Shabda Sagara

मिथ्या
Ind.
१. Falsely, untruly.
२. In vain.
E. मिथ् to injure, aff. क्यप् ।

Capeller Eng

मिथ्या॑ adv. wrongly, falsely, in vain. With ब्रू, वच्, etc. speak falsely, tell a lie;
w. कृ make false, cheat;
contradict, deny, w. कृ &
न keep (a given word).

Yates

मिथ्या
adv. Falsely.

Wilson

मिथ्या ind. Falsely, untruly.
E. मिथ to injure, deriv. irr.

Apte

मिथ्या [mithyā], ind. [मिथ्-क्यप्]

Falsely, deceitfully, wrongly, incorrectly; oft. with the force of an adjective; मणौ महानील इति प्रभावादल्पप्रमाणे$पि यथा न मिथ्या R.१८.४२; यदुवाच न तन्मिथ्या १७.४२; मिथ्यैव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग्विनोदः कुतः Ś.२.५.

Invertedly, contrarily.

To no purpose, in vain, fruitlessly; मिथ्या कारयते चारैर्घोषणां राक्षसाधिपः Bk.८.४४; मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति Bg.१८.५९. (मिथ्या वद्-वच् to tell a falsehood, lie. मिथ्या कृ

to falsify.

to contradict. मिथ्या भू to turn out false, be false. मिथ्या ग्रह् to misunderstand, mistake.) At the beginning of comp. मिथ्या may be translated by ऽfalse, untrue, unreal, sham, pretended, feignedऽ &c. -Comp. -अध्यवसितिः f. a figure of speech, an expression of the impossibility of a thing by making it depend upon an impossible contingency; किंचिन्मिथ्यात्वसिद्ध्यर्थं मिथ्या- र्थान्तरकल्पनम् । मिथ्याध्यवसितिर्वेश्यां वशयेत् खस्रजं वहन् ॥ Kuval. -अपवादः a false charge. -अभिधानम् a false assertion. -अभियोगः a false or groundless charge.-अभिशंसनम् calumny, false accusation.

अभिशापः a false prediction.

a false or unjust claim. -आचारa.

acting falsely.

hypocritical.

(रः) wrong treatment (in medic.).

wrong or improper conduct.

a rogue, hypocrite; इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते Bg.३.६. -आहारः wrong diet. -उत्तरम् a false or prevaricating reply.

उपचारः pretended kindness or service; मिथ्योपचारैश्च वशीकृतानां किमर्थिनां वञ्चयितव्यमस्ति H.

(in medic.) a wrong treatment of a malady.-कर्मन् n. a false act. -कारुणिक a. pretending to be kind; मिथ्याकारुणिको$सि निर्घृणतरस्त्वत्तः कुतो$न्यः पुमान् Pt. ५.१४.-क्रोपः, -क्रोधः feigned anger. -क्रयः a false price. -ग्रहः useless obstinacy or persistence. -ग्रहः, ग्रहणम् misconception, misunderstanding. -चतुर्विधम् four types of lying; मिथ्यैतन्नाभिजानामि तदा तत्र न संनिधिः । अजातश्चास्मि तत्काटे इति मिथ्याचतुर्विधम् ॥ -चर्या hypocrisy. -जल्पितम् a false report or speech. -ज्ञानम् a mistake, error, misapprehension. -दर्शनम् heresy. -दृष्टिः f. heresy, holding heretic or atheistic doctrines. -निरसनम् denial by oath.-पण्डित a. educated or learned only in appearance.-पुरुषः a man only in appearance. -प्रतिज्ञ a. false to oneऽs promise, perfidious. -प्रत्ययः an erroneous perception; यो हि जनित्वा प्रध्वंसते नैतदेवमिति स मिथ्याप्रत्ययः ŚB. on MS.१.१.२. -फलम् an imaginary advantage.-मतिः f. delusion, mistake, errror. -योगः wrong use or application. -लिङ्गधर a. being anything only in appearance. -वचनम्, -वाक्यम्, -वादः an untrue speech, a falsehood, lie. -वाक्, -वादिन् a. lying, false, untruthful; मिथ्यावादिनि दूति ...... K. P. -वार्ता a false report. -व्यापारः meddling with anotherऽs affairs.-वृत्त a. of vicious conduct; उद्योगं तव संप्रेक्ष्य मिध्यावृत्तं च रावणम् Rām.६.१७.६६. -साक्षिन् m. a false witness.

