शिष् (ziS)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishशिष् r. 1st cl. (शेषति) To hurt, to injure or kill. r. 1st and 10th cls.
(शेषति शेषयति-ते) To leave a residue, not to use the whole.
(Usually with वि prefixed.) To excel. (ॡ and with वि prefixed.)
विशिषॢ r. 7th cl. (विशिनष्टि) To assign attributes or qualities to,
to distinguish, to individualize, to specify.
Capeller Eng
Englishशिष् शिन॑ष्टि शिंषति शिष्ट॑ (q.v. ) leave
शिष्यते be left, remain, न want, be missing. शेषयति, °ते
leave, spare. — अति leave remaining
remain. अप leave out.
अव leave remaining (also )
be left, remain. ऊद् & परि the
same. वि leave apart separate, distinguish, characterize. be
distinguished by (instr. ), differ from (abl. )
be eminent among (gen. or
), be better or more excellent than (abl. or ).
distinguish, characterize
pick out, prefer
exceed, surpass (acc. ).
प्रवि increase, augment. — Cf. अ॑तिशिष्ट, अवशिष्ट, उ॑च्छिष्ट,
प॑रिशिष्ट (sic!), वि॑शिष्ट, स॑शिष्ट.
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishशिष् [śiṣ], I. 1 (शेषति) To hurt, kill. -II. 1 , 1 (शेषति, शेषयति-ते) To leave as a remainder, spare. -III. 7 (शिनष्टि, शिष्ट)
To leave as a reminder, leave, leave remaining.
To distinguish or discriminate from others. (शेषयति-ते) To leave
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
English2. शिष् 7. (Dhātup. xxix, 14) शिनष्टि (in also शिंषति, in later lang. शेषत्
शिण्ड्ढि or शिण्ढि,
viii, 4, 65
pf. शिशेष
शिशिषे,
अशिश्-हत्, ib.
Prec. शिष्यात्
fut. शेष्टा, ib.
शेक्ष्यति, °ते,
शिष्ट्वा,
शिष्य, -शेषम्, ),
to leave, leave remaining,
(accord. to also ‘to distinguish’) :
शिष्य॑ते, to be left, remain (with न, ‘to be lacking’), :
(or 10.
See xxxiv, 11) शेषयति, °ते (aor. अशीशिषत्),
to cause or allow to remain, leave, spare,
:
शिशिक्षति :
शेशिष्यते, शेशेष्टि, ib.
Monier Williams 1872
Englishशिष् 2. शिष्, cl. 7. P. शिनष्टि, शिशेष,
शेक्ष्यति, अशिषत्, शेष्टुम्, to leave,
leave remaining
to distinguish from others, indi-
vidualize
(according to some also) cl. 1. P. शेषति,
&c., to leave a residue, allow to remain, spare:
Pass. शिष्यते, (for शिष्यते, Pass. of rt. 1. शास्, see
p. 1003), to be left remaining, remain
Caus. (or cl.
10) शेषयति, -यितुम्, Aor. अशीशिषत्, to cause to
remain, leave, allow to remain, spare: Desid. शि-
क्षति: Intens. शेशिष्यते, शेशेष्टि
[cf. Lat.
quœso, quœro, quœstor, perhaps cura
Goth. qvis-
teins, qvistjan, fra-qvisteins, fra-qvistjan, fra-
qvistnan, us-qvistjan (based on a noun qvist = शिष्टि,
in the sense of ‘leaving, abandoning’), us-haista.]
Macdonell
Englishशिष् 1. ŚIṢ, Ⅶ. P. śinaṣṭi (Br., S., C.), 🞄Ⅵ. P. śiṃṣati (Br., S.), leave
Ⅳ. 🞄Ā. -śiṣyate or ps. -śiṣyáte (V.), be left, 🞄remain (simple vb. in C. only): with na, be 🞄lacking (E.): pp. śiṣṭá, (V., C.), left, remaining
🞄—° in C. sts. having only — remaining
🞄escaped from
cs. śeṣaya, P. (Ā. 🞄metr.) leave, spare: pp. śeṣita, left, spared. 🞄ati, leave over
ps. be left. ava, ps. remain: 🞄pp. left, spared, remaining, from (g., 🞄—°)
having only — remaining (in. , —°)
remaining 🞄from what has been (—° w. pp.)
cs. 🞄leave: pp. left
also = pp. of non-caused vb.
