Shabda Sagara

हस्त
m. (-स्तः)
१. The hand.
२. An elephantऽs trunk.
३. The thirteenth lunar asterism, designated by a hand, and containing five stars.
४. A cubit measured by the hand and arm, or from the elbow to the tip of the middle finger, (equal to about eighteen inches.)
५. (In prosody,) An anapæst.
६. Possession, (figuratively.)
७. Handwriting, signature.
८. Abundance, mass; (in this sense it is used only at the end of compounds and implies “excellence,” “abundance,” &c., as केशहस्त means, “A head of hair,” or “Abundance of hair,” &c.)
n. (-स्तं) A bellows.
f. (-स्ता) The thirteenth lunar asterism.
E. हस् to laugh, Unādi aff. तन् ।

Capeller Eng

ह॑स्त m. hand (also as a measure of length), trunk (of an elephant), paw (of a tiger) etc., N. of sev. men &
a lunar mansion;
a. —° holding in the hand (cf. पाणि॑);
f. ह॑स्ता hand.

Yates

हस्त (स्तः-स्ता-स्तं)
m. The hand; elephantऽs trunk; १३ lunar asterism; much hair; a cubit.
n. Bellows.

Wilson

हस्त
m. (-स्तः)
१ The hand.
२ An elephantऽs trunk.
३ The thirteenth lunar asterism, designated by a hand, and containing five stars, one of which is γ or δ Corvi.
४ A head of hair, or abundance of hair.
५ A cubit measured by the hand and arm, or from the elbow to the tip of the middle finger.
६ (In prosody,) An anapæst.
n. (-स्तं) A bellows.
E. हस to laugh, Uṇādi aff. तन्।

Apte

हस्तः [hastḥ], [हस्-तन् न इट् Uṇ.३.८६]

The hand; हस्तं गत ऽfallen in the hand or possession ofऽ; गौतमीहस्ते विसर्जयि- ष्यामि Ś.३ ऽI shall send it by Gautamīऽ; so हस्ते पतिता; हस्तसंनिहितां कुरु &c.; शंभुना दत्तहस्ता Me.६२ ऽleaning on Śambhuऽs handऽ; हस्ते-कृ

(हस्तेकृत्य-कृत्वा) ऽto take or seize by the hand, take hold of the hand, take in hand, take possession ofऽ; Prov.:हस्तकङ्कणं किं दर्पणे प्रेक्ष्यते Karpūr. ऽsight requires no mirrorऽ.

The truck of an elephant; Ku.१.३६; अथवा हस्तिहस्तचञ्चलानि पुरुषभाग्यानि भवन्ति Avimārakam २.

N. of the १३th lunar mansion consisting of five stars.

The fore-arm, cubit, a measure of length (equal to २४ aṅgulas or about १८ inches, being the distance between the elbow and the tip of the middle finger).

Hand-writing, signature; धनी वोपगतं दद्यात् स्वहस्तपरिचिह्नितम् Y.१.३१९; स्वहस्त- कालसंपन्नं शासनम् १.३२ ऽbearing date and signatureऽ; धार्यतामयं प्रियायाः स्वहस्तः V.२ ऽthe autograph of my belovedऽ; २.२.

(Hence fig.) Proof, indication; Mu.३.

Help, assistance, support; वात्या खेदं कृशाङ्ग्याः सुचिरमवयवैर्दत्तहस्ता करोति Ve.२.२१.

A mass, quantity, abundance (of hair), in comp. with केश, कच &c.; पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाः कचात् Ak.; रतिविगलितबन्धे केशहस्ते सुकेश्याः सति कुसुमसनाथे किं करोत्यषे वहीं V.४.२२.

स्तम् A pair of leather-bellows.

Skill (in using the hand); कलासु कौशलमक्षभूमिहस्तादिषु Dk. २.२. -Comp. -अक्षरम् oneऽs own hand or signature, oneऽs own sign-manual. -अग्रम् the finger (being the extremity of the hand). -अङ्गुलिः f. any finger of the hand. -अभ्यासः contact with the hand. -अवलम्बः, आलम्बनम् support of the hand; दत्तहस्तावलम्बे प्रारम्भे Ratn.१.८ ऽbeing aided or helped onऽ. -आमलकम् ऽthe fruit of the myrobalan held in the handऽ, a phrase used to denote that which can be clearly and easily seen or understood; cf. करतलामलकफलवदखिलं जगदालोकयताम् K.४३.

