| YouTube Channel

-तृद्यमानः (-tRdyamAnaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“उ तृदिर् हिंसानादरयोः”@} 2 तर्दकः-र्दिका, तर्दकः-र्दिका, 3 तितर्दिषकः-षिका- 4 तितृत्सकः-त्सिका, 5 तरीतृदकः-दिका
तर्दिता-त्री, तर्दयिता-त्री, तितर्दिषिता-तितृत्सिता-त्री, तरीतृदिता-त्री
6 7 तृन्दन्-तृन्दती, तर्दयन्-न्ती, तितर्दिषन्-तितृत्सन्-न्ती
-- 8 तर्दिष्यन्-तर्त्स्यन्-न्ती-ती, तर्दयिष्यन्-न्ती-ती, तितर्दिषिष्यन्-तितृत्सिष्यन्-न्ती-ती
-- तृन्दानः, तर्दयमानः, तितर्दिषमाणः-तितृत्समानः, तरीतृद्यमानः
तर्दिष्यमाणः-तर्त्स्यमानः, तितर्दिषिष्यमाणः-तितृत्सिष्यमाणः, तरीतृदिष्यमाणः
9 वितृत्-वितृद्-वितृदौ-वितृदः
-- -- -- 10 तृण्णम्-तृण्णः-तृण्णवान्, तर्दितः, तितर्दिषितः-तितृत्सितः, तरीतृदितः-तवान्
11 वितृदः, 12 13 शात्रवतर्दी, 14 तर्दः, तितर्दिषुः-तितृत्सुः, तरीतृदः
तर्दितव्यम्, तर्दयितव्यम्, तितर्दिषितव्यम्-तितृत्सितव्यम्, तरीतृदितव्यम्
तर्दनीयम्, तर्दनीयम्, तितर्दिषणीयम्-तितृत्सनीयम्, तरीतृदनीयम्
15 तृद्यम्, तर्द्यम्, तितर्दिष्यम्-तितृत्स्यम्, तरीतृद्यम्
ईषत्तर्दः-दुस्तर्दः-सुतर्दः
-- -- 16 तृद्यमानः, तर्द्यमानः, तितर्दिष्यमाणः-तितृत्स्यमानः, तरीतृद्यमानः
तर्दः, तर्दः, तितर्दिषः-तितृत्सः, तरीतृदः
तर्दितुम्, तर्दयितुम्, तितर्दिषितुम् तितृत्सितुम्, तरीतृदितुम्
तृत्तिः, 17 वितर्दिका, 18 तर्दना, तितर्दिषा-तितृत्सा, तरीतृदा
तर्दनम्, तर्दनम्, तितर्दिषणम्-तितृत्सनम्, तरीतृदनम्
19 तर्दित्वा-तृत्त्वा, तर्दयित्वा, तितर्दिषित्वा-तितृत्सित्वा, तरीतृदित्वा
वितृद्य, वितर्द्य, वितितर्दिष्य-वितितृत्स्य, वितरीतृद्य
20 दण्डोपतर्दं दण्डेनोपतर्दं वा गाः कालयति।
तर्दम् २, तर्दित्वा २-तृत्त्वा २, तर्दम् २, तर्दयित्वा २, तितर्दिषम् २-तितृत्सम् २, तितर्दिषित्वा २-तितृत्सित्वा २, तरीतृदम् २
तरीतृदित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७६७)
02
=>
 (७-रुधादिः-१४४६। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[५। ‘सेऽसिचि कृतचृतछृदतृदनृतः’ (७-२-५७) इति सादेरार्धधातुकस्य इड्विकल्पः। इट्पक्षे सर्वत्र एवं रूपं ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[६। इडभावपक्षे, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वादङ्गस्य न गुणः। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति दकारस्य चर्त्वेन तकारः। एवम् इडभावपक्षे सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[७। यङन्ते ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति रीगागमः। एवं सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०६८३+ २३]
07
=>
 [[१। शतरि, ‘रुधादिभ्यः--’ (३-१-७८) इति श्नम् विकरणप्रत्ययः। तस्य मित्त्वेन अन्त्यादचः परो भवति। श्नमः शित्त्वेन सार्वधातुकत्वादङ्गस्य गुणो न। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इत्यकारलोपः। एवं तृन्दानः इत्यत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
08
=>
 [[२। ‘सेऽसिचि कृतचृतछृदतृदनृतः’ (७-२-५७) इति स्यप्रत्ययस्येड्विकल्पः। तेन रूपद्वयम्। इडभावपक्षे धातुदकारस्य चर्त्वेन तकारः।]]
09
=>
 [[३। क्विपि चर्त्वविकल्पे रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[४। धातोरस्योदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, सादेरार्धधातुकस्येड्विकल्पनाद्वा, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्णिषेधः। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्। पूर्वस्य नकारस्य ‘ऋवर्णान्नस्य--’ (वा। ८-४-१) इति णत्वम्। उत्तरस्य नकारस्य तु ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेनेति ज्ञेयम्।]]
11
=>
 [[५। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
12
=>
 [[आ। ‘पक्षिभिर्वितृदैर्यूनां शाखिभिः कुसुमोत्किरैः।’ भ। का। ६। ७७।]]
13
=>
 [[६। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
14
=>
 [[B। ‘सञ्छृण्णगात्रमथ शात्रवतर्दिनस्ते चाणूरमुष्टिकमुखा वसनान्यकृन्तन्।’ धा। का। ३। २।]]
15
=>
 [[७। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०६८४+ २३]
17
=>
 [[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति स्त्रियां भावादौ ण्वुल्। वितर्दिका = वेदिः।]]
18
=>
 [[आ। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ वैराग्यपञ्चके ३।]]
19
=>
 [[२। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति इड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणो भवति। इडभावपक्षे चर्त्वे रूपम्।]]
20
=>
 [[३। ‘हिंसार्थानां च समानकर्मकाणाम्’ (३-४-४८) इति णमुल्। ‘तृतीयाप्रभृतीन्य- न्यतरस्याम्’ (२-२-२१) इति समासविकल्पः।]]