| YouTube Channel

जुष (juSa)

 
शब्दसागरः
English
जुष r. 1st and 10th cls. (जोषति जोषयति-ते)
1. To reason, to think, to
conceive or imagine, to investigate or examine.
2. To injure, to
hurt or kill.
3. To like. (ञि ई) ञि जुषो r. 6th cl. (जुषते) To please.
to gratify, to give satisfaction or delight, to serve.
E.
भ्वा० प० सक-
सेट् चुरा० उभ० अक तृप्तौ, सक तर्के तुदा० आ० सेट् हर्षे अक०, सेवायां
सक०
Yates
English
जुष (कि) जोषति, यति 1. 10.
a. To rea-
son
to injure
to like. (श, ई, ञि)
To please
to serve.
Spoken Sanskrit
English
जुष - juSa -
adj.
- prItijuSA
रतिप्रीति - ratiprIti -
f.
- rati and prIti
प्रीयति - prIyati -
m.
- expression for prI
वात्सप्रीय - vAtsaprIya -
adj.
- containing the hymn of vatsa-prI and the ceremony connected with it
जुष - juSa -
adj.
- prItijuSA
रतिप्रीति - ratiprIti -
f.
- rati and prIti
जुष juSa
adj.
prItijuSA
रतिप्रीति ratiprIti
f.
rati and prIti
प्रीयति prIyati
m.
expression for prI
वात्सप्रीय vAtsaprIya
adj.
containing the hymn of vatsa-prI and the ceremony connected with it
जुष juSa
adj.
prItijuSA
रतिप्रीति ratiprIti
f.
rati and prIti
जुष juSa
adj.
prItijuSA
Wilson
English
जुष r. 1st and 10th cls. (जुषति जोषयति)
1 To reason, to think, to conceive or imagine, to investigate or examine.
2 To injure, to hurt or kill.
3 To like. (ञि ई) ञि जुषी r. 6th cl. (जुषते) To please, to
gratify, to give satisfaction or delight, to serve.
Monier Williams Cologne
English
जुष
mfn.
See अलं॑-
प्रीति-जुषा.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
जुष्
मूलधातुः:
जुष
धात्वर्थः:
परितर्कणे (ऊहो हिंसा वा, सुखे च)
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
जोषयति-ते, जुषति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
आधृषीयः
धातुः:
जुष्
मूलधातुः:
जुष
धात्वर्थः:
हिंसायाम्
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
जुषति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
जुषँ जुष परितर्पणे
- जोषयति जोषति अन्यत्र जुषते 278
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जुष, कि तर्के तृप्तौ इति कविकल्पद्रुमः
(चुरां पक्षे भ्वां-परं-सकं-अकं च-सेट् ।) कि, जोषयति जोषत्यन्यगुणं सुधीः तर्कयतीत्यर्थः ।इति दुर्गादासः
जुष, ञि मुदि सेवे इति कविकल्प-द्रुमः
(तुदां-आत्मं अकं-सकं च-सेट् ।) पञ्चम-स्वरी ङ, जुषते ञि, जुष्टोऽस्ति ।मुदि हर्षे इति दुर्गादासः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जुष तृतौ अक० तर्के
सक०
वा
चु०
उभ०
षक्षे
भ्वा०
पर०
सेट् ।जोषयति ते जोषति अजूजुषत् अजोषीत्
जुष हर्षे अक० सेवायां
सक०
तुदा० आ० सेट् जुषतेअजोषिष्ट जुजुषे जुषमाणाः ईदित् जुष्टः ञीत्वर्त्तमाने क्त जुष्टः “पौलस्त्योऽजुषतशुचं विपन्न-बन्धुः” भट्टिः “यत्र देवासो अजुषन्त विश्वे” यजु०४ “इन्द्र! जुषस्व प्रवह” अथ० “अजा-मेकाम्--अजोह्येत्येको जुषमाणोऽनुशेते” श्वेताश्वतंरोप० ।“एषैव बुद्धिर्जुषतां सदात्मनाम्” भा० व० १२५९६ श्लो० ।“सत्वं जुषाणाय भवाय देहिनात्” भाग० २३ ।“परजुष्टनयान्निवर्त्तमानः” दीधितिः आर्षे गणव्यत्यसात् अददित्वम् “देवा नाश्रद्दधानाद्दिहविर्जुषन्ति”भा० व० १२७३ आर्षत्वात् पदव्यत्ययः “पारिजातगुणान्मर्त्या जुषन्ति यदि नारद! देवानां मानुषाणां नविशेषो भविष्यति” हरिवं० ७२७२ लेटि जोजिषत्“सुपेशसस्करति जोजिषद्धि” ऋ० ३५ “जुषीप्रीतिसेवनयोः लेट्यडागमः विकरणः सिप् इडा-गमश्च” भा० प्राद्य पसर्गपूर्वकस्य प्रादिद्योत्यतत्तदर्थयुक्तेसेवनादौ