Monier Williams Cologne

मिथ्या॑ a ind. (contracted from मिथूया॑) invertedly, contrarily, incorrectly, wrongly, improperly, ŚBr. &c. &c. (with Caus., of √ कृ, to pronounce a word wrongly ‘once’ [P.] or ‘repeatedly’ [Ā.] Pāṇ. १-३, ७१; with प्र-√ चर्, to act wrongly, Mn. ix, २८४; with प्र-√ वृत्, to behave improperly, MBh. iii, २४१४); falsely, deceitfully, untruly, Mn.; MBh. &c. (often with √ ब्रू, वच् or वद्, to speak falsely, utter a lie; with √ कृ, to deny, MBh.; to break oneऽs word, with न-√ कृ, to keep it), R.; with √ भू, to turn out or prove false, MBh.; not in reality, only apparently, Madhus.; to no purpose, fruitlessly, in vain, MaitrUp.; MBh. &c. (ibc. often = false, untrue, sham; Mithyā is personified as the wife of A-dharma, KalkiP.)

मिथ्या॑ b &c. See col.l.

Spoken Sanskrit

मिथ्याmithyAindecl.falsely
अन्यथा anyathAind.falsely
मुधा mudhAind.falsely
विप्रलब्धम् vipralabdhamind.falsely
वृथा vRthAind.falsely
मृषा mRSAindecl.falsely
अमिथ्या amithyAind. not falsely
अमृषा amRSAind. not falsely
अवितथम् avitathamind. not falsely
दुष्प्रयुक्त duSprayuktaadj.falsely used
अभ्याख्याति { अभ्याख्या } abhyAkhyAti { abhyAkhyA }verb accuse falsely
अभ्याख्यात abhyAkhyAtaadj. accused falsely
आहत Ahataadj. uttered falsely
क्षारित kSAritaadj.falsely accused
शंसित zaMsitaadj.falsely accused
अतिशङ्कते atizaGkateverb suspect falsely
असत्यवादिन् asatyavAdinadj. speaking falsely
भ्रमित bhramitaadj.falsely taken for
व्यपदिशति { व्यपदिश् } vyapadizati { vyapadiz }verb represent falsely
दूषित dUSitaadj.falsely accused of
दृष्टिक dRSTikaadj.falsely believing in
हर्षते { हृष् } harSate { hRS }verb speak or affirm falsely
हर्षति { हृष् } harSati { hRS }verb speak or affirm falsely
व्यपदेष्टृ vyapadeSTRadj. one who represents falsely
वृथावादिन् vRthAvAdinadj. speaking falsely or untruly
विप्रतिपद्यते { विप्रतिपद् } vipratipadyate { vipratipad }verb reply falsely or erroneously
पाषण्ड pASaNDam. any one who falsely assumes the characteristics of an orthodox Hindu

मिथ्याmithyAindecl.wrongfully
अभिचरति { अभि- चर् } abhicarati { abhi- car }verb १ Par act wrongfully
लैशिक laizikan. offence of a monk who taking advantage of an apparent transgression committed by a fellow monk wrongfully accuses him of it

मिथ्याmithyAindecl.invain
मिथ्याmithyAindecl.incorrectly
मिथ्याmithyAindecl.wrongfully
मिथ्याmithyAindecl.falsely
मिथ्याmithyAindecl. improperly
मिथ्याmithyAindecl. contrarily
मिथ्याmithyAindecl. fraudulently
मिथ्याmithyAindecl. wrongly
मिथ्याmithyAindecl. untruly
मिथ्याmithyAindecl. invertedly
मिथ्याmithyAindecl. deceitfully
मिथ्या व्याख्याति { व्या- ख्या }mithyA vyAkhyAti { vyA- khyA }verb २ misinterpret
मिथ्या व्याख्याति { व्या- ख्या }mithyA vyAkhyAti { vyA- khyA }verb २ misconstrue
मिथ्या सम्भवतिmithyA sambhavativerb misunderstand

मिथ्या mithyA indecl. in vain
वृथा vRthA indecl. in vain
निरर्थक nirarthaka adj. vain
अनर्थक anarthaka adj. vain
शुष्क zuSka adj. vain
तुच्छ tuccha adj. vain
निष्फल niSphala adj. vain
उद्धत uddhata adj. vain
अफल aphala adj. vain
तरल tarala adj. vain
तुच्छक tucchaka adj. vain
तुच्छ्य tucchya adj. vain
वन्ध्यफल vandhyaphala adj. vain
वार्त्त vArtta adj. vain
विभ्रष्ट vibhraSTa adj. vain
विमोघ vimogha adj. vain
विप्रनष्ट vipranaSTa adj. vain
व्यर्थक vyarthaka adj. vain
विफल viphala adj. vain
वितथ vitatha adj. vain