आवापः a finger-guard (ज्याघातवारणम्); V.५; Ś.६.

a hand-fetter; व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च । हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम् ॥ Mb.१२.१८१.५.

कमलम् a lotus carried in the hand.

a lotus-like hand. -कौशलम् manual dexterity. -क्रिया manual work or performance, handicraft. -गत, -गामिन् a. come to hand, fallen into oneऽs possession, obtained, secured; त्वं प्रार्थ्यसे हस्तगता ममैभिः R.७.६७;८.१. -ग्राहः taking by the hand. -चापल्यम् = हस्तकौशलम् q. v.

तलम् the palm of the hand.

the tip of an elephantऽs trunk. -तालः striking the palms together, clapping the hands. -तुला ऽhand-balanceऽ, weighing in the hand; हस्ततुलयापि निपुणाः पलप्रमाणं विजानन्ति Pt.२.८३. -दक्षिणa.

situated on the right hand.

Right, correct.-दोषः a slip of the hand. -धारणम्, -वारणम् warding off a blow (with the hand). -पादम् the hands and feet; न मे हस्तपादं प्रसरति Ś.४. -पुच्छम् the hand below the wrist. -पृष्ठम् the back of the hand. -प्रद a. supporting, helping. -प्राप्त, -वर्तिन्, -स्थ, -स्थित a.

held in the hand.

gained, secured. -प्राप्य a. easily accessible to the hand; that can be reached with the hand; हस्तप्राप्यस्तबकनमितो बालमन्दारवृक्षः Me.७७. -बिम्बम् perfuming the body with unguents. -भ्रष्ट a. escaped.-मणिः a jewel worn on the wrist. -रोधम् ind. in the hands; हस्तरोधं दधद् धनुः Bk.५.३२.

लाघवम् manual readiness or skill.

a sleight of the hand, legerdemain.-लेखः Sketching practice before producing an object of art, hand-drawing; अस्यैव सर्गाय भवत्करस्य सरोजसृष्टिर्मम हस्तलेखः N.७.७२; हस्तलेखमसृजत् खलु जन्मस्थानरेणुकमसौ भवदर्थम् ibid.२१.६९. -वापः = हस्तक्षेपः shooting (arrows) with the hand; यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः सुवाससः संमतो हस्तवापः Mb. ५.२३.२२. -वाम a. situated on the left (or wrong) hand. -विन्यासः position of the hands. -संवाहनम् rubbing or shampooing with the hands; संभोगान्ते मम समुचितो हस्तसंवाहनानां यास्यत्युरुः सरसकदलीगर्भगौरश्चलत्वम् Me.९८.-सिद्धिः f.

manual labour, doing with the hands.

hire, wages. -सूत्रम् a bracelet or thread-string worn on the wrist; धात्र्यङ्गुलीभिः प्रतिसार्यमाणमूर्णामयं कौतुकहस्त- सूत्रम् Ku.७.२५. -स्वस्तिकः crossing the hands; स्तनविनि- हितहस्तस्वस्तिकाभिर्वधूभिः Māl.४.१. -हार्य a. manifest.

Monier Williams Cologne

ह॑स्त m. (ifc. f(आ). , of unknown derivation) the hand (ifc. = ‘holding in or by the hand’; हस्ते √ कृ [as two words], ‘to take into the hand’, ‘get possession of’; haste-√ कृ [as a comp.], ‘to take by the hand, marry’; शत्रु-हस्तं √ गम्, ‘to fall into the hand of the enemy’), RV. &c. &c.

an elephantऽs trunk (ifc. = ‘holding with the trunk’), AitBr.; MBh. &c.

the fore-arm (a measure of length from the elbow to the tip of the middle finger, = २४ Aṅgulas or about १८ inches), VarBṛS.; Rājat. &c.

the position of the hand (= हस्त-विन्यास), VPrāt.

hand-writing, Yājñ.; Vikr.

the ११th (१३th) lunar asterism (represented by a hand and containing five stars, identified by some with part of the constellation Corvus), AV. &c. &c.

a species of tree, L.

