| YouTube Channel

अंकः (aMkaH)

 
Apte 1890
English
अंकः [अंक् कर्तरि करणे वा अच्] 1 The lap (n. also)
अंकाद्ययावंकमुदीरिताशीः Ku. 7. 5 passed from lap to lap.
2 A mark, sign
अलक्तकांकां पदवीं ततान R. 7. 9
पदपंक्तिरलक्तांका Rām.
रतिवलयपदांके कंठे Ku. 2. 64 marked with the signs or traces &c.
मद्गोत्रांकं गेयं Me. 86
a stain, spot, stigma, brand
इंदोः किरणेष्विवांकः Ku. 1. 3
कट्यां कृतांको निर्वास्यः Ms. 8. 281.
3 A numerical figure
a number
the number {9}
4 A side, flank
proximity, reach (connected with 1 above)
समुत्सुकेवांकमुपैति सिद्धिः Ki. 3. 40
प्रेम्णोपकंठं मुहुरंकभाजो रत्नावलीरंबुधिराबबंध Śi. 3. 36
सिंहो जंबुकमंकमागतमपि त्यत्त्वा निहंति द्विपं Bh. 2. 30
Ki. 17. 64, See °आगत below.
5 An act of a drama, for its nature &c, See S. D. 278.
6 A hook or curved instrument.
7 A species of dramatic composition, one of the ten varieties of रूपक, See S. D. 519.
8 An ornament (भूषा).
9 A sham fight, military show (चित्रयुद्ध).
10 A coefficient.
11 A place.
12 A sin, misdeed.
13 A line, curved line
a curve or bend generally, the bend in the arm.
14 The body.
15 A mountain. [cf. L. uncus
Gr. ogkos].
Comp.
अंकं [अंके मध्ये अंकाः शतपत्रादिचिह्नानि यस्य Tv.] water.
अवतारः when an act, hinted by persons at the end of the preceding act, is brought in continuity with the latter, it is called अंकावतार (descent of an act), as the sixth act of Śakuntalā or second of Mālavikāgnimitra (अंकांते सूचितः पात्रैस्तदंकस्याविभागतः । यत्रांकोवतरत्येर्षोकावतार इति स्मृतः S. D. 311). The Daśarūpa defines it differently
अंकावतारस्त्वंकांते पातोंकस्याविभागतः । एभिः संसूचयेत्सूच्यं दृश्यमंकैः प्रदर्शयेत् 1. 56.
आगत,
गत a. [द्वि. त.] come within the grasp or reach
सिंहत्वं °सत्त्ववृत्ति R. 2. 38
श्रियं युवाप्यंकगतामभोक्ता R. 13. 67.
करणं marking, branding &c.
तंत्रं the science of numbers (arithmetical or algebraical).
धारणं
णा {1} bearing or having marks, such as those on the body of a Vaiṣṇava. {2} manner of holding the person, figure.
परिवर्तः [स. त.] {1} turning on the other side. {2} rolling or dallying in the lap or on the person
अपि कर्णजाहविनिवेशिताननः प्रियया तदंकपरिवर्तमाप्नुयां Māl. 5. 8 (an occasion for) embrace (अंके क्रोडे सर्वतोभावेन वर्तनं हृदयालिंगनं इत्यर्थः
Jagaddhara
so °परिवर्तिन्
भर्तुः °नी भव M. 3.)
पादव्रतं N. of a Vrata
title of a chapter in the भविष्योत्तरपुराण.
पालिः
ली [पा-अलि ष. त. वा. ङीप्] {1} the extremity or region of the lap (क्रोडप्रांत or प्रदेश)
a seat in the lap
hence, an embrace
तावद्गाढं वितर सकृदप्यंकपालीं प्रसीद Māl. 8. 2. {2} [ अंकेन पालयति पाल्-इ. तृ. त.] a nurse. {3} (
ली) a variety of plant, Piring or Medicago Esculenta
[वेदिकाख्यगंधद्रव्यं].
पाशः [अंकः पाश इव बंधनेनेव पातनहेतुर्यत्र Tv.] an operation in arithmetic by which a peculiar concatenation or chain of numbers is formed by making the figures 1, 2 &c. exchange places ( स्थानांतमेकादिचयांकघातः संख्याविभेदा नियतैः स्युरंकैः । भक्तोंकमित्यांकसमासनिघ्नः स्थानेषु युक्तो मिंतिसंयुतिः स्यात् See Līlā. 240)
(न गुणो न हरो न कृतिर्न घनः पृष्टस्तथापि दुष्टानां । गर्वितगणकबहूनां स्यात् पातोऽवश्यमंकपाशेऽस्मिन्).
पूरणं multiplication of numbers or figures.
बंधः. forming the lap, bending the thighs into a curve and squatting down. {2} branding with a mark that resembles a headless trunk (अशिरःपुरुषाकारोंकः).
भाज् [अंकं भजते उप. स.] {1} seated in the lap or carried on the hip, as an infant. {2} being within easy reach, drawing near, soon to be obtained
अविरहितमनेकेनांकभाजा फलेन Ki. 5. 52. {3} premature, early ripe, forced fruit.
मुखं (or आस्यं) that part of an act, wherein the subject of all the acts is intimated, is called अंकमुख, which suggests the germ as well as the end, e. g. in Māl. 1 कामंदकी and अवलोकिता hint the parts to be played by भूरिवसु and others and give the arrangement of the plot in brief (यत्र स्यादंक एकस्मिन्नंकानां सूचनाखिला । तदंकमुखमित्याहुर्बीजार्थख्यापकं च तत् ॥ S. D. 312). The Daśarūpa defines it thus: अंकांतपात्रैरंकास्यं छिन्नांकस्यार्थसूचनात् । i. e. where a character at the end of an act cuts short the story and introduces the beginning of another act
as in the second of Mv.
लोड्यः [अंकेन लोड्यते असौ] a kind of tree (चिंचोट) ginger.
लोपः subtraction of numbers.
विद्या the science of numbers, arithmetic.