Shabda Sagara

धनुस्
mfn. (-नुः-नुः-नु) Armed with a bow.
mn. (-नुः-नु)
१. A. bow.
२. Sagittarius, the sign.
m. (-नुः) The piyal tree, (Buchanania latifolia, Rox.)
E. धन to produce, (as grain,) to throw forth, (darts, &c.) Unādi affix उसि; also
with उ affix धनु, and
with ऊ affix, धनू.

Capeller Eng

ध॑नुस् n. bow or a bowऽs length (a cert. measure).

Yates

धनुस् (नुः-नुः) ५.
m. n. A bow;
Sa-
gittarius. m. The
Piyāl tree.
a. Armed with a bow.

Wilson

धनुस्
mfn. (-नुः-नुः-नु) Armed with a bow.
mn. (-नुः-नु)
१ A bow.
२ Sagittarius, the sign.
m. (-नुः) The Piyal tree, (Buchanania latifolia, Rox.)
E. धन to produce, (as grain,) to throw forth, (darts, &c.) Uṇādi affix उसि; also with उ affix धनु, and with ऊ affix, धनू।

Apte

धनुस् [dhanus], a. [धन् शब्दे-असि] Armed with a bow. n.

A bow; धनुर्वंशविशुद्धो$पि निर्गुणः किं करिष्यति Subhāṣ. धनुष्यमोघं समधत्त बाणम् Ku.३.६६; so इन्द्रधनुः &c. (At the end of Bahu. comp. धनुस् is changed to धन्वन्; अधिज्यधन्वा विचचार दावम् R.२.८.).

A measure of length equal to fourhastas; धनुःशतं परीणाहो ग्रामे क्षेत्रान्तरं भवेत् Y.२.१६७; Ms. ८.२३७.

An arc of a circle.

The sign Sagittarius of the zodiac.

A desert; cf. धन्वन् -m. N. of Śiva. -Comp. -आकार a. (धनुराकार) bow-shaped, curved, bent. -आसनम् (धनुरासनम्) a particular mode of sitting. -कर (धनुष्कर) a. having or armed with a bow. (-रः) a bow-maker. -काण्डम् (धनु- ष्काण्डम्) a bow and arrow. -खण्डम् (धनुष्खण्डम्) part of a bow. Me.१५. -गुणः (धनुर्गुणः) a bowstring. -ग्रहः (धनुर्ग्रहः), ग्राहः an archer. धनुर्ग्रहवरो यस्यं बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम् Rām.२.४४.२. -ग्रहम् a measure, a cubit of २७ aṅgulas; Māna.२.५२. -ज्या (धनुर्ज्या) a bow-string; अनवरतधनुर्ज्यास्फालनक्रूरपूर्वम् Ś२.४. -दुर्गम् (धनुर्दुर्गम्) a place protected by a desert; Ms.७.७.-द्रुमः (धनुर्द्रुमः) a bamboo. -धरः, -भृत् m. (धनुर्धरः &c.)

an archer; धनुर्भृतो$प्यस्य दयार्द्रभावम् R.२.११; धनुर्धरः केसरिणं ददर्श २९;३.३१,३८,३९;९.११;१२.९७; १६.७७.

an epithet of Viṣṇu.

the sign Sagittarius of the zodiac. -धारिन् (धनुर्धारिन्) m. an archer.-पाणि a. (धनुष्पाणि) armed with a bow, with a bow in hand; अहमेव धनुष्पाणिर्योद्धा समरमूर्धनि Rām. -मार्गः (धनुर्मार्गः) a line curved like a bow, a curve. -मासः (धनुर्मासः) The period during which the sun is in Sagittarius. -मुष्टिः (धनुर्मुष्टिः) a measure, a cubit of २६ aṅgulas; Māna २.५१.

लता bow.

Soma creeper.-वातः (धनुर्वातः) a kind of disease. -विद्या (धनुर्विद्या) the science of archery.

