तल- (tala-)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तल r. 1st and 10th cls. (तलति तालयति-ते)
	 1. To be full or complete to.
2. To fix,  to found.
	 3. To establish.
 E.
  चुरा० उभ० पक्षे भ्वा-पर-सक-सेट् ।

 तल n.
  (-लं)
	 1. Essential nature,  (in composition especially,  as महीतलं
the earth itself,  the very earth.)
	 2. Depth,  bottom,  lowness,  in-
feriority of position,  the place under or underneath.
	 3. A wood, 
a forest.
	 4. A hole,  a pit,  a chasm. 
	 5. Cause,  origin,  motive,  the
root or seed of events.
	 6. Sole of the foot.
	 7. A slap with the
hand.
	 nf.  (-लं-ला) A leathern fence worn by archers on the left
arm. 
	 m.
  (-लः)
	 1. The palmyra tree.
	 2. The palm with extended
fingers.
	 3. The hilt or handle of a sword,  &c.
	 4. Pressing the
strings of a lute with the left hand.
	 5. The stand or support of
any thing,  that which is under or below it.
	 6. The fore arm. 
	 7. A
span. 
 E.
  तल् to fix,  affix अच्.

Capeller Eng

English

 तल m.
  n.
  place on or under (gen.   or —°),  surface,  bottom, 
plain
 often corresp.    to a more special word,  as पाणितल palm of the
hand,  नभस्तल vault of the sky,  often otiose. n.
  arm-leather (cf.  
अङ्गुलित्र).

Yates

English

 तल (लं) 1.
n.
  Essential nature
 bot-
tom
 a wood
 a hole
 a cause
sole of the foot
 slap of the
hand.
m.
  (लः) Palmyra tree
palm with extended fingers
 a
hilt
 a stand
 forearm
 a span. 
(ला-लं)
f.
  n.
  The leathern fence of
the arm used by archers.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तल- 	-	  tala- 	-	 adj.
  	-	 surface
भूम्युपरि 	-	  bhUmyupari 	-	 adj.
  	-	 surface
विष्टप् 	-	  viSTap 	-	 f.
  	-	 surface
त्वच् 	-	  tvac 	-	 f.
  	-	 surface
सानु 	-	  sAnu 	-	 m.
  	-	 surface
पृष्ठ 	-	  pRSTha 	-	 n.
  	-	 surface
प्रतीक 	-	  pratIka 	-	 n.
  	-	 surface
अग्र 	-	  agra 	-	 n.
  	-	 surface
मुख 	-	  mukha 	-	 n.
  	-	 surface
वर्ष्मन् 	-	  varSman 	-	 n.
  	-	 surface
स्नु 	-	  snu 	-	 n.
  	-	 surface
तल 	-	  tala 	-	 n.
  m.
  	-	 surface
उत्प्लवते  { उद्- प्लु } 	-	  utplavate  { ud- plu } 	-	 verb 1 	-	 surface
उद्गाहते  { उद्- गाह् } 	-	  udgAhate  { ud- gAh } 	-	 verb 1 	-	 surface
नभस्तल 	-	  nabhastala 	-	 n.
  	-	  sky-surface
प्रस्तार 	-	  prastAra 	-	 m.
  	-	  flat surface
काय - तल 	-	  kAya - tala 	-	 n.
  	-	  body surface
ज्रयस् 	-	  jrayas 	-	 n.
  	-	  flat surface
स्थल 	-	  sthala 	-	 n.
  	-	  flat surface
समभूभाग 	-	  samabhUbhAga 	-	 m.
  	-	  plain surface

तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	 bottom
पाद 	-	  pAda 	-	 m.
  	-	 bottom
बुध्न 	-	  budhna 	-	 m.
  n.
  	-	 bottom
गाध 	-	  gAdha 	-	 n.
  	-	 bottom
नितल 	-	  nitala 	-	 n.
  	-	 bottom
तलित 	-	  talita 	-	 adj.
  	-	 bottomed
अतल 	-	  atala 	-	 adj.
  	-	 bottomless
अतलस्पर्श 	-	  atalasparza 	-	 adj.
  	-	 bottomless
अतलस्पृश् 	-	  atalaspRz 	-	 adj.
  	-	 bottomless
अबुध्न 	-	  abudhna 	-	 adj.
  	-	 bottomless
अधो - दन्तिन् 	-	  adho - dantin 	-	 m.
  	-	 bottom gear  [ automobile ]
अधस्तडाग 	-	  adhastaDAga 	-	 m.
  	-	 bottom tank  [ automobile ]
अधः 	-	  adhaH 	-	 indecl.
  	-	  at the bottom
अधः कोण 	-	  adhaH koNa 	-	 m.
  	-	 bottom corner  [ Math. ]
त्रिक 	-	  trika 	-	 m.
  n.
  	-	  sacral region  [ meeting point of legs and spine bottom ]
पादांशुक 	-	  pAdAMzuka 	-	 n.
  	-	  pyjama bottom
सतल 	-	  satala 	-	 adj.
  	-	  having a bottom
तलतस् 	-	  talatas 	-	 ind.
  	-	  from the bottom
पातालतल 	-	  pAtAlatala 	-	 n.
  	-	 bottom of pAtAla
परोवरम् 	-	  parovaram 	-	 ind.
  	-	  from top to bottom

तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	 bottom
तल 	-	 tala 	-	 adj.
  	-	  lower part
तल 	-	 tala 	-	 adj.
  	-	  the part underneath
तल 	-	 tala 	-	 adj.
  	-	  base
तल 	-	 tala 	-	 m.
  	-	  ziva
तल 	-	 tala 	-	 m.
  	-	  fore-arm
तल 	-	 tala 	-	 m.
  	-	  pressing the strings of a lute with the left hand
तल 	-	 tala 	-	 m.
 n.
  	-	  sole
तल 	-	 tala 	-	 m.
 n.
  	-	  palm
तल 	-	 tala 	-	 m.
 n.
  	-	  palm of hand
तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	  sole of foot
तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	  storey  [ of a house ]
तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	  level
तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	  root or seed of events
तल 	-	 tala 	-	 n.
  	-	  flat roof  [ of a house ]
तल 	-	 tala 	-	 n.
  m.
  	-	  surface
तल- 	-	 tala- 	-	 adj.
  	-	  surface
काय - तल 	-	  kAya - tala 	-	 n.
  	-	  body surface
खराग्र तल 	-	  kharAgra tala 	-	 n.
  	-	  caustic surface  [ optics ]
नल-तल-मीन 	-	  nala-tala-mIna 	-	 m.
  	-	  sprat  [ ? ]
तल-प्रहारम् दत्ते  { दा } 	-	 tala-prahAram datte  { dA } 	-	 verb 3 	-	  strike with the palm  [ tAlam ]
तल-प्रहारम् ददाति  { दा } 	-	 tala-prahAram dadAti  { dA } 	-	 verb 3 	-	  strike with the palm  [ tAlam ]

 
   तल  tala n.
   storey  [ of a house ]  
   अट्ट  aTTa m.
   storey or a floor or level  [ in Multi-storey building ]     
            

 
   तल   tala   n.
   bottom   
   तल  tala  adj.
   lower part   
   तल  tala  adj.
   the part underneath  
   तल  tala  adj.
   base   
   तल  tala  m.
   ziva  
   तल  tala  m.
   fore-arm   
   तल  tala  m.
   pressing the strings of a lute with the left hand  
   तल  tala  m.
 n.
   sole   
   तल  tala  m.
 n.
   palm  
   तल  tala  m.
 n.
   palm of hand   
   तल  tala  n.
   sole of foot  
   तल  tala  n.
   storey  [ of a house ]   
   तल  tala  n.
   level  
   तल  tala  n.
   root or seed of events   
   तल  tala  n.
   flat roof  [ of a house ]  
   तल  tala  n.
  m.
   surface   
   तल-  tala- adj.
   surface  
   काय - तल  kAya - tala  n.
   body surface   
   खराग्र तल  kharAgra tala  n.
   caustic surface  [ optics ]  
   नल-तल-मीन  nala-tala-mIna m.
   sprat  [ ? ]   
   तल-प्रहारम् दत्ते  { दा }  tala-prahAram datte  { dA } verb 3  strike with the palm  [ tAlam ]  
   तल-प्रहारम् ददाति  { दा }  tala-prahAram dadAti  { dA } verb 3  strike with the palm  [ tAlam ]     
            

Wilson

English

 तल r. 1st and 10th cls. (तलति तालयति)
To be full or complete.
To fix,  to found.
To establish.

 तल
n.
  (-लं)
1 Essential nature,  (in composition especially,  as महीतलं the earth
itself,  the very earth.)
2 Depth,  bottom,  lowness,  inferiority of position,  the place under or
underneath.
3 A wood,  a forest.
4 A hole,  a pit,  a chasm. 
5 Cause,  origin,  motive,  the root or seed of events.
6 Sole of the foot.
7 A slap with the hand.
nf.  (-लं-ला) A leathern fence worn by archers on
the left arm. 
m.
  (-लः)
1 The palmyra tree.
2 The palm with extended fingers.
3 The hilt or handle of a sword,  &c.
4 Pressing the strings of a lute with the left hand.
3 The stand or support of any thing,  that which is under or below it.
6 The fore arm. 
7 A span. 
E.
  तल to fix,  affix अच्.

Apte

English

तलः [talḥ] लम् [lam],  लम् [तल्-अच्]

A surface
 भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलम् R.*
  4.29
 sometimes used at the end of comp.
  without much alteration of meaning
 महीतलम् 'surface of the earth' i. e.  earth itself
 शुद्धे तु दर्पणतले सुलभावकाशा Ś.*
  7.32
 नभस्तलम् &c.
 

The palm of the hand
 R.*
  6.18.

The sole of the foot
 Bhāg.*
  1.36. 8.

The fore-arm. 

A slap with the hand.

Lowness,  inferiority of position. 

A lower part,  part underneath,  base,  foot,  bottom
 रेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कण्ठते K. P.*
   1.

(Hence) The ground under a tree or any other object,  shelter afforded by anything
 फणी मयूरस्य तले निषीदति Ṛs.*
  1.13.

A hole,  pit.

A span. 

लः The hilt of a sword.

The palmyra tree.

N.
  of Śiva. 

Pressing the strings of a lute with the left hand
 तत्र तत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः Mb.
 *  1.221.6.

A division of hell.

लम् A pond.

A forest,  wood
 भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्या तलेषु च Mb.
 *  12.33.11.

Cause,  origin,  motive.