🞄saṃbhoktum na‿avaśeṣitā, was not spared 🞄being eaten. ud, leave over (V.)
ps. remain 🞄over (V.): pp. úcchiṣṭa, left over, by (—°), 🞄remaining, left lying as useless
unclean. 🞄pari, leave over (V.)
ps. remain over: 🞄pr. pt. śiṣya-māṇa, finally remaining: pp. 🞄pári-śiṣṭa, left over, remaining
cs. leave 🞄remaining, spare. vi, (leave apart), distinguish, 🞄particularise
distinguish from others, 🞄prefer to (in. )
augment, intensify (rare)
🞄ps. be particularised or defined by (in. )
be 🞄distinguished from (in. , ab.)
be pre-eminent 🞄or most approved
be of more weight or better 🞄than, be superior or preferable to (in. , 🞄ab.)
be pre-eminent among (g., lc.): pp. 🞄vi-śiṣṭa, distinguished, particularised, characterised 🞄by (in. , —°)
different, particular
preeminent, 🞄excellent, distinguished, by (in. , 🞄—°)
excelling in (lc.)
best of, most distinguished 🞄among (g.)
superior to, better or 🞄worse than (ab., —°)
cs. distinguish, determine, 🞄define
prefer (any one)
cause to appear 🞄better
surpass, excel (ord. mg.)
ps. 🞄viśeṣyate, be of much account: pp. viśeṣita, superior to (ab.) in (in. )
surpassed. 🞄pra-vi, augment.
Benfey
English2. शिष् शिष्, ii. 7, शिनष्, शिंष्,
Par. To leave
pass. To be left, MBh.
2, 1964. Ptcple. of the pf. pass.
शिष्ट।
1. Left, remaining.
2. Also
sbst. Chief, Hit. 100, 15.
विषम-, unfair (division). Caus.
शेषय, To leave, to spare, MBh. 3,
14760. -- With the prep. अव अव, pass.
To be left, MBh. 3, 2276. अवशिष्ट,
Remaining, Hit. 61, 4, M.M.
remain-
der, Man. 3, 116
Hit. 103, 14 (अव-
शिष्ट-बल, With the rest of [my]
army). Caus. अवशेषित (perhaps अव-
शेष + इत), Left, spared, MBh. 1, 5129.
-- With समव सम्-अव, Caus. pass.
समवशेषित, Left, spared, MBh. 1,
6337. -- With उद् उद्, उच्छिष्ट,
1.
Left, remainder, Daśak. in Chr. 197, 8.
2. Left behind, Rājat. 5, 11.
3. One
who has a remnant of food in his
mouth, Man. 2, 56
4, 75. Remains,
remainder of food, Man. 5, 140. -- With
निस् निस्, Caus. निःशेषित (perhaps
rather निःशेष, i. e. निस्-शेष, + इत),
1. Used up entirely (without leaving
any part), Rām. 1, 65, 6.
2. Exter-
minated, Pañc. 201, 22 (cf. my trans-
lation, 1210). -- With परि परि, Caus.
To leave, Bhaṭṭ. 17, 93
with न, To
destroy, Ragh. 12, 79. -- With वि वि,
To distinguish, to make distinguished,
to augment, Mālat. 71, 8. Pass.
1. To
be distinguished, Ragh. 17, 62.
2. To
prefer, with abl. and instr., MBh. 3,
14735. Pass.
a. To be better than,
Man. 2, 83
Böhtl. Ind. Spr. 1678
(मूर्ख-सहस्रेण प्राज्ञे एक वि शिष्-
यते, One wise man is better than a
thousand fools)
to be of more weight,
Rām. 2, 35, 8.
b. To be most pre-
ferable, best, Hit. iii. d. 50
to be
pre-eminent, Man. 9, 297. विशिष्ट,
1. Having distinctive and exclusive
properties, Bhāṣāp. 132.
2. Espe-
cial.
3. Endowed with, possessed
of.
4. Distinguished, Hit. pr. 42,
M.M.
superior, pre-eminent, Chr. 28,
15
best, Bhag. 1, 7. Ptcple. cf the
fut. pass. विशेष्य।
1. What is deter-
minable or to be distinguished,
Bhāṣāp. 131.
2. Principal, primary, chief.
A substantive. The subject of
a predicate. Caus.
1. To distinguish,
MBh. 3, 16449.
2. To surpass, Chr.
44, 2.
3. To adorn, Mṛcch. 59, 14.
विशेषित,
1. Distinguished, separated.
2. Excellent. -- With प्रवि प्र-वि, To
increase, Utt. Rāmac. 102, 5. -- With
प्रतिवि प्रति-वि, प्रतिविशिष्ट, Better
than (with abl.), MBh. 1, 4684. -- Cf.
Lat. quæso, quæro, quæstor, perhaps
cura
Goth. qvisteins, qvistjan, fra
-qvisteins, fra-qvistjan, fra-qvistnan,
us-qvistjan, based on a noun qvist =
*शिष् + ति, Leaving, abandoning
also
us-haista, Poor.