(in prosody) an anapest, Col.

quantity, abundance, mass (ifc. after words signifying ‘hair’; cf. केश-ह्°)

N. of a guardian of the Soma, Sāy.

of a son of Vasudeva, BhP.

of another man, Rājat.

ह॑स्त n. a pair of leather bellows, L.

ह॑स्त mfn. born under the Nakṣatra Hasta, Pāṇ. ४-३,३४ [cf., accord. to some Gk. ἀγοστός]

Spoken Sanskrit

हस्त hastam.११th lunar asterism
विष्णुवत् viSNuvatn. particular ११th or १२th day
हरिदिन haridinan.११th day in a lunar fortnight
गर्भैकादश garbhaikAdazam.११th year reckoning from conception
प्रबोधिनी prabodhinIf.११th day in the light half of kArttika
दिनबल dinabalam.११th and १२th signs of the zodiac collectively
विजयैकादशी vijayaikAdazIf.११th day of the dark half of the month phAlguna
निर्जलाकादशी nirjalAkAdazIf.११th day in the light half of the month jyaiSTha
प्रबोधनी prabodhanIf.११th day in the light half of the month kArttika
बोधवासर bodhavAsaram.११th day in the light half of the month kArttika
धारणा dhAraNAf. ८th to the ११th day in the light half of month jyaiSTha
अकुला akulAf. १st, ३rd, ५th, ७th, ९th, ११th and १३th days of a half-month  [ i.e., lunar month ]
भीष्मपञ्चक bhISmapaJcakan. ५ days from the ११th to the १५th in the light half of the month kArttika

हस्तhastam.hand
हस्तhastaadj. born under the nakSatra hasta
हस्तhastam. anapest
हस्तhastam. mass
हस्तhastam. elephantऽs trunk
हस्तhastam. position of the hand
हस्तhastam. fore-arm
हस्तhastam. quantity
हस्तhastam. ११th lunar asterism
हस्तhastam. hand
हस्तhastam. species of tree
हस्तhastam. abundance
हस्तhastam. hand-writing
हस्तhastan. pair of leather bellows
हस्त-मथित्रhasta-mathitran. hand centrifuge

Macdonell

हस्त
hásta, m. hand (ord. mg.);
C.: elephantऽs trunk;
as a measure = fore-arm or cubit (about १८ inches);
handwriting (rare);
abundance (-° after words meaning hair);
N.;
V., C.: eleventh (or thirteenth) lunar asterism: -° a. holding in (sts. by) the hand: -ṁ gam, fall into the hand of (-°);
e kṛ, take into oneऽs hand;
also = gain possession of, get into oneऽs power;
marry (a girl);
e nyasta, resting on her hand (face);
tasya haste loka-dvayaṁ sthitam, the two worlds are in his hand = are assured to him.