A leathern fence worn round the left arm (तला also in this sense)
 उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः Mb.
 *  6.16.14.Comp.   -अङ्गुलिः f.
  a toe. -अतलम् the fourth of the seven divisions of hell
 Bhāg.*
  2.5.41. -ईक्षणः a hog.-उदर a.
  having a protuberant belly,  pot-bellied.-उदरी f.
  A wife
 L.
  D. B. -उदा a river. -घातः a slap with the palm of the hand.

तालः a kind of musical instrument.

clapping of the hands. -त्रम्,  -त्राणम्,  -वारणम् a leathern glove of an archer
 शरासन- ज्यातलवारणध्वनिः Ki.*
  14.29
 पाणयः सतलत्राश्च... Śiva B.12.8.-प्रहारः a slap with the hand. -बद्धः a.
  having fastened round one's arm the तल (त्र)
 Mb.
 *  6.16.14. -युद्धम् a fight with the palms of the hands. -लोकः nether world (पाताल)
 Bhāg.*
  2.6.42.

सारकम् a martingale.

a horse's food-receptacle
 M. W. -सारणम्,  -सारिकाibid.  -हृदयम् the centre of the sole of foot.

Apte 1890

English

 तलः 
लं [तल्-अच्] 1 A surface
 भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलं R. 4. 29
 sometimes used at the end of comp. without much alteration of meaning
 महीतलं ‘surface of the earth’ i. e. earth itself
 शुद्धे तू दर्पणतले मुलभावकाशा Ś. 7. 32
 नभस्तलं &c. 
2 The palm of the hand
 R. 6. 18. 
3 The sole of the foot. 
4 The fore-arm. 
5 A slap with the hand. 
6 Lowness,  inferiority of position. 
7 A lower part,  part underneath,  base,  foot,  bottom
 रेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कंठते K. P. 1. 
8 (Hence) The ground under a tree or any other object,  shelter afforded by anything
 फणी मयूरस्य तले निषीदति Rs. 1. 13. 
9 A hole,  pit. 
10 A span. 
लः 1 The hilt of a sword. 
2 The palmyra tree. 
3 N. of Śiva. 
4 Pressing the strings of a lute with the left hand. 
5 A division of hell. 
लं 1 A pond. 
2 A forest,  wood. 
3 Cause,  origin,  motive. 
4 A leathern fence worn round the left arm (तला also in this sense). 
Comp. 
अंगुलिः f. a toe. 
अतलं the fourth of the seven divisions of hell. 
ईक्षणः a hog. 
उदर a. having a protuberant belly,  pot-bellied. 
उदा a river. 
घातः a slap with the palm of the hand. 
तालः {1} a kind of musical instrument. {2} clapping of the hands. 
त्रं,  
त्राणं,  
वारणं a leathern glove of an archer. 
प्रहारः a slap with the hand. 
युद्धं a fight with the palms of the hands. 
लोकः nether world (पाताल). 
सारकं a martingale. 
हृदयं the centre of the sole of the foot. 

Monier Williams Cologne

English

 तल (m. ,  L.
 ) n.
  (√ स्तृ) surface,  level,  flat roof (of a house),  MBh.
   &c.
   (chiefly ifc.  [f(आ). ,  R.
  v,  13] cf.
   नभस्-,  मही- &c.
  )

 the part underneath,  lower part,  base,  bottom,  Mn.
   ii,  59
 VarBṛS.
 
 Pañcat.
  &c.
   (cf.   अधस्-,  तरु- &c.
  )

 तल mn.  the palm (of the hand See कर-,  पाणि-),  R.
  ii,  104,  17
 Śak.
 
 Ragh.
  vi,  18

 the sole (of the foot,  अङ्घ्रि-,  पाद-),  MBh.
   i
 VarBṛS.
 

 (without कर- &c.
  ) the palm of the hand (अन्यो ऽन्यस्य,  or परस्परं तलं or °लान्-√ दा,  to slap each other with the palms of the hands),  MBh.
  
 Hariv.
 
 R.
 
 Suśr.

 तल m.
  n.
 ,  L.
  the sole of the foot,  R.
  v,  13,  47

 तल m.
  the fore-arm,  L.
 

 =
  ताल (a span,  L.
 
 the handle of a sword,  L.
 
 the palmyra tree,  Viddh.
  ii,  13)

 pressing the strings of a lute with the left hand,  MBh.
   viii

 N.
  of a hell,  ĀruṇUp.
   
 ŚivaP.
   (cf.   तलातल)

 Śiva,  MBh.
   xiii,  17,  130

 N.
  of a teacher g. शौनकादि

 तल n.
  =
  -हृदय,  L.
 

 =
  तल्क,  L.
 

 =
  तलक (q.v.),  L.
 

 =
  तल्ल (q.v.),  L.
 

 the root or seed of events,  L.
 

 =
  -त्र,  ĀśvGṛ.
  iii,  12,  11 (तल),  MBh.
  
 R.
 

