| YouTube Channel

स्वयम्भू (svayambhU)

 
शब्दसागरः
English
स्वयम्भू
m.
 (-म्भूः)
1. BRAHMĀ.
2. A Jina or Jaina deified sage.
3. An
emperor of the world according to the Jainas.
4. KĀLA, the deity
presiding over time.
5. VISHṆU.
6. ŚIVA.
7. The god of love.
8.
The female breast.
E.
 स्वयम् self, भू to exist, क्विप्
aff.
 , the self-
existent
also read with a short final स्वयम्भु
m.
 (-म्भुः).
Capeller Eng
English
स्वयंभू॑
a.
 self-existent
m.
E.
 of Brahman.
Yates
English
स्वय-म्भू (म्भूः) 3.
m.
 Brahmā
a
Jina
a universal emperor
time
love
Vishnu
Shiva.
Wilson
English
स्वयम्भू
m.
 (-म्भूः)
1 BRAHMĀ.
2 A Jina or Jaina deified sage.
3 An emperor of the world according to the Jainas.
4 Time.
5 Love.
6 VIṢṆU.
7 ŚIVA.
E.
 स्वयम् self, भू to exist, क्विप्
aff.
 , the self-existent
also
read with a short final, or स्वयम्भु
m.
 (-भुः)
Monier Williams Cologne
English
स्वयम्—भू॑
mfn.
 self-existing, independent,
RV.
TS.
KaṭhUp.
Suśr.
स्वयम्—भू॑
m.
N.
 of Brahman,
Mn.
MBh.
&c.
of Śiva,
Kathās.
of Viṣṇu, ib.
of Buddha,
Buddh.
of Ādi-buddha, ib.
of a Pratyeka-buddha,
L.
of Kāla or time,
L.
of Kāmadeva,
L.
of Vyāsa,
Cat.
(with Jainas) of the third black Vāsudeva,
L.
of various plants,
L.
the air (= अन्तरिक्ष),
L.
स्वयम्—भू॑
mfn.
 relating or belonging to Buddha,
Kathās.
Benfey
English
स्वयंभू स्वयंभू, i. e. स्वयम्-भू-
(existing by himself, not created),
m.
1. Brahman, Man. 1, 3
94
Viṣṇu,
Śiva, Pañc. i. d. 422 (?).
2. Time.
3. Love.
Apte Hindi
Hindi
स्वयम्भू
वि* स्वयम्-भू -
आप ही आप उत्पन्न होने वाला
स्वयम्भूः
पुं*
 स्वयम्-भूः -
ब्रह्मा का नाम
स्वयम्भूः
पुं*
 स्वयम्-भूः -
विष्णु का नाम
स्वयम्भूः
पुं*
 स्वयम्-भूः -
शिव का नाम
स्वयम्भूः
पुं*
 स्वयम्-भूः -
मूर्त ‘काल’ का नाम
स्वयम्भूः
पुं*
 स्वयम्-भूः -
कामदेव का नाम
L R Vaidya
English
svayam-BU {% (I) a. %} self-existent.
svayam-BU {% (II) m. %} 1. an epithet of Brahman (m.)
2. of Vishṇu
3. of Śiva
4. of Kāla, the deity presiding over time
5. of Kāmadeva.
Bopp
Latin
स्वयम्भू m. (TATP. e स्वयम् ipse e भू existens) per se ip-
sum existens, cognomen dei Brahmae.
Lanman
English
svayam-bhū́ [352], a. self-existent
as m.