Benfey

हस्त,
I. m.
१. The hand, Vikr. २७, ३.
२. An elephantऽs trunk, Megh. १४; Hiḍ. ३, ९.
३. A multitude, after words signifying ‘hair.’
४. A cubit, or measure extending from the elbow to the little finger, Böhtl. Ind. Spr. ३३४८.
II. m., f. ता, The thirteenth lunar asterism.
III. n. A bellows.
--
Comp.
अ-, adj. without hands, Man. ५, २९.
अग्र-, m. १. the tip of the extended hand, Rām. २, २३, ४. २. the tip of an elephantऽs trunk, Vikr. d. १०७.
अप-, n. It taking away. २. stealing.
कपोत-, m. a mode of joining the hands, as token of reverence, Śāk. ७८, ९.
कृत-, adj. १. skilled in archery, MBh. ४, १८४३. २. dexterous, clever.
केश-, m. a tuft of hair, MBh. ३, १८२२.
खड्ग-, adj. bearing a sword, Lass. २६, १७.
गल-, m. throttling, Kathās. ४, ६८.
जाल-, adj. with a net or nets in (his or their) hands, Pañc. १०४, १४; २४६, १४.
दण्ड-,
I. adj. bearing a staff, MBh. ६, ४९५९.
II. m. १. a staffbearer. २. a door-keeper. धनुस्
-व्यग्र-, adj., f. ता, holding a bow in oneऽs hand, Vikr. ७७, ४.
पाश-, adj. bearing a noose in his hand, Rām. ३, ५४, ९. मुक्त- (vb. मुच्), adj. liberal, Hit. iii. d. १२१. अ-मुक्त᳠२, adj., f. ता, economical, Man. ५, १५०.
लघु-, I. adj. ready, or light-handed.
II. m. a good archer.
वि-, adj. confounded, bewildered, Ragh. ५, ४९.
शूल-, adj. armed with a lance, Sund. १, १४. शूल
-मुद्गर-, adj. armed with clubs and lances, Sund. २, ३.
स्थूल-, m. the fore part of an elephantऽs trunk, Megh. १४. स्रस्त- (vb. स्रंस्), adj. relaxing oneऽs hold.
स्व-, m. own hand, handwriting, letter, Vikr. d. ३८ (दयिता
-स्नेह-, a love-letter of oneऽs mistress).
-Cf. Goth. handu; A. S. hand; Lat. pre-hendere;

Hindi

हाथ

Mahabharata

Hasta, a nakshatra (v. Sū. Si.). § ७४९ (Ānuśāsanik.): XIII, ८९, ४२६० (performing of śrāddhas under the nakshatra H.).--§ ७५९ (do.): XIII, ११०, ५३९२ (description of the candravrata). Cf. Sāvitra.

Vedic Reference

«pada१» :::: १:४१७


११. Hasta, ‘hand,’ is made up of the five conspicuous stars () in Corvus, a number which the word itself suggests. According to Geldner,८० the ‘five bulls’ of the Rigveda are this constellation.

Foot notes
  1. Vedische Studien, ३, १७७; Rv. i. १०५, १०. Cf. below, p. ४२७, n. १५६.

«pada१» :::: १:४१७


११. Hasta, ‘hand,’ is made up of the five conspicuous stars () in Corvus, a number which the word itself suggests. According to Geldner,८० the ‘five bulls’ of the Rigveda are this constellation.

Foot notes
  1. Vedische Studien, ३, १७७; Rv. i. १०५, १०. Cf. below, p. ४२७, n. १५६.

«pada२» :::: २:५०१


Hasta. See nakṣatra.

«pada३» :::: २:५०१


Hasta-ghna denotes in the Rigveda a ‘hand-guard,’ a covering used as a protection of the hand and arm from the impact of the bowstring. The word is of remarkable and still unexplained formation. Lāṭyāyana has hasta-tra and the Epic hastāvāpa as its equivalent in sense.

Foot notes
  1. vi. ७५, १४; nirukta, ix. १४. The reading is assured by the parallels in the Saṁhitās: taittirīya Saṁhitā, iv. ६, ६, ५; Maitrāyaṇī Saṁhitā, iii. १६, ३; Vājasaneyi Saṁhitā, xxix. ५१.
  2. Pischel, Vedische Studien, १, २९६; Oldenberg, ṛgveda-Noten, १, ४१६.
  3. śrauta sūtra, iii. १०, ७.
  4. Hopkins, Journal of the American Oriental Society, १३, ३०८.

«pada४» :::: २:५०६


Hiraṇya-hasta is in the Rigveda the name of a son given by the Aśvins to vadhrimatī (who, as her name denotes, was the wife of a eunuch).

Foot notes
  1. i. ११६, १३; ११७, २४; vi. ६२, ७; x. ३९, ७. He appears to be called śyāva in x. ६५, १२. Cf. Macdonell, Vedic Mythology, p. ५२.

«pada२» :::: २:५०१


Hasta. See nakṣatra.

«pada३» :::: २:५०१


Hasta-ghna denotes in the Rigveda a ‘hand-guard,’ a covering used as a protection of the hand and arm from the impact of the bowstring. The word is of remarkable and still unexplained formation. Lāṭyāyana has hasta-tra and the Epic hastāvāpa as its equivalent in sense.