Monier Williams 1872

English

 तल तल,  अस्,  अम्,  m. n. (perhaps fr. rt.
स्तृ),  surface,  a level surface,  the flat roof of a house
(often used in composition with only a slight altera-
tion of the sense of the word to which it is added, 
but explained by lexicographers to mean ‘essential
nature, ’ e. g. मही-तल,  the very earth,  the surface
of the earth,  earth itself
 नभस्-तल,  the sky, 
heaven)
 the inner side or palm of the hand with
extended fingers (in पाणि-तल,  &c.)
 the sole of the
foot (in पाद-तल)
 the fore-arm
 a span
 a slap or
clap with the hand,  (अन्योन्यस्य तलान् ददुः,  they
slapped each other with the palms of the hands)
depth,  lowness,  inferiority of position,  the under
part,  the part underneath,  lower part,  base,  bottom
a hole,  a pit,  a chasm
 तले,  ind. at the bottom, 
under,  beneath
 (अम्,  आ),  n. f. a leathern fence worn
by archers on the left arm [cf. तल-त्र and तल-
त्राण]
 (अस्),  m. an epithet of Śiva [cf. ताल and
अ-तल]
 the palmyra-tree,  = ताल
 the hilt or haft
or handle of a sword &c.
 pressing the strings of a
lute with the left hand
 a division of hell
 (अम्),  n.
a wood
 a pond
 cause,  origin,  motive,  the root or
seed of events
 [cf. अ-तल,  जिह्वा-त्°,  धरणी-त्°, 
नि-त्°,  प्र-त्°,  महा-त्°,  रसा-त्°,  वि-त्°,  सु-त्°
 cf. also
Hib. talamh,  ‘the world,  earth
’ Lat. tellus.]
—त-
ल-घात,  अस्,  m. a slap with the palm of the hand.
—तल-तस्,  ind. from the bottom.
—तल-ताल,  अस्, 
m. clapping the hands
 [cf. ताल-शब्द।]
—तल-
त्र or तल-त्राण,  अम्,  n. (hand or arm-guard),  the
leathern glove of an archer.
—तलत्र-वत्,  आन्,  अती, 
अत्,  wearing a leathern glove (as an archer).
—तल-
प्रहार,  अस्,  m. a slap or blow with the palm of
the hand or with a claw.
—तल-मुख-हस्त,  अस्, 
m. a particular position of the hand with the palm
expanded.
—तल-युक्त,  अस्,  आ,  अम्,  furnished with a
handle or haft.
—तल-युद्ध,  अम्,  n. a fight carried
on with the palms of the hands,  a fight.
—तल-
लोक,  अस्,  m. the lower regions,  nether world
 [cf.
तलातल,  रसातल,  अ-तल।]
—तल-सारक,  अम्, 
n. a martingale,  a strap passing between the fore-
legs of a horse
 a kind of trough or vessel from
which horses are fed (?).
—तल-स्थ or तल-स्थित, 
अस्,  आ,  अम्,  remaining beneath.
—तल-हृदय, 
अम्,  n. the centre of the sole of the foot.
—तलाङ्-
गुलि (°ल-अङ्°),  इस्,  f. a toe.
—तलाची,  f. (fr. तल
and rt. अञ्च्),  a mat,  one made of reeds or bamboos.
—तलातल (°ल-अत्°),  अम्,  n. the fourth of the
seven divisions of the infernal regions
 [cf. अ-तल, 
महा-त्°,  रसा-त्°,  वि-त्°,  सु-त्°।]
—तलेक्षण (°ल-
ईक्°),  अस्,  m. a hog (‘looking downwards’).
—त-
लोत्तम (°ल-उत्°),  अस्,  अम्,  m. n. (?),  cover,  site (?).
—तलोदर (°ल-उद्°),  अस्,  आ or ई,  अम्,  having a
protuberant belly or one that hangs down (?)
 (ई), 
f. a mistress or wife.
—तलोदा (°ल-उद्),  f. a river
(‘whose water flows downwards’).

Macdonell

English

 तल tala,  m.
  n.
  surface,  plane
 sole (foot),  🞄palm,  (hand)
 flat space below
 —° often not 🞄to be translated: lc. = at,  on,  under (—° or 🞄g.)
 -tas,  ad. from the bottom
 -prahāra,  🞄m.  slap
 blow with the paw
 -loka,  m.
  lower 🞄regions.

Benfey

English

 तल तल,  m.
  and n.
 
 1. Surface, 
MBh. 3,  2412.
 2. Bottom,  Rām.  5,  13, 
11.
 3. Without a special signification, 
as latter part of many comp. words,  e. g.
नभस्-तल = नभस्,  Heaven, 
Bhāg. P. 2,  1,  27.
 4. The palm,  Arj. 3,  40
often compounded with a word denoting
hand,  e. g. पाणि-तल,  MBh. 13,  5013.
 5.
Sole of the foot,  Rām.  5,  13,  47
 usually
compounded with a word signifying
foot,  e. g. पाद-तल,  MBh. 13,  7444.
 6.
That which is under or below anything, 
under,  Hit. 43,  21
 Mṛcch. 34,  11
Man.  2,  59 (अङ्गुष्ठमूलस्य तले, 
Under the root of the thumb).
 7. (also
f.
  ला),  A leathern fence worn by archers
on the left arm,  MBh. 6,  621 (तल-
बद्ध = बद्धतल,  Having put on a
leathern fence,  etc.,  cf.  तलत्र),  Rām. 
2,  87,  23.
 -- Comp.
 
