*द (*da)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishद [d], (At the end of ) Giving, granting, producing, causing, cutting off, destroying, removing
as धनद, अन्नद, गरद, तोयद, अनलद
दः A gift, donation.
A mountain. -दम् A wife.
दा Heat.
Repentance.
दम् [dam], 4 (दाम्यति, दमित, दान्त)
To be tamed.
To be calm or tranquil
4.35
6.8
7.141.
To tame, subdue, conquer, restrain
यमो दाम्यति राक्षसान् 18.29
दमित्वाप्यरिसंघातान् 9.42, 19
15.37.
To pacify. (दमयति-ते)
To tame.
To subdue, conquer, overpower
अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ * 1.74.8.
To afflict, crush down
अतिभारेण दमयति 4.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishद 1. द, the eighteenth consonant of the
alphabet and the third letter of the fourth or dental
class, the sound of which is more dental than the
English द्.
—द-कार, अस्, m. the letter or sound द्।
द 2. द, अस्, आ, अम् (fr. rt. 1. दा, to give),
giving, a giver, donor
presenting, favouring with,
granting, a granter
causing, (often at the end of
comp., e. g. वारि-द, giving water
अन्न-द,
granting food &c.
exceptionally compounded with
the receiver of the gift, e. g. पितृ-द, giving to the
father)
(अस्), m. a gift, anything given
(अम्, आ),
n. f. a gift, donation.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishऽद -द, latter part of compound
words,
I. (vb. 1. दा), Giving, e. g.
अश्व-, Giving a horse, Man. 4, 231.
गो-
1. Giving cattle, Man. 4, 231.
2. दा, The name of a river, Ragh.
13, 35 (अनु-गोद + म्, compounded ad-
verb, Along the Godā). जन्मद, i. e.
जन्मन्-, A father, Śāk. d. 177, v. r.
सहस्र-, Giving, or one who has
given, a thousand (cows), Man. 3, 186.
II. (vb. 2. दा),
1. Destroying, cf. e. g.
अनल-, Quenching fire.
मान-,
Destroying arrogance (or from
I.
pride-inspiring), Chr. 38, 15.
III. (vb.
3. दा), Binding
cf. अङ्गद।
Apte Hindi
Hindi*द
वि* - दै-दो या + क
"देने वाला, स्वीकार करने वाला, उत्पादन करने वाला, पैदा करने वाला, काट कर फेंकने वाला, नष्ट करने वाला, दूर करने वाला"
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
पाला जाना
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
शान्त होना
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
"पालना, वश में करना, जीतना, रोकना"
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
शान्त करना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaद
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ತವರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದಂತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ. "लृतुलसानां दन्ताः" । "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्" । - सि० कौ० ।
द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವತ /ಬೆಟ್ಟ
द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ ಮಾಡುವವನು
निष्पत्तिः - > दैप् (शुद्धौ) डुदाञ् (दाने) - वा "कः" (३-२-३)
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಳತ್ರ /ಪತ್ನಿ
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾನ
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈರಾಗ್ಯ
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅವಲೋಕನ /ನೋಡುವುದು
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಕಾಪಾಡುವುದು
द
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಂಡನ /ಕತ್ತರಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > दो (अवखण्डने) - "कः" (३-२-३)
द
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂಗ /ಮಾತಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು
द
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
द
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕರಗಿಸುವ /ದ್ರವವಾಗಿ ಮಾಡುವ
द
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶುದ್ಧವಾದ
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritदम् (द꣡मुँ꣡ उपशमे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = दमनम्
अनीयर् = दमनीयः - दमनीया
ण्वुल् = दमकः - दमिका
तुमुँन् = दमितुम्
तव्य = दमितव्यः - दमितव्या
तृच् = दमिता - दमित्री
क्त्वा = दमित्वा / दान्त्वा
ल्यप् = प्रदम्य
क्तवतुँ = दान्तवान् - दान्तवती