epithet of Brahma.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
स्वयंभू m. ° = Śiva, H XII, 52.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अर्हञ्जिनः पारगतस्त्रिकालवित्क्षीणाष्टकर्मा परमेष्ठ्यधीश्वरः ।
शंभुः स्वयंभूर्भगवाज्जगत्प्रभुस्तीर्थंकरस्तीर्थकरो जिनेश्वरः ॥ २४ ॥
स्याद्वाद्यभयदसार्वाः सर्वज्ञः सर्वदर्शिकेवलिनौ ।
देवाधिदेवबोधिदपुरुषोत्तमवीतरागाप्ताः ॥ २५ ॥
-wordlist-
अर्हन् (पुं), जिन (पुं), पारगत (पुं), त्रिकालवित् (पुं), क्षीणाष्टकर्मन् (पुं), परमेष्ठिन् (पुं), अधीश्वर (पुं), शम्भु (पुं), स्वयम्भू (पुं), भगवत् (पुं), जगत्प्रभु (पुं), तीर्थङ्कर (पुं), तीर्थकर (पुं), जिनेश्वर (पुं), स्याद्वादिन् (पुं), अभयद (पुं), सार्व (पुं), सर्वज्ञ (पुं), सर्वदर्शिन् (पुं), केवलिन् (पुं), देवाधिदेव (पुं), बोधिद (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), वीतराग (पुं), आप्त (पुं)
--source--
द्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजोऽष्टश्रवणः स्वयंभूः ।
कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ २११ ॥
धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ ।
प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ २१२ ॥
शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः ।
हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ २१३ ॥
-wordlist-
द्रुहिण (पुं), विरिञ्चि (पुं), द्रुघण (पुं), विरिञ्च (पुं), परमेष्ठिन् (पुं), अज (पुं), अष्टश्रवण (पुं), स्वयम्भू (पुं), कमन (पुं), कवि (पुं), सात्त्विक (पुं), वेदगर्भ (पुं), स्थविर (पुं), शतानन्द (पुं), पितामह (पुं), क (पुं), धातृ (पुं), विधातृ (पुं), विधि (पुं), वेधस् (पुं), ध्रुव (पुं), पुराणग (पुं), हंसग (पुं), विश्वरेतस् (पुं), प्रजापति (पुं), ब्रह्मन् (पुं), चतुर्मुख (पुं), भवान्तकृत् (पुं), जगत्कर्तृ (पुं), सरोरुहासन (पुं), शम्भु (पुं), शतधृति (पुं), स्रष्टृ (पुं), सुरज्येष्ठ (पुं), विरिञ्चन (पुं), हिरण्यगर्भ (पुं), लोकेश (पुं), नाभिभू (पुं), पद्मभू (पुं), आत्मभू (पुं)
--source--
स्वयंभू रुद्रतनयः सोमभूः पुरुषोत्तमः ॥ ६९५ ॥
-wordlist-
स्वयम्भू (पुं), रुद्रतनय (पुं), सोमभू (पुं), पुरुषोत्तम (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ब्रह्मन्
ब्रह्मन्, स्रष्टृ, परमेष्ठिन्, धातृ, पद्मभू, सुरज्येष्ठ, वेधस्, विधि, विरिञ्च, हिरण्यगर्भ, शतानन्द, शम्भु, स्वयम्भू, द्रुहिण, चतुर्वक्त्र, प्रजापति, पितामह, जगत्कर्तृ, विरञ्चि, कमलासन
ब्रह्मा स्रष्टा परमेष्ठी धाता पद्मभूः सुरज्येष्ठः ।
वेधा विधिर्विरिञ्चो हिरण्यगर्भः शतानन्दः ॥ ६ ॥
शम्भुः स्वयम्भूर्द्रुहिणश्चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः ।
पितामहो जगत्कर्ता विरञ्चिः कमलासनः ॥ ७ ॥
verse 1.1.1.6
page 0002
Mahabharata
English
Svayambhū or Svayambhu (“self-existent”) = Brahmán: I, 869 (Bº), 2458, 2497, 2517, 2579 (vihitāni Sºvā), 2607 (ºvā niyuktaḥ), 3026 (proktaḥ svayam eva Sºvā, quotation), 3316 (tushṭenoktaḥ Sºvā, sc. īśvaraḥ, i.e. Śukra), 4436 (dharmaḥ…svayam uktaḥ Sºvā), 4646, †7328 (sṛshṭā devapatnī svayaṃ Sºvā, i.e. Śrī reborn as Draupadī)
II, 422 (sabhāṃ…Sºvaḥ), 474 (Viśvātmā), 730 (Gṛhadevīti nāmnā purā sṛshṭā Sºvā, sc. Jarā)
III, 158 (told the 108 names of Sūrya), 1152 (Prapitāmahaḥ), 10112 (= Viśvakarman), 12191, 12204, 12890 (Padmālayaḥ = Vishṇu?), 13108 (maryādāḥ Sºvihitāḥ), 14448 (nirdishṭā tava--i.e. Skanda's--patnī Sºvā, sc. Devasenā), 15882 (Prajāpatiḥ Sºuḥ, grandfather of Rāvaṇa), 16632 (ºuvihitāt)
IV, 1557 (cāturvarṇyasya karmāṇi vihitāni Sºvā)
V, 2172 (Bº), 2441 (kshatraṃ sṛshtaṃ Sºvā), 4465 (yathā sṛshṭaḥ Sºvā), 7309 (Bhīshmamṛtyuḥ…vihito vai Sºvā)
VI, 2078 (paramopetaḥ Sºr iva Bhānunā, only C., B. has Sumerur)
VIII, 1629 (ºūr iva Rudrasya, sc. sārathiḥ), 3446 (kṛtam andhaṃ (so B.) Sºvā), 4435 (Prajāpatiṃ), 4437 (ºo), 4438 (ºo), †4659 (svayaṃ kṛtaṃ Sºvā, sc. the kirīṭa of Indra and Arjuna), †5044(?)