अ-,  n.
  the name of
a hell,  Vedāntas. in Chr. 209,  2.
अधस्-, 
m.
  or n.
  that which is under anything, 
Pañc. 187,  5.
कर-,  m.
  or n.
  the
palm,  Rām.  2,  66,  17. तलातल,  i. e.
तल-अ-तल,  n.
  the name of a hell,  Ve-
dāntas. in Chr. 209,  2.
पाद-,  n.
  the
sole of the foot.
भू-,  n.
  the earth, 
Pañc. 43,  7.
महा-,  n.
  the name of
a hell,  Vedāntas. in Chr. 209,  2.
मही-, 
m.
  or n.
  the earth,  Rām.  3,  52,  36.
रसा-,  n.
  1. the lowest of the seven
hells,  Vedāntas. in Chr. 209,  2. 2. the
lower regions,  Bhartṛ. 2,  32.
वट-, 
under a fig-tree,  Pañc. 9,  23.
वि-,  n.
 
one of the seven hells.
वृक्ष-,  n.
  the
foot of a tree.
शिला-,  n.
  the surface of a
stone.
सु-,  m.
  one of the hells.
हस्त-, 
m.
  1. the palm of the hand. 2. the
hand. 3. the tip of an elephant's trunk.

Hindi

तल

Apte Hindi

Hindi

तलः
पुं*
  - तल्+अच्
सतह

तलम्
नपुं*
   - तल्+अच्
सतह

तलः
पुं*
  - -
हाथ की हथेली

तलः
पुं*
  - -
पैर का तला

तलः
पुं*
  - -
बाहू

तलः
पुं*
  - -
थप्पड़

तलः
पुं*
  - -
"नीचपन,  पद का घटियापन"

तलः
पुं*
  - -
"निम्न भाग,  नीचे का भाग,  आधार,  पैर,  पेंदी"

तलः
पुं*
  - -
"वृक्ष या किसी दूसरी वस्तु की नीचे की भूमि,  किसी भी वस्तु से प्राप्त शरण"

तलः
पुं*
  - -
"छिद्र,  गड्ढा"

तलम्
नपुं*
   - तल्+अच्
सतह

तलम्
नपुं*
   - -
हाथ की हथेली

तलम्
नपुं*
   - -
पैर का तला

तलम्
नपुं*
   - -
बाहू

तलम्
नपुं*
   - -
थप्पड़

तलम्
नपुं*
   - -
"नीचपन,  पद का घटियापन"

तलम्
नपुं*
   - -
"निम्न भाग,  नीचे का भाग,  आधार,  पैर,  पेंदी"

तलम्
नपुं*
   - -
"वृक्ष या किसी दूसरी वस्तु की नीचे की भूमि,  किसी भी वस्तु से प्राप्त शरण"

तलम्
नपुं*
   - -
"छिद्र,  गढ़ा"

तलः
पुं*
  - -
तलवार की मूठ

तलः
पुं*
  - -
तालवृक्ष

तलम्
नपुं*
   - -
तालाब

तलम्
नपुं*
   - -
"जङ्गल,  वन"

तलम्
नपुं*
   - -
"कारण,  मूल,  प्रयोजन,  "

तलम्
नपुं*
   - -
बायीं बाहु पर पहना जाने वाला चमड़े का फीता

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಳೆಮರ /ಪನೆ ಮರ
निष्पत्तिः - > तल (प्रतिष्ठायाम्) -"अच्" (३-१-१३४)
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈಯ ಒಳಭಾಗ
प्रयोगाः - > "कुशेशयाताम्रतलेन कश्चित् करेण रेखाध्वजलाञ्छनेन"
उल्लेखाः - > रघु० ६-१८
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಡ್ಗದಮುಷ್ಟಿ /ಕತ್ತಿಯ ಹಿಡಿ
प्रयोगाः - > "तलोदरीं तालफलस्तनीं तां ताम्राधरां चारुनवोत्पलाक्षीम्"
उल्लेखाः - > याद० १३-१७
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಡಗೈಯಿಂದ ವೀಣೆ ಮೊದಲಾದ ತಂತೀವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತ /ಕೈ
प्रयोगाः - > "तलप्रहारैरथमुष्टिपातनैः पदाभिघातैर्भुजयन्त्रपीडनः"
उल्लेखाः - > याद० १४-१५
विस्तारः - > "पञ्चशाखास्तलो हस्तः"- वैज० ।
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ತ /ಹಳ್ಳ
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈಗಳನ್ನು ತಟ್ಟುವುದು /ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದು
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೈತ್ಯ
विस्तारः - > "समीकस्सोलिकस्सोलस्सकन्दोलो मेलकस्तलः"- वैज० ।
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರೂಪ /ಬಾಹ್ಯರೂಪ
प्रयोगाः - > "अधिरुह्य पुष्पभरनम्रशिखैः परितः परिष्कृततलां तरुभिः"
उल्लेखाः - > किरा० ६-१७
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧಃಪ್ರದೇಶ
प्रयोगाः - > "तलं यथेयुर्न तिला विकीर्णाः सैन्यैस्तथा राजपथा बभूवुः"
उल्लेखाः - > नैष० १०-५
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಳಭಾಗ /ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗ
प्रयोगाः - > "अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्थं प्रचक्षते"
उल्लेखाः - > मनु० २-५९
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರದ ಕೆಳಭೂಮಿ
तल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಲವಾಲ /ಪಾತಿ
विस्तारः - > "तल्लं विल्लं तलं च यत् । द्विजप्रपालवालं स्यात्" - त्रिकाण्ड० ।
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವಾಗ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೆದೆಯು ಕೈಯನ್ನು ಕೊರೆಯದಂತೆ ಕೈಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ತೊಗಲಿನ ಚೀಲ
विस्तारः - > "तलं ज्याघातवारणे" - अम० ।
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಪ್ರದೇಶ
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊರಪ್ರದೇಶ
प्रयोगाः - > "भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलम्"
उल्लेखाः - > रघु० ४-२९
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗಾಲು
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾನನ /ಅರಣ್ಯ
तल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರಣ /ಹೇತು /ಮೂಲ
विस्तारः - > "तलं स्वरूपेऽनूर्ध्वेऽस्त्री क्लीबं ज्याघातवारणे । कानने कार्यबीजे च पुंसि तालमहीरुहे । चपेटे च त्सरौ तन्त्रीघाते सव्येन पाणिना" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 tala {% (I) m.n. (the word is sometimes used at the end of compounds almost without any meaning,  as in हिमधाम्नि दर्पणतले च मुहुः स्वमुखश्रियं मृगदृशो ददृशुः Sis.ix.53) %} 1. A surface,  भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलम् R.iv.29,  K.S.i.55,  Rt.i.3
the palm of the hand or the sole of the foot,  R.vi.18,  Bhartr.i.20
the fore-arm
a slap with the hand
lowness,  inferiority of position
lower part,  bottom,  छायामिवादर्शतलं प्रविष्टाम् R.xvi.6
the ground under a tree or any other object,  Rt.i.13
a hole,  a pit.

