| YouTube Channel

अंत (aMta)

 
Apte 1890
English
अंत a. [अम्-तन् Uṇ. 3. 86] 1 Near.
2 Last.
3 Handsome, lovely
Me. 23
Śi. 4. 40, (where, however, the ordinary sense of ‘border’ or ‘skirt’ may do as well, though Malli. renders अंत by रम्य, quoting the authority of शब्दार्णव).
4 Lowest, worst.
5 Youngest.
तः (n. in some senses) 1 (a) End, limit, boundary (in time or space)
final limit, last or extreme point
स सागरांतां पृथिवीं प्रशास्ति H. 4. 50 bounded by the ocean, as far as the sea
अपांगौ नेत्रयोरंतौ Ak.
उद्युक्तो विद्यांतमधिगच्छति H. 3. 114 goes to the end of, masters completely
श्रुतस्य यायादयमंतमर्भकस्तथा परेषां युधि चेति पार्थिवः (where अंत also means end or destruction)
जीवलोकसुखानामंतं ययौ K. 59 enjoyed all worldly pleasures
आलोकितः खलु रमणीयानामंतः K. 124 end, furthest extremity
दिगंते श्रूयंते Bv. 1. 2.
2 Skirt, border, edge, precinct
a place or ground in general
यत्र रम्यो वनांतः U. 2. 25 forest ground, skirts of the forest
ओदकांतात् स्निग्धो जनोऽनुगंतव्यः Ś. 4
उपवनांतलताः R. 9. 35 as far as the borders or skirts
वृत्तः स नौ संगतयोर्वनांते R. 2. 58, 2. 19
Me. 23.
3 End of a texture, edge, skirt, fringe or hem of a garment
वस्त्र°
पवनप्रनर्तितांतदेशे दुकूले K. 9 (by itself in Veda).
4 Vicinity, proximity, neighbourhood, presence
नाधीयीत श्मशानांते ग्रामांते Ms. 4. 116
Y. 2. 162
1. 143
गंगाप्रपातांतविरूढशष्पं (गह्वरं) R. 2. 26
पुंसो यमांतं व्रजतः Pt. 2. 115 going into the vicinity or presence of Yama
अन्योन्यामंत्रणं यत्स्याज्जनांते तज्जनांतिकं S. D.
यां तु कुमारस्यांते वाचमभाषथास्तां मे ब्रूहि Śat. Br. (These four senses are allied).
5 End, conclusion, termination (opp. आरंभ or आदि)
सेकांते R. 1. 51
दिनांते निहितं R. 4. 1
मासांते, पक्षांते, दशाहांते &c.
एकस्य दुःखस्य न यावदंतं गच्छाम्यहं पारमिवार्णवस्य Pt. 2. 175
व्यसनानि दुरंतानि Ms. 7. 45
दशांतमुपेयिवान् R. 12. 1 going to the end of the period of life (end of the wick)
व्यसनं वर्धयत्येव तस्यांतं नाधिगच्छति Pt. 2. 180
oft. in comp. in this sense, and meaning ‘ending in or with, ’ ‘ceasing to exist with, ’ ‘reaching to the end’
तदंतं तस्य जीवितं H. 1. 91 ends in it
कलहांतानि हर्म्याणि कुवाक्यांतं च सौहृदं । कुराजांतानि राष्ट्राणि कुकर्मांतं यशो नृणां ॥ Pt. 5. 76
फलोदयांताय तपःसमाधये Ku. 5. 6 ending with (lasting till) the attainment of fruit
यौवनांतं वयो यस्मिन् Ku. 6. 44
R. 11. 62, 14. 41
विपदंता ह्यविनीतसंपदः Ki. 2. 52
युगसहस्रांतं ब्राह्मं पुण्यमहर्विदुः Ms. 1. 73 at the end of 1000 Yugas
प्राणांतं दंडं Ms. 8. 359 capital punishment (such as would put an end to life).
6 Death, destruction
end or close of life
धरा गच्छत्यंतं Bh. 3. 71 goes down to destruction
योगेनांते तनुत्यजां R. 1. 8
एका भवेत्स्वस्तिमती त्वदंते 2. 48
12. 75
ममाप्यंते Ś. 6
अद्य कांतः कृतांतो वा दुःखस्यांतं करिष्यति Udb.