Apte Hindi
Hindiशिष्
भ्वा* पर* - -
"चोट पहुँचाना, मार डालना"
शिष्
"भ्वा* पर* , चुरा* उभ* , " - -
"अवशिष्ट छोड़ देना, बचा देना"
शिष्
"रुधा* पर*, " - -
"बाक़ी छोड़ना, बचा रखना, अवशिष्ट छोड़ना"
शिष्
"रुधा* पर*, " - -
दूसरों से भिन्नता करना
शिष्
"रुधा* उभ*, प्रेर* , " - -
छोड़ना
L R Vaidya
EnglishSiz {% (III) vt. 7P (pp. शिष्ट
pres. शिनष्टि) %} 1. To leave, to leave remaining
2. to distinguish from others.With अव-, to leave remaining, कियदवशिष्टं रजन्याः Sak.iv., स्तंबेन नीवार इवावशिष्टः R.v.15.With परि-, to leave remaining.With वि-, 1. to distinguish from others, to individualize, R.xvii.62
2. to augment, पुनरकांडविवर्तनदारुणो विधिरहो विशिनष्टि (v.l.) मनोरुजम् M.M.iv.
3. (in the pass.) to be preferable or superior, (with an abl.).
Bopp
Latin2. शिष् 7. P. relinquere. Pass. relinqui, reliquum esse,
restare. MAH. 3. 2070.: न तस्य (नलस्य) दासा न रथो
न भ्राता नच बान्धवाः…शिष्यन्ते स्म. -- शिष्ट re-
licuts, reliquus. N. 9. 3.: शिष्टा ते दमयन्त्य् एका स-
र्वम् अन्यज् जितम् मया
13. 35. BH. 4. 31. -- युधि
शिष्ये in pugnâ resto i. e. cado, pereo, sicut germanice
dicitur im Kampfe bleiben. MAH. 2. 1964.: अवाप्स्ये
वा श्रियं हितां शिष्ये वा निहतो युधिः. -- Caus.
(secundum grammaticos cl. 10.) reliquum facere, relin-
quere. MAH. 3. 14760.: गाण्डीवधन्वा वृकोदरश्च…
न शेषयेतां युधि शत्रुसेनाम्. -- निःशेषित (BAH. e
निस् et शेषित relictum, reliquiae) relicti, reliquiarum
expers, non relictus. R. Schl. I. 65. 6.: निःशेषिते ऽन्ने.
c. अव Pass. relinqui, reliquum esse, restare. BH. 7. 2. --
अवशिष्ट relictus, reliquus. N. 8. 5.
c. अव praef. सम् Caus. reliquum facere, relinquere.
MAH. 1. 6337.
c. उत् उच्छिष्ट relictus, reliquus. N. 13. 68. MAN. 11. 26.
c. निस् v. simpl. Caus.
c. परि Caus. reliquum facere. RAGH. 12. 79.
c. वि
1) discernere, distinguere. Pass. discerni, distin-
gui. RAGH. 17. 62.: तस्य दण्डवतो दण्डः (schol. सै-
न्यं) स्वदेहान् न व्यशिष्यत (schol. ना ऽभिद्यत).
2) praeferre, meliorem habere, pluris aestimare, c. acc.
et instr. MAH. 3. 14735.: भानुप्रभृतिभिश्चै ऽतान् वि-
शिनष्टिच केशवः. Pass. melior haberi, majoris aesti-
mari, c. abl. vel instr. BH. 5. 2.: कर्मसन्न्यासात् कर्मयो-
गो विशिष्यते
12. 12.: श्रेयो हि ज्ञानम् अभ्यासाज्
ज्ञानाद् ध्यानं विशिष्यते
BR. 2. 24.: यज्ञैस् तपोभिः
…विशिष्यते स्त्रिया भर्तुर् नित्यम् प्रियहिते स्थितिः.
Absol. insigniri, insignitum, eximium esse. MAH. 1. 2916.:
गुणैर् अप्सरसान् दिव्यैर् मेनके त्वं विशिष्यसे. --
विशिष्ट insignitus, egregius, praestantissimus. N. 1. 31.
Caus. superare. MAH. 3. 16449.: रावणिस् तु यदा नै ऽनं
विशेषयति सायकैः
MR. 19. 4.: किन् त्वम् पदैर् म-
म पदानि विशेषयन्ती व्याली ऽव यासि पतगेन्द्र-
भयाभिभूता
117. 9.: मदनम् अपि गुणैर् विशेष-
यन्ती.
c. वि praef. प्रति प्रतिविशिष्ट insignitus, egregius, prae-
stantissimus. C. abl. praestantior. MAH. 1. 4684.