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
जुषँ जुष परितर्पणे
- जोषयति, तुदादौ जुषी प्रीतिसेवनयोः (610)-जुषते 277
धातुवृत्तिः
Sanskrit
जुषँ जुष (अर्थः) परितर्कणे
परितर्कणमूहो हिंसा वा, परीतर्पणे परितृप्तिक्रियायामिति क्षीरस्वामी ( जोषयति जोषति ) प्रीतिसेवनयोर्जुषतइति तुदादौ 292
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जुष परितर्कणे”@} 2 आधृषीयः।
‘परितर्कणम् = ऊहो हिंसा वा’ इति।
सि।
कौमुदी।
परितर्पणे इति क्षीरस्वामी।
परितर्पणम् = तृप्तिक्रिया।
‘जोषयेज्जोषतीत्येते युजादेः परितर्कणे।।
प्रीतिसेवनयोरिष्टं तुदादेर्जुषते पदम्’।
3 इति देवः।
4 जोषकः-षिका, जुजोषयिषकः-षिका, 5 जोषकः-षिका, 6 जुजोषिषकः-जुजुषिषकः-षिका, जोजुषकः-षिका
-- जोषयिता-त्री, जुजोषयिषिता-त्री, जोषिता-त्री, जुजोषिषिता-जुजुषिषिता-त्री, जोजुषिता-त्री
जोषयन्-न्ती, जुजोषयिषन्-न्ती, 7 जोषन्-न्ती, जुजोषिषन्-जुजुषिषन्-न्ती
जोषयिष्यन्-न्ती-ती, जुजोषयिषिष्यन्-न्ती-ती, जोषिष्यन्-न्ती-ती, जुजोषि-षिष्यन्-जुजुषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- जोषयमाणः, जुजोषयिषमाणः, -- जोजुष्यमाणः
जोषयिष्यमाणः, जुजोषयिषिष्यमाणः-जोजुषिष्यमाणः
8 जोट्-जोड्-जोषौ-जोषः
-- -- जोषितः, जुजोषयिषितः, जुषितः- 9 जुषितवान्, जुजोषिषितः-जुजुषिषितः, जोजुषितः-तवान्
जोषः, जुजोषयिषुः, जोषः, जुजोषिषुः-जुजुषिषुः, जोजुषः
जोषयितव्यम्, जुजोषयिषितव्यम्, जोषितव्यम्, जुजोषिषितव्यम्-जुजुषिषितव्यम्, जोजुषितव्यम्
जोषणीयम्, जुजोषयिषणीयम्, जोषणीयम्, जुजोषिषणीयम्-जुजुषिषणीयम्, जोजुषणीयम्
जोष्यम्, जुजोषयिष्यम्, जोष्यम्, जुजोषिष्यम्-जुजुषिष्यम्, जोजुष्यम्
ईषज्जोषः-दुर्जोषः-सुजोषः
-- -- 10 जोष्यमाणः, जुजोषयिष्यमाणः, जुष्यमाणः, जुजोषिष्यमाणः-जुजुषिष्य-माणः, जोजुष्यमाणः
जोषः, जुजोषयिषः, जोषः, जुजोषिषः-जुजुषिषः, जोजुषः
जोषयितुम्, जुजोषयिषितुम्, जोषितुम्, जुजोषिषितुम्-जुजुषिषितुम्-जुजुषिषितुम्-जोजुषितुम्
जोषणा, जुजोषयिषा, जुष्टिः, जुजोषिषा-जुजुषिषा, जोजुषा
जोषणम्, जुजोषयिषणम्, जोषणम्, जुजोषिषणम्-जुजुषिषणम्, जोजुषणम्
जोषयित्वा, जुजोषयिषित्वा, जोषित्वा-जुषित्वा, जुजोषिषित्वा-जुजुषि-षित्वा, जोजुषित्वा
सञ्जोष्य, सञ्जुजोषयिष्य, सञ्जुष्य, सञ्जुजोषिष्य-सञ्जुजुषिष्य, सञ्जोजुष्य
जोषम् २, जोषयित्वा २, जुजोषयिषम् २, जुजोषयिषित्वा २, जोषम२, जोषित्वा २, जुषित्वा २, जुजोषिषम् २, जुजोषिषित्वा २, जुजुषिषि २, जुजुषिषित्वा जोजुषम्
जोजुषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६१३)
02
=>
(१०-चुरादिः-१८३५। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १८०-१८१)
04
=>
[पृष्ठम्०५७९+ २२]
05
=>
[[१। ‘आधृषाद्वा’ (ग। सू। चुरादौ) इति णिज्विकल्पः। तेन णिजभावपक्षे क्रमेण शुद्धात्, शुद्धप्रकृतिकसन्नन्तात् यङन्ताच्च रूपाणि प्रदर्शितानि।]]
06
=>
[[२। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि बोध्यम्।]]
07
=>
[[३। णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि--’ (१-३-७८) इति परस्मैपदमेव। तेन शुद्धाद्धातोः शानज् न।]]
08
=>
[[४। क्विपि णिज्निमित्तक उपधागुणे कृते, ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वे चर्त्वविकल्पः।]]
09
=>
[[आ। ‘मल्लोऽर्द्यः हिंसितः पदमुपासात्सीद्धरेः शुन्धितः तावत् स्वं बलमच्छदन् जुषितवान् मुष्ट्या हली मुष्टिकम्।।’ धा। का। ३। ५०।]]
10
=>
[पृष्ठम्०५८०+ १८]