ओषध्यः फलपाकांताः Ms. 1. 46
अंतं या To be destroyed, perish, be ruined.
7 (In gram.) A final syllable or letter of a word
अजंत ending in a vowel
so, हलंत, सुबंत, तिङंत &c.
8 The last word in a compound.
9 Ascertainment, or settlement (of a question)
definite or final settlement
pause, final determination, as in सिद्धांत
उभयोरपि दृष्टोंतस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः Bg. 2. 16 (सदसतोः इत्यर्थः).
10 The last portion or the remainder (n. also)
निशांतः, वेदांतः, &c.
11 Underneath, inside, inner part
युष्मदीयं च जलांते गृहं Pt. 4 in water, underneath water
सुप्रयुक्तस्य दंभस्य ब्रह्माप्यंतं न गच्छति Pt. 1. 202 does not penetrate or dive into, sound, fathom
आशंकितस्यांतं गच्छामि M. 3 shall dive deep into, fully satisfy, my doubts.
12 Total amount, whole number or quantity.
13 A large number.
14 Nature, condition
sort, species
एतदंतास्तु गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः Ms. 1. 50.
15 Disposition
essence
शुद्धांतः [cf. Goth. andeis, and
Germ. ende and ent
also Gr. anti
L. ante].
Comp.
अवशायिन् m. [अंते पर्यंतदेशे अवशेते] a chāṇḍāla.
अवसायेन् [नखकेशानामंतं अवसातुं छेत्तुं शीलमस्य, सो-णिनि] {1} a barber. {2} a chāṇḍāla, low-caste. {3} N. of a sage see अंत्यावसायिन् (अंते पश्चिमे वयसि अवस्यति तत्त्वं निश्चिनोति).
उदात्त a. having the acute accent on the last syllable. (
त्तः) the acute accent on the last syllable
P. VI. 1. 199.
कर,
करण,
कारिन् a. causing death or destruction, fatal, mortal, destructive
क्षत्रियांतकरणोऽपि विक्रमः R. 11. 75 causing the destruction of
राज्यांतकरणावेतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षितां Ms. 9. 221
अहमंतकरो नूनं ध्वांतस्येव दिवाकरः Bk.
कर्मन् n. death, destruction
णो अंतकर्मणि Dhātupāṭha.
कालः,
वेला time or hour of death
स्थित्वास्यामंतकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति Mb.
कृत् m. death
वर्जयेदंतकृन्मर्त्यं वर्जयेदनिलोऽनलं Rām.
ग a. having gone to the end of, thoroughly conversant or familiar with, (in comp.)
शाखांतगमथाध्वर्युं Ms. 3. 145.
गति,
गामिन् a. perishing.
गमनं {1} going to the end, finishing, completing
प्रारब्धस्य °नं द्वितीयं बुद्धिलक्षणं {2} death, perishing, dying.
चर a. {1} walking about, going to the borders or frontiers. {2} completing or finishing (as a business &c.).
ज a. last born.
दीपकं a figure of speech (in Rhetoric).
पालः {1} a frontier-guard, guarding the frontiers
°दुर्गे M. 1
त्वदीयेनांतपालेनावस्कंद्य गृहीतः ibid. {2} a door-keeper (rare).
भव,
भाज् a. being at the end, last.
लीन a. hidden, concealed.
लोपः dropping of the final of a word.
वासिन् (°ते°) a. dwelling near the frontiers, dwelling close by. (
m.) [अंते गुरुसमीपे वस्तुं शीलं यस्य] {1} a pupil (who always dwells near his master to receive instruction)
P. IV. 3. 104
VI. 2. 36.
Ms. 4. 33. {2} a chāṇḍāla (who dwells at the extremity of a village).
वेला = °कालः q. v.
व्यापत्तिः f. change of the final syllable, as in मेघ from मिह् Nir.
शय्या {1} a bed on the ground. {2} the last bed, death-bed
hence death itself. {3} a place for burial or burning. {4} a bier or funeral pile.
सत्क्रिया last rites, funeral ceremonies, obsequies.
सद् m. a pupil
तमुपासते गुरुमिवांतसदः Ki. 6. 34.
स्वरितः the svarita accent on the last syllable of a word.