IX, 2479 (Brahmā Sºuḥ)
XI, 126
XII, 2149, 2151, 2181 (proktānīha Sºvā, sc. vyasanāni), 2820 (brahma kshatram idaṃ sṛshtam ekayoni Sºvā), 3380 (dharmaḥ sṛshṭaḥ Sºvā), †6275 (uvāca, quotation), 7356, †7517(?), 7569, 7570, 7615, 7661 (anujñātāḥ Sºvā), 7990 (rājā sṛshṭaḥ Sºvā), 8183 (sthāpito hy asya--i.e. the Sun's--samayo…Sºvā), 8220, †8423 (Pitāmahasyāyatane Sºvaḥ), 8534 (vāg utsṛshṭā Sºvā), 8712 (pl., i.e. the emancipated), 8739 (siddhiḥ Sºvaḥ), 10171 (Bº), 10779 (? father of Dhātṛ), †12073 (maryādā niyatā Sºvā), 12361 (Vedāḥ sṛshṭāḥ Sºvā), 13735 (bahavaḥ purushāḥ …sṛshṭāḥ Sºvā)
XIII, 2558 (dāyavidhiḥ…uktaḥ Sºvā), 3315 (Pitṛṇāṃ paramaṃ bhojyaṃ tilāḥ sṛshṭāḥ Sºvā), 3225 (Bº), 3706 (ādishṭaḥ…Dakshaḥ Sºvā), 4115 (ºvaḥ …retaḥ), 4346 (ºuvihito dharmaḥ), 4347 (ºuvihitaṃ), 4349 (saṃkalpitā bhāgāḥ svayam eva Sºvā), 4352 (pitaro… nirmitā ye Sºvā), 4353 (saptakaḥ pitṛvaṃśas tu pūrvadṛshṭaḥ Sºvā), 4377 (ºsadanaṃ), 4330, 5371 (gītaṃ svayam eva Sºvā), 5981 (gāvaḥ sṛshṭāḥ Sºvā), 6453 (sṛshṭāḥ Sºvā), 6566 (cāturvarṇyaṃ…sṛshtaṃ Sºvā)
XIV, 2832 (Prajāpatiṃ)
XVIII, 216.--Do.^2 = Śiva: VII, 9507.--Do.^3 = Vishṇu (Kṛshṇa, Nārāyaṇa): II, 1324 (i.e. Kṛshṇa)
III, 11864 (i.e. Nārāyaṇa), 12821
XII, 6779 (padmaṃ sṛshṭam Sºvā?), 13489
XIII, 6954 (1000 names)
XIV, 1095 (Vº), 1223 (Vº).
पुराणम्
English
स्वयम्भू / SVAYAMBHŪ. A teacher--priest. This teacher was the first one who had given precedence to the ceremonial rites of śrāddha (offering to the manes). (M.B. anuśāsana parva, Chapter 191).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
स्वयम्भू
पु०
 स्वयं भवति भू--क्विप् । १ चतुर्मुखे ब्रह्मणिअमरः ३ कुचे च । ४ काले शब्दर० ४ कामदेवे ५ विष्णौ६ शिवे च । ७ माषपर्ण्यां षलिङ्गिन्याम् राजनि० ।९ जिनभेदे हेमच० । १० परमेश्वरे “ततः स्वयम्भूर्भगवान्”मनुः ।
Capeller
German
स्वयंभू durch sich selbst seiend
m.
 Bein.
Brahma's.
Grassman
German
svayam-bhū́, a., durch sich selbst seiend.
-ū́s manyús {909, 4}.