 tala {% (II) m. %} 1. The hilt of a sword
 2. the palmyra tree.

 tala {% (III) n. %} 1. A pond
a forest
cause,  origin,  motive
a leathern fence wound round the left arm.

Bopp

Latin

 तल n. (r. तल् s. अ)
1) solum,  fundus. (AM. = अधस्)
Loe. तले sub. HIT. 58. 15.: तरुतले
 RITU-s. 1. 13.: मयू-
रस्य तले
 18.: भोगिनः फणातपत्रस्य तले.
2) planta
pedis. SU. 1. 33.
3) palma manus. HIT. 36. 4. A. 3. 40.
4) superficies rei,  ut terrae: IN. 5. 57. SU. 4. 19. H. 1. 35.
38.
 rupis: N. 12. 12.
 domus: N. 13. 51. -- नभस्तल
(Luftraum) N. 2. 30. (Hib. talamh «the world,  the earth, 
land,  ground,  soil,  a country,  nation»
 lat. tellus.).

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 tala,  m. or nt. (= AMg. id. = Skt. bhūtala),  surface of the ground: yehi iha kīṭakamardanāni vā kārāpitāni bhavanti talamardanāni vā … Mv 〔i.21.12〕
 tala-m° acc. to Senart stamping on the ground
 but perhaps breaking up the surface of the ground,  as in digging
 reprobated as injurious to living creatures.

Indian Epigraphical Glossary

English

 tala,  cf. sa-tala (IE 8-5)
 surface of the ground.

Lanman

English

 tala,  m. n.
	—1. surface
 -tale,  at end of
cpd,  equiv. simply to on,  6^17,  46^17
	—2. the
surface or place under an object,  e. g. a
tree
 -tale,  at end of cpd,  equiv. simply to
under,  34^1,  43^8
	—3. sometimes otiose in
cpds,  e. g. nabhas-tala,  sky-surface,  i. e. sky.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तल्
मूलधातुः:
   तल
धात्वर्थः:
  प्रतिष्ठायाम्
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  तालयति-ते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

तलँ तल प्रतिष्ठाकरणे 
- तालयति  तालम्  तलमित्यपि भवति  चुरादिणिचो यथाभिधानमनित्यत्वात्  तत्र घुषिरविशब्दने (7223) इति विशब्दने प्रतिषेधमेव ज्ञापकं सामान्यमिच्छन्ति (8)  66

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तल 2. e) hierher wohl MBh. 8,  22,  8.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dkyil
१) तल २) निकषा ३) मण्ड ४) मध्य ५) मण्डल

ngos
१) कटक २) तट ३) तटी ४) तल ५) पक्ष ६) पार्श्व ७) भित्ति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रसारिताङ्गुलौ पाणौ चपेटः प्रतलस्तलः ।
प्रहस्तस्तालिकस्तालः सिंहतलस्तु तौ युतौ ॥ ५९६ ॥
-wordlist-
 
चपेट (पुं),  प्रतल (पुं),  तल (पुं),  प्रहस्त (पुं),  तालिका (स्त्री),  ताल (पुं),  सिंहतल (पुं)

--source--
 
तलहृदयं तु तलं मध्ये पादतलस्य तत् ।
-wordlist-
 
तलहृदय (क्ली),  तल (क्ली)

--source--
 
मौर्वी जीवा गुणो गव्या शिञ्जा बाणासनं द्रुणा ।
शिञ्जिनी ज्या च गोधा तु तलं ज्याघातवारणम् ॥ ७७६ ॥
-wordlist-
 
मौर्वी (स्त्री),  जीवा (स्त्री),  गुण (पुं),  गव्या (स्त्री),  शिञ्जा (स्त्री),  बाणासन (क्ली),  द्रुणा (स्त्री),  शिञ्जिनी (स्त्री),  ज्या (स्त्री),  गोधा (स्त्री),  तल (स्त्रीक्ली),  ज्याघातवारण (क्ली)

