| YouTube Channel

शार्दूल (zArdUla)

 
शब्दसागरः
English
शार्दूल
m.
 (-लः)
1. A tiger.
2. Another animal.
3. A Rākshasa.
4. A sort
of bird.
5. (In composition, ) Pre-eminent, excellent.
6. A form
of metre, a variety of the class Dhritī, or stanza of four lines of
18 syllables each
also of the class Atidhritī, in which there are
19 syllables in the line.
E.
 शॄ to injure, दूलच्
aff.
Capeller Eng
English
शार्दूल
m.
 tiger (f. ई)
best among (—°).
Yates
English
शार्दूल (लः) 1.
m.
 A tiger
a
rā-
kshasa
sort of bird
name of a
metre
(
in compounds) preemi-
nent.
Spoken Sanskrit
English
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - kind of bird
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - Ceylon Leadwort plant [ Plumbago zeylanica - Bot. ]
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - tiger
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - fabulous animal zarabha
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - pre-eminent
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - excellent
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - panther
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - best
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - leopard
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - any eminent person
शार्दूल - zArdUla -
m.
 - lion
Wilson
English
शार्दूल
m.
 (-लः)
1 A tiger.
2 Another animal.
3 A Rākṣasa.
4 A sort of bird.
5 (In composition, ) Pre-eminent, excellent.
6 A form of metre, a variety of the class Dhṛti, or stanza of four
lines of 18 syllables each
also of the class Atidhṛti, in which there
are 19 syllables in the line.
E.
 शॄ to injure, टूलच्
aff.
Apte
English
शार्दूलः [śārdūlḥ], [शॄ-ऊलल् दुक् च
Uṇ.*
 4.97]
A tiger.
A leopard or panther.
A demon, Rākṣasa.
A kind of bird.
A kind of animal called शरभ.
A lion.
(at the end of
comp.
 ) An eminent or distinguished person, foremost
as in नरशार्दूलः
cf.
 कुञ्जर.Comp. -चर्मन्
n.
 a tiger's skin.
विक्रीडितम् a tiger's play
कन्दर्पो$पि यमायते विरचयन् शार्दूलविक्रीडितम्
Gīt.*
 4.
N.
 of a metre.
Apte 1890
English
शार्दूलः [शॄ-ऊलल् दुक् च] 1 A tiger.
2 A leopard or panther.
3 A demon, Rākṣasa.
4 A kind of bird.
5 A kind of animal called श भ. (at the end of comp.) An eminent or distinguished person, foremost
as in नरशार्दूलः
cf. कुंजर.
Comp.
चर्मन् n. a tiger's skin.
विक्रीडितं {1} a tiger's play
कंदर्पोऽपि यमायते विरचयन् शार्दूलविक्रीडितं Gīt. 4. {2} N. of a metre
see App. {1}
Monier Williams Cologne
English
शार्दूल॑
m.
 (of unknown derivation) a tiger,
VS.
&c.
&c.
a lion,
L.
a panther, leopard,
L.
the fabulous animal Śarabha,
L.
a kind of bird,
L.
any eminent person, best, excellent, pre-eminent (ifc.
cf.
 व्याघ्र),
MBh.
Kāv.
&c.
Plumbago Zeylanica,
L.
N.
 of two metres (cf. below),
Col.
of a Rākṣasa,
R.
pl.
N.
 of a Śākhā or school of the Yajur-veda
Monier Williams 1872
English
शार्दूल शार्दूल, अस्, m. (said to be fr. rt.
शॄ), a tiger
a panther or leopard (= चित्रक)
any
eminent person, best, excellent, pre-eminent (at the
end of comps., see व्याघ्र)
another kind of
animal (= शरभ)
a Rākṣasa
a sort of bird
a variety of the Dhṛti metre, (see below)
a species
of the Atidhṛti metre, (see below)
(आस्), m. pl., N.
of a Śākhā or school of the Sāma-veda
[cf. perhaps
Gr. πάρδος (for κάρδος), πάρδαλις
Lat. pardus,
pardalis
Lith. pardas.]
—शार्दूल-चर्मन्, अ,
n. a tiger's skin.
—शार्दूल-मृग-सेवित, अस्, आ,
अम्, frequented by tigers and deer.