Foot notes
  1. vi. ७५, १४; nirukta, ix. १४. The reading is assured by the parallels in the Saṁhitās: taittirīya Saṁhitā, iv. ६, ६, ५; Maitrāyaṇī Saṁhitā, iii. १६, ३; Vājasaneyi Saṁhitā, xxix. ५१.
  2. Pischel, Vedische Studien, १, २९६; Oldenberg, ṛgveda-Noten, १, ४१६.
  3. śrauta sūtra, iii. १०, ७.
  4. Hopkins, Journal of the American Oriental Society, १३, ३०८.

«pada४» :::: २:५०६


Hiraṇya-hasta is in the Rigveda the name of a son given by the Aśvins to vadhrimatī (who, as her name denotes, was the wife of a eunuch).

Foot notes
  1. i. ११६, १३; ११७, २४; vi. ६२, ७; x. ३९, ७. He appears to be called śyāva in x. ६५, १२. Cf. Macdonell, Vedic Mythology, p. ५२.

Amarakosha

हस्त पुं।

विस्तृतकरः

समानार्थक:हस्त

२। ६। ८६। १। १

प्रकोष्ठे विस्तृतकरे हस्तो मुष्ट्या तु बद्धया। स रत्निः स्यादरत्निस्तु निष्कनिष्ठेन मुष्टिना॥

पदार्थ-विभागः : अवयवः

हस्त पुं।

केशात्कलापार्थः

समानार्थक:पाश,पक्ष,हस्त

२। ६। ९८। २। ३

वेणी प्रवेणी शीर्षण्यशिरस्यौ विशदे कचे। पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाः कचात्परे॥

पदार्थ-विभागः : आभरणम्

हस्त पुं।

हस्तः

समानार्थक:पञ्चशाख,शय,पाणि,हस्त,कर

३। ३। ५९। १। १

हस्तौ तु पाणिनक्षत्रे मरुतौ पवनामरौ। यन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि॥

अवयव : करबहिर्भागः,अङ्गुष्ठसमीपाङ्गुली,अङ्गुली,प्रथमाङ्गुली,तर्जनी,मध्याङ्गुली,कनिष्ठिकासमीपवर्त्यङ्गुली,कनिष्ठाङ्गुली,वामदक्षिणपाण्यौमिलितविस्तृताङ्गुली,विस्तृतकरः,मुद्रिताङ्गुली

: तर्जनीसहिताङ्गुष्ठविस्तृतहस्तः, मध्यमासहिताङ्गुष्ठविस्तृतहस्तः, अनामिकासहिताङ्गुष्ठविस्तृतहस्तः, कनिष्ठासहिताङ्गुष्टविस्तृतः, विस्तृताङ्गुलपाणिः, अञ्जलिः, बद्धमुष्टिहस्तः, कनिष्ठिकायुक्तबद्धमुष्टिहस्तः

पदार्थ-विभागः : अवयवः

हस्त पुं।

नक्षत्रनाम

समानार्थक:हस्त

३। ३। ५९। १। १

हस्तौ तु पाणिनक्षत्रे मरुतौ पवनामरौ। यन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, तेजः, नक्षत्रम्