--source--
 
तृणराजस्तलस्तालो रम्भा मोचा कदल्यपि ॥ ११३६ ॥
-wordlist-
 
तृणराज (पुं),  तल (पुं),  ताल (पुं),  रम्भा (स्त्री),  मोचा (स्त्री),  कदली (स्त्री)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
नारकास्तु नैरयिकाः पाताले तु तलं रसा ॥ १२२ ॥
इति पञ्चमकाण्डस्य शिलोच्छोऽयं समर्थितः ।
-wordlist-
 
नैरयिक (पुं),  तल (क्ली),  रसा (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तृणराज
तृणराज,  तल,  ताल
रम्भा कदली मोचा तृणराजः कथ्यते तलस्तालः ।
verse 2.1.1.192
page 0024

प्रसारिताङ्गुलि
प्रसारिताङ्गुलि,  पाणि,  प्रतल,  तल
प्रसारिताङ्गुलिः पाणिः कथ्यते प्रतलस्तलः ॥ ५३७ ॥
verse 2.1.1.537
page 0061

Mahabharata

English

Tala,  Tāla = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तल,  गतौ । (भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) सौत्रधातु-रयम् । तालिशः । इति दुर्गादासः ॥

 तल,  कि प्रतिष्ठितौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरां-पक्षे भ्वां-परं-अकं-सेट् ।) कि,  तालयति तलतिव्रतम् । संपूर्णं स्यादित्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥

 तलं,  क्ली पुं,
   (तलतीति । तल प्रतिष्ठायाम् +पचाद्यच् ।) स्वरूपम् । यथा महीतलम् ।(यथाच माघे । २ । १११ ।“कृत्वा कृत्यविदस्तीर्थेष्वन्तः प्रणिधयः पदम् ।विदाङ्कुर्व्वन्तु महतस्तलं विद्बिषदम्भसः ॥
”“तलं स्वरूपं प्रमाणमिति यावत् ॥
” इतितट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
) अनूर्द्ध्वम् । इति मेदिनी ।ले,  २१ ॥
 (अधः । इत्यमरः । ३ । ३ । २०१ ॥
यथा,  मनुः । २ । ५९ ।“अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्थं प्रचक्षते ॥
”यथा च शान्तिशतके । २ । १९ ।“वासो वल्कलमास्तरः किशलयान्योक-स्तरूणां तलंमूलानि क्षतये क्षुधां गिरिनदीतोयंतृषाशान्तये ॥
”हस्तादीनासुपरिभागः । यथा,  --“तलं प्रत्यङ्गुलीनां याः कण्डरा बाहुपृष्ठतः ।बाह्वोः कर्म्मक्षयकरी -- ॥
”इति माधवकृतरुग्विनिश्चये वातव्याधौ ॥
“तलं हस्तस्योपरिभागः तलशब्दोऽत्र उपरि-वचनः यथा भूतलमिति गयदासः । तेनाय-मर्थः,  बाह्वोः पृष्ठं बाहुपृष्ठं तत आरभ्य हस्त-तलं लक्ष्यीकृत्येति ॥
” इति विजयरक्षितकृत-व्याख्यानम् ॥
)

 तलं,  क्ली,
   (तलतीति । तल + अच् ।) ज्याघात-वारणा । (यथा,  --“ततः समुत्पेतुरुदायुधास्तेमहीक्षितो बद्धतलाङ्गुलित्राः ॥
”)इति महाभारते । १ । १९० । १५ ।काननम् । कार्य्यवीजम् । इति मेदिनी । ले, २१ ॥
 गर्त्तः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 पादतलस्यमध्यम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । २८२ ॥
 (यथा, भागवते । ८ । २० । २३ ।“रसामचष्टाङ्घ्रितलेऽथ पादयो-र्महीं महीध्रान् पुरुषस्य जङ्घयोः ।पतत्त्रिणो जानुनि विश्वमूर्त्ते-रूर्व्वोगणं मारुतमिन्द्रसेनः ॥
”हस्तस्य मध्यमपि । यथा,  मनुः । ४ । १४३ ।“पृष्ट्वैतानशुचिर्नित्यमद्भिः प्राणानुपस्पृशेत् ।गात्राणि चैव सर्व्वाणि नाभिं पाणितलेन तु ॥
”)

 तलः,  पुं,
   तालवृक्षः । चपेटः । (यथा,  मार्क-ण्डेये । ९० । १६ ।“स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः ।देव्यास्तञ्चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥
”करतलाघातजन्यशब्दः । यथा,  महाभारते ।३ । २७७ । २४ ।ततः प्रहसिताः सर्व्वे तेऽन्योन्यस्य तलान् ददुः ॥
”)त्सरुः । सव्यपाणिना तन्त्रीघातः । इति मेदिनी ।ले,  २१ ॥
 स्वभावः । आधारः । इति हेम-चन्द्रः ॥
 महादेवः । यथा,  महाभारते शिव-सहस्रनामस्तोत्रे । १३ । १७ । १२८ ।“तलस्तालः करस्थाली ऊर्द्ध्वसंहननो महान् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तल प्रतिष्ठायां वा चुरा० उभ०
  पक्षे भ्वा०
  पर०
  अक० सेट् ।तालयति ते तलति । अतीतलत् त अतालीत् ।तालयाम् बभूय आस चकार । तताल तेलतुः तलम् ।