—शार्दूल-ल-
लित, अम्, n. ‘tiger's sport, ’ a variety of the Dhṛti
metre (consisting of four Pādas of eighteen syllables
each).
—शार्दूल-वाहन, अस्, m. ‘riding on a
tiger, ’ N. of one of the twenty-five Pūrva-jinas.
—शार्दूल-विक्रीडित, अम्, n. ‘tiger's play, ’ a
species of the Atidhṛti metre (having four Pādas of
nineteen syllables each).
—शार्दूल-सम-विक्रम,
अस्, आ, अम्, having prowess equal to a tiger, as bold
as a tiger.
Macdonell
English
शार्दूल śārdūlá,
m.
 tiger
—° (like vyāghra) 🞄chief or best of: -carmarn,
n.
 tiger-skin
🞄-mṛga-sevita, pp. infested by tigers and 🞄deer
-vikrīḍita,
n.
 tiger-play
a.
 imitating 🞄tiger-play
n.
 a metre.
Benfey
English
शार्दूल शार्दूल,
m.
1. A tiger,
Nal. 12, 129.
2. A Rākṣasa.
3. A
sort of bird.
4. (as latter part of
comp. words), Best, pre-eminent
e. g.
मुनि-,
m.
 A pre-eminent sage, Lass.
49, 15
राजशर्दूल, i. e.
राजन्-,
m.
 A
pre-eminent king, Rām. 3, 49, 28.
Apte Hindi
Hindi
शार्दूल:
पुं*
 - "शृ + ऊलल्, दुक् च"
व्याघ्र
शार्दूल:
पुं*
 - "शृ + ऊलल्, दुक् च"
चीता
शार्दूल:
पुं*
 - "शृ + ऊलल्, दुक् च"
राक्षस
शार्दूल:
पुं*
 - "शृ + ऊलल्, दुक् च"
एक पक्षी
शार्दूल:
पुं*
 - "शृ + ऊलल्, दुक् च"
" प्रमुख या पूज्य पुरुष, अग्रणी"
L R Vaidya
English
SArdUla {% m. %} 1. A tiger in general
2. a panther
3. a demon
4. (at the end of compounds) any eminent person, e.g. पुरुषशार्दूल.
Bopp
Latin
शार्दूल m. tigris. N. 12. 129. In fine compp. princeps, opti-
mus. N. 13. 44. Vid. ऋषभ. (Fortasse gr. πάϱδος, πάϱδαλις,
lat. pardus, pardalis, lith. pardas, e ϰάϱδος etc.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Śārdūla, n. of a Bodhisattva: Gv 〔442.16〕.
Lanman
English
śārdūlá, m. tiger
at end of cpds, like
vyāghra, the best of….
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
शार्दूल m. *achtfüßiges Tier (nach dem Ko.) S I, 73, 1.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अरण्यजेऽस्मिन्गवलः सिंहः कण्ठीरवो हरिः ॥ १२८३ ॥
हर्यक्षः केसरीभारिः पञ्चास्यो नखरायुधः ।
महानादः पञ्चशिखः पारीन्द्रः पत्यरी मृगात् ॥ १२८४ ॥
श्वेतपिङ्गोऽप्यथ व्याघ्रो द्वीपी शार्दूलचित्रकौ ।
चित्रकायः पुण्डरीकस्तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ १२८५ ॥
-wordlist-
गवल (पुं), सिंह (पुं), कण्ठीरव (पुं), हरि (पुं), हर्यक्ष (पुं), केसरिन् (पुं), इभारि (पुं), पञ्चास्य (पुं), नखरायुध (पुं), महानाद (पुं), पञ्चशिख (पुं), पारीन्द्र (पुं), पारिन्द्र (पुं), मृगपति (पुं), मृगारि (पुं), श्वेतपिङ्ग (पुं), व्याघ्र (पुं), द्वीपिन् (पुं), शार्दूल (पुं), चित्रक (पुं), चित्रकाय (पुं), पुण्डरिक (पुं), तरक्षु (पुं), मृगादन (पुं)
--source--