Kalpadruma

हस्तं
, क्ली, (हस + तन् । ) चर्म्मप्रसेविका । इति केचित् ॥

हस्तः
, पुं, (हसति विकशतीति । हस + “हसि- मृग्रिण्वामीति । ” उणा० ३ । ८६ । इति तन् । ) शरीरावयवविशेषः । स च कर्म्मे- न्द्रियः । हात इति भाषा । ततपर्य्यायः । पाणिः २ समः ३ शयः ४ । इत्यमरमाला ॥ पञ्चशाखः ५ । इत्यमरः ॥ करः ६ भुजः ७ । इति जटाधर ॥ कुलिः ८ भुजादलः ९ । इति शब्दरत्नावली ॥ “हस्तावध्यात्ममित्याहुरध्यात्मविदुषो जनाः । अधिभूतञ्च कर्म्माणि शुक्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ ” इति महाभारते आश्वमेधिकपर्व्व ॥ हस्तस्य शुभाशुभलक्षणं बाहुशब्दे द्रष्टव्यम् ॥ * ॥ विस्तृतकरप्रकोष्ठः । इत्यमरः । २ । ६ । ६८ ॥ स च चतुर्व्विंशत्यङ्गुलपरिमाणम् । इति भरतः ॥ यथा, — “यवानां तण्डुलैरेकमङ्गलं चाष्टभिर्भवेत् । अदीर्घयोजितैर्हस्तश्चतुर्विंशतिभिरङ्गुलैः ॥ ” इति तिथ्यादितत्त्वधृतकालिकापुराणम् ॥ अपि च । “यवोदरैरङ्गुलमष्टसंख्यै- र्हस्तोऽङ्गुलैः षड्गुणितैश्चतुर्भिः । हस्तैश्चतुर्भिर्भवतीह दण्डः क्रोशः सहस्रद्वितयेन तेषाम् ॥ ” इति लीलावती ॥ * ॥ हस्तमात्रदत्तस्नेहादिद्रव्यभक्षणनिषेधो यथा, “हस्तदत्ताश्च ये स्नेहा लवणं व्यञ्जनानि च । दातारं नोपतिष्ठन्ते भोक्ता भुङ्क्ते तु किल्वि- षम् ॥ तस्मादन्तरितं कृत्वा पर्णेनाथ तृणेन वा । प्रदद्यात् न तु हस्तेन नायसेन कदाचन ॥ ” इति श्राद्धतत्त्वधृतवशिष्ठवचनम् ॥ * ॥ एकहस्तदत्तद्रव्यभोजननिषेधो यथा, — “एकेन पाणिना दत्तं शूद्रदत्तं न भक्षयेत् । ” इति तद्धृतादिपुराणवचनम् ॥ * ॥ हस्तिशुण्डः । यथा, रामायणे । २ । २३ । ४ । “अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः ॥ ”) हस्तानक्षत्रम् । (यथा, मार्कण्डेये । ३३ । ११ । “प्रयाति श्रेष्ठतां सत्यं हस्ते श्राद्धप्रदो नरः ॥ ”) केशात् परे तत्समूहवाचकः । इति मेदिनी ॥

Vachaspatyam

हस्त
पु० हस—तन् न इट् । १ देहावयवभेदे (हात) अमरः । २ चतुर्विंशत्यङ्गुलपरिमाणे “यबोदरैरङ्गुलमष्टसंख्यैर्हस्तो- ऽङ्गुलैः षड्गुणितैश्चतुर्भिः” लीला० । ३ हस्तिशुण्डे च । ४ अश्विन्यादिषु त्रयोदशे नक्षत्रे पुंस्त्री० मेदि० अश्लेषा- शब्दे पृ० दृश्यम् । “जाह्नवी हस्तयोगे” इति पुराणम् । “पुष्या हस्ता तथा स्रातिः” ज्यो० । केश- वाचकात् परः । ५ समूहे । केशहस्तः । “हस्तदत्ताश्च ये स्नेहा लवर्णव्यञ्जनानि च । दातारं नोपतिष्ठन्ते भोक्ता भुङ्क्ते तु किल्विषम् । तस्मादन्तरितं कृत्वा पर्णेनाथ तृणेन वा । प्रदद्यात् न तु हस्तेन नायसेन कदाचन” श्र० त० ।

Capeller Germany

ह॑स्त
m. Hand (auch als Längenmaß), Rüssel (des Elefanten);
adj. —° in der Hand haltend.