 तल पु०
  न०
  तल--अच् । स्वरूपे “शैलेयनद्धेषु शिलातलेषु”कुमा० । “हिमधाम्नि दर्पणतले च मुहुः” माघः ।“विदाङ्गुर्वन्तु महतस्तलं विद्विषदम्भसः” “तलं स्वरूपंप्रमाणं वेति” मल्लिना० । २ ज्याघातवारणे । ३ कानने४ कार्य्यवीजे न०
  मेदि० । ५ गर्त्ते पु०
  त्रिका० । ६ पादतलस्यमध्ये हेमच० । “इदं रसातलं नाम सप्तभं पृथिवीतलम्” भा० वि० ३६० अ० । “भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन्व्योमेव भूतलम्” रघुः । ७ तालवृक्षे पु०
  ८ चपेटे (चड)९ त्सरौ १० खड्गमुष्टौ ११ सव्यहस्तेन तन्त्रोवादने पु०
 मेदि० । १२ गोधायां पु०
  हेमच० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

तलँ तल  प्रतिष्ठायाम्
- तालयति,  उत्तालयति  तालः,  के तालिका,  ताली  अनित्यण्यन्तत्वात् तलति,  तलम्  61

धातुवृत्तिः

Sanskrit

तलँ तल  (अर्थः)  प्रतिष्ठायाम्
( तालयति अतीतलत् तालं तलम् ) अच् "संज्ञापूर्वको विधिरनित्य' इति वृध्यभावः मैत्रेयस्तु "घुषिरविशब्दने,  इति ज्ञापकं समान्यमित्युक्त्वा णिजभावे तलशब्दमाह 64

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तल प्रतिष्ठायाम्”@} 2 तालकः-लिका,  तितालयिषकः-षिका
   तालयिता-त्री,  तितालयिषिता- त्री
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कलधातुवत् 3 बोध्यानि। 
 पचाद्यचि- 4 तलः। 
 ‘तलम्-अच्। 
 संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’ 5 इति वृद्ध्यभावः। 
 मैत्रेयस्तु - ‘घुषिरविशब्दने’ 6 इति ज्ञापकं सामान्यमित्युक्त्वा,  णिजभावे तलशब्दमाह।।’ इति मा। 
 धा। 
 वृत्तिः।।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७१२)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१५९८। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (१७५)
 04 =>
  [[C। ‘दुर्दान्तचक् पशुपचुक्कनमप्यरौत्सीत् प्रक्षालितक्षितितलातुलवर्षरोधी।’ धा। का। ३। २१।]]
 05 =>
  (परिभाषा ९५)
 06 =>
  (७-२-२३)

Capeller

German

 तल m.
  n.
  Ebene,  Grund,  Boden,  Tiefe, 
Fläche (bes. Handfläche)
 oft—° nicht
zu übers. Mit तरोस् = तरुतल.

Burnouf

French

 तल तल n.
  sol,  terrain [propre à établir qqc.].
Superficie [sur laquelle qqc. repose]: महीतल la surface de la
terre
 शिलातल la surface d'un rocher.
		 Plante du pied
 paume
de la main. 
		 Le bas. la partie inférieure,  le dessous
		 le fond
d'une cavité,  le creux: नभस्तल l'atmosphère
 lieu ombragé, 
le dessous d'une forêt.
		 Au fig. la nature intime,  la partie
essentielle,  la cause,  le fond des choses. -- M. fonds sur lequel repose
un objet.
		 La main ouverte
 palme,  empan
 avant-bras.
		 Action de
presser avec la main gauche les cordes d'un luth.
		 Poignée,  garde
d'une épée.
		 Palmier. -- N. f.
  la garde de cuir portée au bras
gauche par les archers.
तलक n.
  (sfx. क) étang,  pièce d'eau.
तलत्र n.
  (sfx. त्र) la garde de cuir des archers.
तलप्रहार m.
  claque,  soufflet.
तलसारक n.
  (सृ au c.) courroie,  martingale.
तलहृदय n.
  le milieu de la plante du pied.
तलाङ्गुलि f.
  doigt de pied.
तलाची f.
  natte de roseaux.
तलतल n.
  (तल
 अतल) une des sept divisions de l'enfer.
तलिका f.
  martingale,  courroie.

Stchoupak

French

 तल-
 nt. surface,  superficie 
 toit plat 
 partie inférieure,  base, 
emplacement au pied d'un arbre (cf.  तरु°),  d'un autre objet 
 m.
  nt. paume
de la main (-अं ou -आन् दा-) frapper de la paume 
 gifler),  plante du
pied 
 courroie qui protège le bras gauche de l'archer 
 fait de frapper de la
paume les cordes d'un instrument de musique.
°ताल- m.
  fait de battre des mains,  de battre la mesure.
°त्र- nt. courroie qui protège le bras gauche de l'archer 
 -वन्त्-
a. muni de cette courroie 
 °त्राण- = °त्र-।
°प्रहार- m.
  coup de paume,  de patte.
°बद्ध- a. v. qui s'est attaché la courroie protectrice.
°लोक- m.
  un des 7 mondes 
 °लोक-पाल- gardien de ce monde.
°वारण- nt. = °त्र-।
°संपात- m.
  = °ताल-।
°सारक- nt. -इक- m.
  musette mangeoire.
तलाङ्गुलि-त्रवन्त्- a. muni de la courroie protectrice et du gantelet.
तलासि- m.
  pl.
  gifles et coups d'épée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.