क्त = दान्तः - दान्ता
शतृँ = दाम्यन् - दाम्यन्ती
Abhyankara Grammar
Englishद (1) the consonant द्, the vowel अ being added for facility of utter- ance or use
(2) a technical term used in the Jainendra Vyakarana for the term आत्मनेपद in the gram- mar of Panini.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanएकाक्षरनाममाला
Sanskritद, दान, दायक
विलक्षणे विकल्पार्थे थो भवेद् भयरक्षणे ।
verse 1.1.1.24
page 0120
द, कलत्र
दं कलत्रं तथा धं च धीरे च धनदे धने ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.25
page 0121
पुराणम्
Englishद / DA. This syllable means ruin. (agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritद, दकारः । स व्यञ्जनाष्टादशवर्णः तवर्गतृतीय-वर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं दन्तः । इति व्याक-रणम् ॥
(यथा, शिक्षायाम् । १७ ।“स्युर्मूर्द्धन्या ऋटुरषा दन्त्या ऌतुलसाःस्मृताः ॥
”)अस्य स्वरूपं यथा, --“दकारं शृणु चार्व्वङ्गि ! चतुर्व्वर्गप्रदायकम् ।पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ॥
त्रिशक्तिसहितं देवि ! त्रिविन्दुसहितं सदा ।आत्मादितत्त्वसंयुक्तं स्वयं परमकुण्डली ॥
रक्तविद्युल्लताकारं दकारं हृदि भावय ॥
”इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
अस्य ध्यानादि यथा, --“ध्यानमस्य दकारस्य वक्ष्यते शृणु पार्व्वति ! ।चतुर्भुजां पीतवस्त्रां नवयौवनसंस्थिताम् ॥
अनेकरत्नघटितहारनूपुरशोभिताम् ।एवं ध्यात्वा दकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”अस्य नामानि यथा, नानातन्त्रशास्त्रे ।“दोऽद्रीशो धातकिर्धाता दाता दलं कलत्रकम् ।दीनं ज्ञानञ्च दानञ्च भक्तिराहवनी धरा ॥
सुषुम्ना योगिनी सद्यः कुण्डलो वामगुल्फकः ।कात्यायनी शिवा दुर्गा लङ्घना ना त्रिकण्डकी ॥
स्वस्तिकः कुटिलारूपः कृष्णश्चोमा जितेन्द्रियः ।धर्म्महृद्वामदेवश्च भ्रमा बहुसुचञ्चला ॥
हरिद्रापुरमत्रौ च दक्षपाणिस्त्रिरेखकः ॥
”
दः, (दै प शुद्धौ वा दा दाने + बाहुलकात्कः ।) अचलः । दत्तः । दाता । इति मेदिनीदे, १ ॥
(दो च्छेदे + डः ।) खण्डनम् । इतिशब्दरत्नावली ॥
(यथा, माघे । १९ । ११४ ।“दाददोदुद्ददुद्दादी दादादोदूददी ददोः ।दुद्दादं दददे दुद्दे ददादद ददोऽददः ॥
”“दद्यते इति दादोदानम् । दददाने कर्म्मणि घञ् ।दादं ददातीति दाददो दानप्रदः ।” इत्यादौमल्लिनाथकृतटीकायामर्थविशेषा बोद्धव्याः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritद दकारः तवर्गीयतृतीयवर्णः व्यञ्जनवर्णभेदः अस्यो-च्चारणस्थानं दन्तमूलम् । दन्तमूलेन सह जिह्वा-ग्रेण स्पर्शनादस्य उच्चार्य्यत्वात् स्पर्शवर्णता । अस्यो-च्चारणे याह्यभयत्नाः संवारनादघोषा अल्पप्राणश्च । तस्यवाघकशब्दा वर्णाभिधानोक्ता यवा ।“दोऽद्रीशोधातकि र्धाता दाता त्रासः कलत्रकम् ।दीनं ज्ञानञ्च दानञ्च भक्तिरावहनी धरा । सुषुम्णायोगिनी सद्यःकुन्तलो वामगुल्फकः । कात्यायनी शिवादुर्गाऽनङ्गनामा त्रिकण्टकी । स्वस्तिकः कुटिलारूपः कृष्णःश्यामा जितेन्द्रियः । धर्मकृद्वामदेवश्च भ्रमरेहः सुचञ्चला ।हरिद्रापुरवेदी च दक्षपाणिस्त्रिरेखकः” श्रस्याधिष्ठातृदेवताध्यानादि यथा “ध्यानमस्य दकारस्य वक्ष्यते शृणु पार्वति! ।चतुर्भुजा पीतवस्त्रां नवयौवनसंश्रिताम । अनेकरत्न-घटितहारनुपूरशोभिताम् एवं ध्यात्व दकारन्तुतन्मन्त्रं दशधा जपेत् । त्रिशक्तिसहितं देवि! त्रिवि-न्दुसहितं तथा । आत्मादितत्त्वसंयुक्तं दकारं प्रणमा-न्थहम्” वर्णोद्धारतन्त्रम् । अस्य स्वरूपं यथा “दकारंशृणु चार्वहि! बतुर्वर्गप्रदायकम् । पञ्चदवमयं वर्णंपञ्चप्राणमयं सदा । त्रिशक्तिसहितं देवि! त्रिविन्दुसहितं यदा । व्यात्मादितत्त्रसंयक्तं स्वयं परमकुण्डली ।रक्तविद्युल्लताकार टकरि हृदि भावयेत्” कामधेनुमन्त्रम् ।ताव्यादौ अस्व प्रयोगे सौख्यं फलम् । दोघः सौख्यंमुदं नः” वृत्त० र० टी० उक्तेः । मावृकान्वासेऽस्यवामगुल्फे न्यास्यः ।
द दैप्--शुद्धो दा--दाने टो--खण्डने वा क दद--दानेबा० ड वा । १ पर्वते २ दत्ते ३ दातरि च मेदि० ।४ कलत्रे एकाक्षरकोषः । दो--खण्डने सम्प० भावेक्विप् । ५ खण्डने ६ रक्षणे च स्त्री मेदि० ।“दाददोदुद्ददुद्दादीदादादोदूददीददोः । दुद्दादं दददे दुद्दे-ददाददददोऽददः” माघः अस्य मल्लिनाथवाख्यायामर्थविशेषा बोध्याः । “स्मरशापावधिदां सरस्वतीम्” कुमा०“करिणां मुदे सनलदा नलदाः” किरा० । “स्यादस्या-नलदं विना न दलने तापस्य कोऽपि क्षमः” “दे!वःपतिर्विदुवि नैषधराजगत्याः” नैषधम् । हे विदुषिदेविद्वज्जने दात्रि! वो वरुणः इति वरुणपक्षे च्छेदः ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.