स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुंगवर्षभकुञ्जराः ।
सिंहशार्दूलनागाद्यास्तल्लजश्च मतल्लिका ॥ १४४० ॥
मचर्चिका प्रकाण्डोद्घौ प्रशस्यार्थप्रकाशकाः ।
-wordlist-
व्याघ्र (पुं), पुङ्गव (पुं), ऋषभ (पुं), कुञ्जर (पुं), सिंह (पुं), शार्दूल (पुं), नाग (पुं), तल्लज (पुं), मतल्लिका (स्त्री), मचर्चिका (स्त्री), प्रकाण्ड (पुं), उद्घ (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
व्याघ्र
व्याघ्र, द्वीपिन्, पुण्डरीक, तरक्षु, शार्दूल, चित्रकाय, मृगारि
व्याघ्रो द्वीपी पुण्डरीकस्तरक्षुः,
शार्दूलः स्याच्चित्रकायो मृगारिः ॥ २२६ ॥
verse 2.1.1.226
page 0028
नाममाला
Sanskrit
व्याघ्र, चमूर, शार्दूल
व्याघ्रश्चमूरः शार्दूलः शरभोऽष्टापदोऽष्टपात् ॥ ९० ॥
verse 0.1.1.90
page 0046
Tamil
Tamil
சா’ர்தூ3ல : புலி, சிறுத்தை, அரக்கன், சரபம் என்னும் பக்ஷி.
पुराणम्
English
शार्दूल / ŚĀRDŪLA. A spy of rāvaṇa. It was he, who informed rāvaṇa about the arrival of rāma. (vālmīki rāmāyaṇa, Yuddhakāṇḍa, Canto 30).
Vedic Reference
English
Śārdūla, ‘tiger, ’ is mentioned in the later Saṃhitās^1 and the
Brāhmaṇas.^2 Cf. Vyāghra.
1) Taittirīya Saṃhitā, v. 5, 11, 1
Kāṭhaka Saṃhitā, xii. 10
Maitrāyaṇī
Saṃhitā, iii. 14, 11
Vājasaneyi Saṃ-
hitā, xxiv. 30.
2) Satapatha Brāhmaṇa, v. 3, 5, 3
iv. 1, 9, 11
5, 4, 10
xi. 8, 4, 1
Tait-
tirīya Brāhmaṇa, i. 7, 8, 1
8, 5, 2
Kauṣītaki Upaniṣad, i. 2, etc.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 79.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शार्द्दूलः,
पुं,
 (शॄ हिंसायाम् + “खर्ज्जिपिञ्जादिभ्यऊरोलचौ ।” उणा० ४ । ९० । इति ऊलच्प्रत्ययेन साधुः ।) व्याघ्रः । उत्तरपदे श्रेष्ठार्थ-वाचकः । इत्यमरः ॥
राक्षसः । पशुभेदः । सतु सरभः । इति मेदिनी ॥
पक्षिविशेषः । इतिधरणिः ॥
चित्रकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शार्दूल पुंस्त्री० शॄ--जलञ् दुकच । १ व्याथ्रभेदे अमरः ।२ पशुभेदे ३ शरभे ४ राक्षसभेदे च मेदि० उत्तरपदस्थः ।५ श्रेष्ठार्थे अमरः । ६ पक्षिभेदे धरणिः ७ चित्रकेराजनि० । स्त्रियां सर्वत्र जातित्वे ङीष् ।
Capeller
German
शार्दूल
m.
 Tiger (f. ई)
bester von (—°).
Burnouf
French
शार्दूल शार्दूल
m.
 tigre
léopard (?).
Esp. d'oiseau.
Rākṣasa.
Sorte de mètre poétique. -- En compos. excellent,
premier, prince: नरशार्दूल prince des hommes, roi, seigneur
cf. सिंह, ऋषभ, etc.
शार्दूलविक्रीडित
m.
 sorte de stance de 4 vers de 19
syllabes chacun.
Stchoupak
French
शार्दूल-
m.
 tigre
ifc. le premier ou le meilleur parmi
n.
 d'un
Rākṣasa
-ई-
f.
 tigresse (aussi mythique, mère des tigres et des
fauves).
°मृग-सेवित- a. v. fréquenté par les tigres et les bêtes sauvages.
°विक्रीडित- nt.
n.
 d'un mètre (4×19 syllabes).