अंशः,
पुं,
 (अंश विभाजने, अदन्तचुरादिः । कर्म्मणिघञ् ।) विभाजनं । तत्पर्य्यायः । भागः २ । वण्टकः३ । इत्यमरः ॥
विभागः ४ भक्तिः ५ । इतिजटाधरः ॥
अंसशब्दो दन्त्यसान्तोऽपि । अंशांसत् क विभाजने इति कविकल्पद्रुमदशनात् ।स्कन्धः । इति विद्याविनोदादयः ॥
(वस्त्वेकदेशः ।रिक्थविभागः । चतुर्थभागः । भाज्याङ्कः । रवि-मूर्त्तिविशेषः । आदित्यविशेषः, यथा, --“धाता मित्रोऽर्य्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।भगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमस्तथा ॥
एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरेव च ।जघन्यजम्तु सर्व्वेषामादित्यानां गुणाधिकः” ॥
इति महाभारतम् । वृत्तस्य षष्ठ्यधिकत्रिशततम-भागः । यदुवंशीयः नृपविशेषः, यथा, -- ततःकुरुवत्सः ततश्च अनुरथः ततः पुरुहोत्रो जज्ञेततश्च अंश इति ।)