वृक्षः (धनुर्वक्षः) a bamboo.

the अश्वत्थ tree. -वेदः (धनुर्वेदः) the science of archery, one of the four Upavedas q. v. चतुष्पादं धनुर्वेदं वेद पञ्चविधं द्विज । रथनागाश्वपत्तीनां योधांश्चाश्रित्य कीर्तितम् ॥ यन्त्रमुक्तं पाणिमुक्तं मुक्तसन्धारितं तथा । अमुक्तं बाहुयुद्धं च पञ्चधा तत् प्रकीर्तितम् ॥ Agni P. -वेदिन् m. an epithet of Śiva.-स्तम्भः Tetanus.

Monier Williams Cologne

ध॑नुस् n. (m. g. arDarcAdi; cf. धनु) a bow, RV. &c. &c.

a measure of length = ४ Hastas or १/२००० Gavyūti, Mn.; Yājñ. &c.

(geom.) an arc or part of a circle

(astron.) an arc or quadrant for ascertaining the sunऽs altitude and zenith-distance

a fiddlestick

the sign of the zodiac Sagittarius, Sūryas.; Var.

Buchanania Latifolia, L.

N. of Śiva, MBh. vii, ९५३६ (armed with a bow, L., or = धनुःस्वरूप, Nīlak.)

a desert, arid land (cf. °नुर्-अ॑उर्. ga).

Spoken Sanskrit

धनुस् dhanus n. fiddlestick
धनुस् dhanus n. arc or part of a circle
धनुस् dhanus n. sign of the zodiac Sagittarius
धनुस् dhanus n. are or quadrant for ascertaining the sunऽs altitude and zenith-distance
धनुस् dhanus n. Chironji tree  [ Buchanania Latifolia - Bot. ]
धनुस् dhanus n. arid land
धनुस् dhanus n. desert
धनुस् dhanus n. bow

Macdonell

धनुस्
dhán-us, n. bow;
a measure of length (= ४ hastas).

धनुस्
dhan-us, n. desert.

Benfey

धनुस् i. e. probably हन् + वन्त् (akin to धन्वन्),
I. adj. Armed with a bow, MBh. ७, ९५३६.
II. n.
१. A bow, Man. ३, १६०.
२. A measure of length, Man. ८, २३७.
३. The sign Sagittarius.
४. A desert, Man. ७, ७० (cf. धन्वन्).
-Comp. इन्द्र- and सुर
-पति-, n. the rainbow, Man. १, ३८; Megh. ७३.
पुष्प-, m. a name of the god of love, Śiś. ९, ४१.
स-, adj. armed with a bow.

Tamil

த४னுஸ் : வில், நான்கு முழ நீளம், வட்டத்தில் வில், பாலைவனம், தனுர் ராசி.

Mahabharata

Dhanus = Śiva: VII, ९५३६.

Vedic Reference

«pada५» :::: १:३८८


Dhanus, the ‘bow,’ frequently mentioned in the Rigveda and later, was the chief weapon of the Vedic Indian. The last act of the funeral rite included the removal of the bow from the right hand of the dead man. The weapon was composed of a stout staff bent into a curved shape (vakra), and of a bowstring (jyā) made of a strip of cowhide which joined the ends. The tips of the bow, when the string was fastened, were called ārtnī. Relaxed when not in actual use, the bow was specially strung up when needed for shooting. The stages of the process are given in detail in the Vājasaneyi Saṁhitā: the stringing (ā-tan) of the bow, the placing (prati-dhā) of the arrow, the bending (ā-yam) of the bow, and the shooting (as). The arrow was discharged from the ear, and is hence called karṇa-yoni,१० ‘having the ear as its point of origin.’१० The making of bows was a regular profession (dhanuṣ-kāra,११ dhanuṣ-kṛt).१२ For the arrow see iṣu, and for the handguard hastaghna.

Foot notes
  1. viii. ७२, ४; ७७, ११; ix. ९९, १; x. १८, ९; १२५, ६.
  2. Av. iv. ४, ६; ६, ६; v. १८, ८; vii. ५०. ९; Vājasaneyi Saṁhitā, xvi. १०; pañcaviṁśa brāhmaṇa, vii. ५, ६; aitareya brāhmaṇa, vii. १४; Śatapatha brāhmaṇa, i. ५, ४, ६; v. ३, १, ११, etc.
  3. Rv. vi. ७५, २. Practically no other weapon plays any substantial part in Vedic warfare.
  4. Rv. x. १८, ९.
  5. Av. iv. ६, ४.
  6. Rv. vi. ७५, ११; Av. i. २, ३.
  7. Rv. x. १६६, ३; Av. vi. ४२, १.
  8. xvi. २२.
  9. Rv. vi. ७५, २ et seq. So also in the Epic, Hopkins, Journal of the American Oriental Society, १३, २७१. The Homeric method is to draw to the breast--e.g., Iliad, iv. १२३.
  10. Rv. ii. २४, ८.
  11. Rv. ii. २४, ८.
  12. xxx. ७.
  13. xvi. ४६.