Lanman
EnglishKridanta Forms
Sanskritशिष् (शि꣡षँ꣡ हिंसार्थः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = शेषणम्
अनीयर् = शेषणीयः - शेषणीया
ण्वुल् = शेषकः - शेषिका
तुमुँन् = शेषितुम्
तव्य = शेषितव्यः - शेषितव्या
तृच् = शेषिता - शेषित्री
क्त्वा = शेषित्वा / शिषित्वा
ल्यप् = प्रशिष्य
क्तवतुँ = शिषितवान् - शिषितवती
क्त = शिषितः - शिषिता
शतृँ = शेषन् - शेषन्ती
शिष् (शि॒षॢँ꣡ विशेषणे - रुधादिः - अनिट्)
ल्युट् = शेषणम्
अनीयर् = शेषणीयः - शेषणीया
ण्वुल् = शेषकः - शेषिका
तुमुँन् = शेष्टुम्
तव्य = शेष्टव्यः - शेष्टव्या
तृच् = शेष्टा - शेष्ट्री
क्त्वा = शिष्ट्वा
ल्यप् = प्रशिष्य
क्तवतुँ = शिष्टवान् - शिष्टवती
क्त = शिष्टः - शिष्टा
शतृँ = शिंषन् - शिंषती
शिष् (शि꣡षँ꣡ असर्वोपयोगे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = शेषणम्
अनीयर् = शेषणीयः - शेषणीया
ण्वुल् = शेषकः - शेषिका
तुमुँन् = शेषयितुम् / शेषितुम्
तव्य = शेषयितव्यः / शेषितव्यः - शेषयितव्या / शेषितव्या
तृच् = शेषयिता / शेषिता - शेषयित्री / शेषित्री
क्त्वा = शेषयित्वा / शेषित्वा / शिषित्वा
ल्यप् = प्रशेष्य / प्रशिष्य
क्तवतुँ = शेषितवान् / शिषितवान् - शेषितवती / शिषितवती
क्त = शेषितः / शिषितः - शेषिता / शिषिता
शतृँ = शेषयन् / शेषन् - शेषयन्ती / शेषन्ती
शानच् = शेषयमाणः / शेषमाणः - शेषयमाणा / शेषमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit शिष्
शिष
हिंसायाम्
भ्वादिः
सकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
शेषति
शिष्
शिष
असर्वोपयोगे
चुरादिः
सकर्मकः
सेट्
उभयपदी
शेषयति-ते, शेषति-ते
आधृषीयः
शिष्
शिष्लृ
विशेषणे
रुधादिः
सकर्मकः
अनिट्
परस्मैपदी
विशिनष्टि
प्रायेण विपूर्वः
Wordnet
Sanskrit उच्छिष्, अवशिष्, अवशेषय, परिशेष्, परिशेषय, शिष्, शेषय, अपशिष्, अतिशिष्, परिहा, अतिसृज्, अवहा
परिशेषानुकूलः व्यापारः।
"अहं भवतां कृते अपूपस्य खण्डम् उच्छिनष्मि।"
Capeller
Germanशिष्, शिन॑ष्टि, शिंषति übrig lassen
Pass.
शिष्य॑ते u. शि॑ष्यते (betont nur) —°) übrig
bleiben
p. p. शिष्ट॑ übrig gelassen, übrig
übrig geblieben von—, o. von dem nur
—übrig g. ist (—°). Caus. शेषयति
(°ते) übrig lassen, verschonen
p. p.
शेषित। अव = Simpl. Act. u. Pass.
p. p. अवशिष्ट übrig von (Gen. o. —°),
sonst = शिष्ट. Caus. übrig lassen
p. p.
अवशेषित übrig geblieben. उद् = Simpl.
p. p. उ॑च्छिष्ट übrig von (—°)
s. auch
bes. परि = Simpl.
p. p. प॑रिशिष्ट übrig
(geblieben). Caus. übrig lassen, ver-
schonen, aufgeben. वि unterscheiden,
näher bezeichnen. Pass. sich unterscheiden
o. auszeichnen durch (Instr.),
höher stehen, mehr gelten, besser sein
als (Abl. 0. Instr.), hervorragen unter
(Gen. 0. Loc.). p. p. विशिष्ट s. bes.
Caus. näher bestimmen, charakterisieren.
Pass. hoch stehen, viel gelten
übertreffen.
p. p. विशेषित höher stehend
als (Abl.), durch (Instr.)
übertreffen.
सम्, p. p. सं॑शिष्ट übrig geblieben.
Grassman
GermanBurnouf
FrenchStchoupak
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
