Shabda Sagara

वर्ध
m. (-र्धः)
१. Increase, augmentation.
२. Cutting: see वर्द्ध ।

Capeller Eng

१ व॑र्ध a. (—°) &
n. increasing, furthering.

२ वर्ध s. separation.*

Yates

वर्ध (क) वर्धयति १०.
a. To cut; to fill.

Wilson

वर्ध r. १० cl. (वर्धयति)
१ To cut or pierce, to divide.
२ To fill.

Apte

वर्धः [vardhḥ], १ Cutting, dividing.

Increasing, causing increase or prosperity.

Increase, augmentation.

र्धम् Lead.

Red lead.

A leathern strap or thong; see वर्ध्रम्. -Comp. -फलः Pongamia Glabra (Mar. करंज).

Monier Williams Cologne

१. वर्ध m. (for २. See below) cutting, dividing, W.

वर्ध n. lead, L. (cf. वर्ध्र).

व॑र्ध २a mfn. (fr. √ वृध्; for १. वर्ध See above) increasing, augmenting, gladdening (See नन्दिand मित्र-व्°)

व॑र्ध m. the act of increasing, giving increase or prosperity, RV.

increase, augmentation, W.

Clerodendrum Siphonantus, L.

वर्ध २b &c. See p. ९२६, col. १.

Spoken Sanskrit

वर्ध vardha adj. increasing
वर्ध vardha adj. augmenting
वर्ध vardha adj. gladdening
वर्ध vardha m. dividing
वर्ध vardha m. bleeding-heart plant  [ Clerodendrum indicum -  Bot. ]
वर्ध vardha m. cutting
वर्ध vardha m. increase
वर्ध vardha m. augmentation
वर्ध vardha m. giving increase or prosperity
वर्ध vardha m. act of increasing
वर्ध vardha n. lead

Macdonell

वर्ध
várdh-a, a. [√ १. vṛdh] increasing, gladdening (-°);
m. granting of prosperity (RV.¹).

Benfey

वर्ध,
I. m.
१. i. e. वृध् + अ, Increase.
२. Cutting.
II. n. Red lead.

Kalpadruma

वर्द्धं
, क्ली, (वर्द्धयति पूरयतीति । वर्द्ध + अच् । ) सीसकम् । इति हेमचन्द्रः । ४ । १०६ ॥

वर्द्धः
, पुं, (वर्द्धते इति । वृध् छेदने + अच् । ) ब्राह्मणयष्टिका । इति जटाधरः ॥ पूर्त्तिः । छेदः । इति वर्द्धधात्वर्थदर्शनात् ॥

Kshiratarangini

वर्धँ वर्ध छेदन,पूरणयोः
- वर्धयति भ्वादौ (१५०५) वर्धते ११३

Dhatu Vritti

वर्धँ वर्ध (अर्थः) छेदन,पूरणयोः
( वर्धयति, अववर्धत् ) ११९

KridantaRupaMala

  • {॰“वर्ध छेदनपूरणयोः”॰} ‘छेदने पूरणे चार्थे वर्धेः वर्धयतीति णौ॥ ’ इति देवः।
  • काशकृत्स्नेन ‘वृधु वर्धने’ इति पठित्वा वर्धकिः--तक्षकः इत्युक्तम्।
  • तत्र टिप्पण्यां तु ‘प्राङ् नाभिवर्धनात् पुंसः’ इति मनु वचने छेदनार्थ एव दृश्यते।
  • वर्धकिप्रयोगेऽपि स एवार्थोऽभिप्रेतः।
  • अतः काशकृत्स्न- पाठे लेखकप्रमादात् भ्रष्टपाठः स्यात्, यद्वा वर्धनशब्दस्य छेदन एवात्रार्थो ग्रहीतव्यः’ इत्येवमुक्तम्।
  • वर्धकः-र्धिका, विवर्धयिषकः-षिका, वर्धयिता-त्री, विवर्धयिषिता-त्री, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचर्चयतिवत् ऊह्यानि।

प्रासङ्गिक्यः

  • (१५६४)
  • (१०-चुरादिः-१६५५। सक। सेट्। उभ। )
  • (श्लो। १२३। )
  • (२। २९। )
  • (५०७)

Capeller Germany

२. वर्ध
Trennung.*

Grassman Germany

व॑र्ध
várdha, m., das Fördern [von vṛdh], Gelingenlassen.
-āya um zu fördern árcāmi vām…‿ápas (Pad. ā́pas) ८३८,४.

Burnouf French

वर्ध
वर्ध m. (वृध्) augmentation, accroissement.
Coupure.
— N. minium.