Spoken Sanskrit

मिथ्याmithyAindecl.invain
वृथाvRthAindecl.invain
निरर्थक nirarthakaadj.vain
अनर्थक anarthakaadj.vain
शुष्क zuSkaadj.vain
तुच्छ tucchaadj.vain
निष्फल niSphalaadj.vain
उद्धत uddhataadj.vain
अफल aphalaadj.vain
तरल taralaadj.vain
तुच्छक tucchakaadj.vain
तुच्छ्य tucchyaadj.vain
वन्ध्यफल vandhyaphalaadj.vain
वार्त्त vArttaadj.vain
विभ्रष्ट vibhraSTaadj.vain
विमोघ vimoghaadj.vain
विप्रनष्ट vipranaSTaadj.vain
व्यर्थक vyarthakaadj.vain
विफल viphalaadj.vain
वितथ vitathaadj.vain

Macdonell

मिथ्या
mithyā́, in. ad. [later form of mithuyā] wrongly, incorrectly;
falsely, untruly, deceitfully;
not in reality, only in appearance;
to no purpose, fruitlessly, in vain: -kṛ, act wrongly;
break (oneऽs word: w. na, keep —);
deny;
-brū, -vac, -vad, state falsely, lie, feign;
-bhū, turn out or prove false;
— pra- -vṛt, behave in an unseemly manner towards (lc.).

Benfey

मिथ्या (vb. मिथ्), adv. Falsely, Pañc. ७, १६; untruly, feigned, Lass. ९, ११; wrong, Pañc. २०६, ११; what does not concern one, Pañc. ९, २४; in vain, Sāv. ६, १४.

Hindi

(Fem.nom.S) झूठा, असत्य

Amarakosha

मिथ्या अव्य।

असत्यम्

समानार्थक:मृषा,मिथ्या

३। ४। १५। १। २

मृषा मिथ्या च वितथे यथार्थं तु यथातथम्. स्युरेवं तु पुनर्वै वेत्यवधारणवाचकाः॥

पदार्थ-विभागः : , गुणः, मानसिकभावः

Kalpadruma

मिथ्या
, व्य, (मथते इति । मथविलोडने । मेथते हिनस्ति वेति । मथ वा मेथ + क्यप् । निपा- तनात् साधु । ) असत्यम् । तत्पर्य्यायः । मृषा २ वितथः ३ अनृतम् ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ मिछा इति भाषा ॥ (यथा, — “यदसद्भासमानं तन्मिथ्या स्वाप्नगजादिवत् । ” इति सांख्यप्रवचनभाष्यधृतम् ॥ सा चाधर्म्मपत्नी । यथा, — “अधर्म्मपत्नी मिथ्या सा सर्व्वधूर्त्तैश्च पूजिता । यया विना जगन्मुक्तमुच्छन्नं विधिनिर्म्मितम् ॥ सत्ये चादर्शना या च त्रेतायां सूक्ष्मरूपिणी । अर्द्धावयवरूपा च द्बापरे संवृता भिया ॥ कलौ महाप्रमत्ता च सर्व्वत्र व्यापिका बलात् । कपटेन समं भ्रात्रा भ्रमत्येव गृहे गृहे ॥ ” इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे १ अध्यायः ॥ अपि च । “अधर्म्मस्य प्रिया रम्या मिथ्या मार्ज्जार- लोचना । तस्याः पुत्त्रोऽतितेजस्वी दम्भः परमकोपनः ॥ स मायायां भगिन्यान्तु लोभं पुत्त्रञ्च कन्यकाम् । निकृतिं जनयामास तयोः क्रोधः सुतोऽभवत् ॥ ” इति कल्किपुराणे १ अध्यायः ॥ विषयभेदे मिथ्याभाषणे दोषाभावो यथा, — शर्म्मिष्ठोवाच । “न नर्म्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्व्वधनापहारे पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ” मिथ्याकथने दोषो यथा, — “पृष्टास्तु साक्ष्ये प्रवदन्ति येऽन्यथ भवन्ति मिथ्यापतिता नरेन्द्र ! । एकार्थतायान्तु समाहितायां मिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति ॥ ” ययातिरुवाच । “राजा प्रमाणं भूतानां स विनश्येन्मृषा वदन् । अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्त्तुमुत्सहे ॥ ” इति मात्स्ये ३१ अध्यायः ॥ अथासत्याभिधानप्रायश्चित्तम् । तत्र सकृद- सत्यभाषणे कृष्णानुस्मरणं प्रायश्चित्तम् । यथा, विष्णुपुराणम् । “कृते पापेऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते । प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ ” अत्यन्ताभ्यासे विष्णुः । निन्दितेभ्यो धनादानं बाणिज्यं कुसीदजीवनम् । असत्यभाषणं शूद्र- सेवनमित्यपात्रीकरणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति । अतिबहुतरकालाभ्यासे मनुः । “सङ्करापात्रकृत्यासु मासं शोधनमैन्दवम् । ” चातुर्व्वर्णवधे साक्ष्येऽनृतभाषणेऽनुपातकत्वाभा- वाल्लघु प्रायश्चित्तमाह याज्ञवल्क्यः । “वर्णिनां हि वधो यत्र तत्र साक्ष्येऽनृतं वदेत् । तत्पावनाय निर्व्वाप्यश्चरुः सारस्वतो द्विजैः ॥ ” शूद्रे तु विष्णः । तत्पावनाय कुष्माण्डीभिर्द्विजो- ऽग्निं जुहुयात् । शूद्रश्चैकोद्दिष्टं गोदशकस्य ग्रासं विदध्यात् । विषयविशेषेऽपवादमाह हारीतः । सोमविक्रयकन्याविवाहभयमैथुन- बालकसंज्ञपनं गोब्राह्मणहितञ्च कुर्व्वन् मिथ्या न लिप्यत इति । तथा च यमः । “न नर्म्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्वैरवाक्यं न च मैथुनार्थे । प्राणात्यये सर्व्वधनापहारे पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ” इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥

Vachaspatyam

मिथ्या
अव्य० मिथ—क्यप् । अयथार्थे असत्ये ।

Capeller Germany

मिथ्या॑
Adv. dass.;
umsonst, vergeblich. Mit einem Verbum des Sagens lügen, mit कर् u. Neg. nicht Lügen strafen, mit कर् u. Neg. nicht Lügen strafen, halten (ein gegebenes Wort);
mit भू sich als unwahr erweisen.

Burnouf French

मिथ्या
मिथ्या adv. faussement; à faux, en vain; perfidement; मिथ्या कारयामि prononcer mal, पदम् un mot.
मिथ्याकोप m. colère feinte.
मिथ्याचार m. faux-dévot.
मिथ्यादृष्टि f. (दृश्) vue fausse, erreur, hérésie.
मिथ्याध्यवसिति f. persé vérance dans lऽerreur; confirmation dऽune erreur par un raisonnement faux.
मिथ्याभियोग m. plainte ou demande sans fondement [t. de droit].
मिथ्यामति f. fausse opinion, erreur.

Stchoupak French

मिथ्या-
adv. en sens contraire (de ce qui convient), de travers, à tort, mal;
mensongèrement ;
en vain, inutilement;
म्। कृ- nier;
violer sa parole (न म्। कृ- la tenir);
म्। भू- sऽavérer faux.
°कारुणिक- a. qui feint de sऽapitoyer.
°कृत- a. v. fait de travers.
°कोप- m. colère feinte.
°क्रय- m. faux prix.
°ग्लह- m. tricherie.
°जल्पित- nt. faux bruit.
°ज्ञान- nt. erreur.
°दर्शन- nt. fausse apparence.
°दूत- m. faux messager, messager qui ment.
°पण्डित- a. instruit en apparence.
°प्रतिज्ञ- a. sans foi, sans parole.
°फल- nt. avantage illusoire.
°मनोरम- a. charmant en apparence.
°वाक्य- nt. fausse allégation;
°वाद- m. id.;
a. (et °वादिन्-) qui ment.
°व्यापार- m. mauvaise occupation.
°व्याहारिन्- ag. menteur.
°स्तोत्र- nt. pl. fausses louanges.
मिथ्याचार- a. qui agit de travers;
hypocrite .
मिथ्याभिगृध्न- a. qui convoite (à tort).
मिथ्याभिधान- nt. fausse assertion.
मिथ्याभिशंसन- nt. fausse accusation;
-शंसिन्- a. qui accuse faussement;
-शस्त- a. v. accusé à tort.
मिथ्याभिषङ्ग- m. imprécation injuste.
मिथ्योपचार- m. amabilité feinte.