Grassman Germany

ह॑स्त
hásta, m., Hand; vgl. a-hastá u. s. w., und die Adject. dákṣiṇa, savyá.
-as २२४,७; ८८६,१२.
-am ४९५,१०; ६४४,५; ८७३, १; ९११, ३६.
-ena ९३५,३ (… grāhías).
-āya ६७९,२ (… vájras práti dhāyi).
-āt २६९,१०; ८४४,९.
-e ६७,३; ७२,१; ११४,५; १२८,६; २०७,२; २७३,६; ४५७,४०; ४५९,९; ४६३,९; ४७०,२; ५४४,२; ५६१,१; ६४९,३ — ५; ६७९,१२; ६८७,१०; ८०१,६; ९२३,११, meist mit dhā, bhṛ verbunden.
-au ९४३,९; २३०,५.
-ā २३०,७; ३१७,९; ६७७,३.
-ābhyām [I.] ९६३,७.
-ayos [L.] २४,४; ३८,१; ५५,८; ८१,४; १३५,९; १६२,९; १७६,३; ४७२,१; ४८६,८; ७३०,४; ८०२,१; s. dhā, bhṛ.
-āsas ३५४,३ (saptá … asya).
-ebhis २९८,१४ (neben padbhís).
-ais ७९१,४.
-eṣu ३७,३; १६८,३.

Burnouf French

हस्त
हस्त m. main;
coudée [du coude au bout du doigt du milieu].
Trompe dऽéléphant.
Le १३e astérisme lunaire, contenant य् et du Corbeau.
Abondance de cheveux.
— N. soufflet à souffler le feu.
हस्तधारण n. (धृ) action de parer un coup, de résister à une attaque.
हस्तपुच्च n. la main au-dessous du poignet.
हस्तविम्ब n. action de parfumer qqn.
हस्तसूत्र n. bracelet de poignet.

Stchoupak French

हस्त-
m. main (-ए कृ- prendre en mains, mettre la main sur ;
épouser ;
-अम् गम्- tomber aux mains de) ;
trompe (dऽéléphant) ;
avant-bras ;
écriture à la main, signature ;
fig. preuve ;
aide ;
main comme unité de longueur ;
n. du ११me astérisme lunaire ;
poignée, masse (de cheveux) ;
fils de Vasudeva ;
-ई-कृ- livrer ;
-वन्त्- a. adroit de ses mains (ép. dऽun archer).
°कमल- nt. lotus (quऽon tient) à la main, signe de bonheur.
°ग- a. ifc. qui est entre les mains de ;
qui est sien, dont on est sûr.
°गत- a. v. tombé dans les mains de, acquis, en (sa) possession ou propriété.
°गामिन्- a. = °ग-।
°ग्रह- m. prise en mains ;
(cérémonie du) mariage.
°ग्राह- a. qui (est assez près de qqऽun en sorte quऽil) peut (le) prendre par la main ;
m. époux.
°चरण- m. du. mains et pieds.
°च्चेदन- m. amputation dऽune main.
°तल-गत- a. qui est (déjà) aux mains de.
°तुला- f. main servant de balance.
°दक्षिण- a. correct, droit.
°दीप- m. lanterne à main.
°धारणा- f. fait de soutenir, dऽépouser.
°पाद- m. du. ou nt. sg. mains et pieds.
°प्रद- a. qui donne la main, qui aide.
°प्राप्त- a. v. = °गत-।
°प्राप्य- a. v. quऽon peut atteindre avec la main.
°भ्रंशिन्- a. °भ्रष्ट- a. v. tombé des mains, enfui.
°योग- m. habileté manuelle.
°लाघव- nt. voie de fait.
°वर्तिन्- m. n. dऽun prince.
°वाप- m. pluie de flèches lancées à lऽaide des mains.
°वाम- a. à main gauche ;
fautif.
°सूत्र- nt. bracelet attaché à la jeune mariée.
°स्थ- a. tenu en mains.
°स्वस्तिक- m. croisement des mains ;
a. qui croise les mains (sur, ifc.).
हस्ताग्र- nt. pointe des mains, doigt ;
bout de la trompe.
हस्ताञ्जलि- m. mains jointes en añjali.
हस्ताभरण- nt. ornement pour la main, bague.
हस्तामलक- nt. fruit de myrobalane dans la main (signe dऽune chose évidente).
हस्तालम्ब- m. -न- nt. refuge matériel.
हस्तावलम्ब- m. appui de la main, moyen de salut.
हस्तावाप- m. gantelet (utilisé par les archers) ;
-इन्- a. muni de ce gantelet.
हस्तोदक- nt. eau quऽon tient dans sa main.
हस्ता-हस्ति adv. (en combat) corps à corps.
हस्ते-गृह्य abs. en (le) tenant par la main.