    Cf. Zimmer, Altindisches Leben, २९८, २९९; Hopkins, op. cit., १३, २७० et seq. The Epic bow is about ५(१/२) feet, and the arrow ३ feet in length.

Amarakosha

धनुस् पुं-नपुं।

धनुः

समानार्थक:धनुस्,चाप,धन्वन्,शरासन,कोदण्ड,कार्मुक,इष्वास

२। ८। ८३। १। १

धनुश्चापौ धन्वशरासनकोदण्डकार्मुकम्. इष्वासोऽप्यथ कर्णस्य कालपृष्ठं शरासनम्.।

अवयव : धनुषःअन्त्यभागः,धनुर्मध्यम्,ज्या

वैशिष्ट्यवत् : धनुषःशब्दः

वृत्तिवान् : धनुर्धरः

वैशिष्ट्य : धनुर्धरः

: विष्णुचापः, शिवधनुः, कर्णधनुः, अर्जुनधनुः

पदार्थ-विभागः : उपकरणम्,आयुधम्

Capeller Germany

धनु॑स्
n. Bogen.

Grassman Germany

ध॑नुस्
dhánus, n., der Bogen, als der (Pfeile) schiessende [von dhan १] vgl. १. dhánvan.
-us ५१६,२; ६८१,४; ६८६,११; ८४४,९; den Bogen spannen (tan) ८११,१; ९५१,६.

Burnouf French

धनुस्
धनुस् m. n. arc.
— M. le Sagittaire;
le प्रियाल। bot.
Cf. धनु।
धनुर्गुणा f. corde de lऽarc.
La मूर्वा, bot. dont on fait des cordes dऽarc.
धनुर्ज्या f. corde dऽarc.
धनुर्धर m. (धृ) archer, homme portant un arc.
धनुर्भृत् m. (भृ) mms.
धनुर्मध्य n. le milieu de lऽarc.
धनुर्माला f. la मूर्वा, bot.
धनुर्यास m. hedysarum alhagi, bot.
धनुर्लता f. asclepias acida, bot.
धनुर्वृक्ष m. bambou;
autre plante.
धनुर्वेद m. la science de lऽarc; la science des armes, en gén.
धनुष्कर m. qui a un arc à la main, archer.
धनुष्पट m. le प्रियाल, bot.
धनुष्मत् a. (sfx. मत्) qui a un arc; archer.
धनुस्शाका f. la मूर्वा, bot. dont on fait des cordes dऽarc.
धनुस्श्रेणी f. mms.

Stchoupak French

धनुस्-
nt. arc ;
mesure de longueur (=४ hasta).
धनुः-खण्ड- nt. partie de lऽarc.
°प्रमाथ- -इन्- a. qui a brisé lऽarc (de Śiva) ;
m. ép. de Rāma.
°शत- nt. espace de १०० dhanus.
धनुर्-गुण- m. corde de lऽarc.
°ग्रह- m. archer;
art de manier lऽarc.
°ग्राह- -इन्- m. archer.
°ज्या- f. = °गुण-।
°धर- °धारिन्°भृत्- m. = °ग्राह-।
°मार्ग- m. pl. diverses façons de manier lऽarc.
°यष्टि- °लता- f. arc.
°विद्या- f. science de lऽarcher.
°वेद- m. id.;
traité sur le maniement de lऽarc (attribué à Viçvāmitra ou à Bhṛgu).
धनुष्-कर्षण- nt. fait de bander lऽarc.
°काण्ड- nt. sg. arc et flèche.
°कार- °कृत्- m. fabricant dऽarcs.
°कोटि- -ई- f. corde de lऽarc.
°खण्ड- nt. = धनुः°।
°पाणि- a. lऽarc à la main, armé dऽun arc.