स्मृ (smR)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 स्मृ r. 1st cl. (स्मरति)
	 1. To remember,  to recollect,  to call to mind.
	 2.
To remember with regret,  to miss,  (with a genitive.)
	 3. To record
in a Smriti.
	 4. To recite mentally the name of a deity. r. 5th cl.
(स्मृणोति)
	 1. To please or delight.
	 2. To guard,  to protect,  to
cherish.
	 3. To breathe or live. With वि prefixed,  To forget. With
सम्,  To remember. With अप,  To forget. With अनु,  To remember.

Capeller Eng

English

 स्मृ स्म॑रति स्म॑र°ते pp.
   स्मृत (q.v. ) remember (gen.  
or acc.
 )
 recollect,  call to mind
 hand down,  record,  declare,  teach
(esp.    P.
  स्मर्यते be recorded or declared as a law or custom,  pass for
(nom.   or loc.
 ). Caus.  स्मारयति & स्मरयति cause to remember,  remind
(2 acc.
  or gen.
   of pers.
   & acc.
  of th.). — अनु remember,  collect
confess.  C.
  remind.  अप lose conscience,  forget.  उप remember,  call
to mind (acc. ). प्र remember or forget.  प्रति remember
 C.
  remind. 
वि forget
 C.
  cause to forget (2 acc.
 ). सम् remember (acc. )
 C.
 
remind of (2 acc.
 ). — Cf.  अनुस्मृत,  विस्मृत,  संस्मृत.

Yates

English

 स्मृ स्मरति 1.
a. To remember
 re-
gret. (न) स्मृणोति 5.
a. To please
cherish
 breathe or live. With
prep. वि to forget.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 स्मृ r. 1st cl. (स्मरति)
To remember,  to recollect,  to call to mind.
To remember with regret,  to miss. r. 5th cl. (स्मृणोति)
To please or delight.
To guard,  to protect,  to cherish.
To breathe or live.
With वि prefixed,  To forget.

Apte

English

स्मृ [smṛ],  I. 5 P.
  (स्मृणोति)

To please,  gratify.

To protect,  defend.

To live. -II. 1 P.
  (Ātm.  also in epic poetry) (स्मरति,  स्मृत
 Pass. स्मर्यते)

(a) To remember,  bear or keep in mind,  recollect,  call to mind,  be aware of
 स्मरसि सुरसनीरां तत्र गोदावरी वा स्मरसि च तदुपान्तेष्बावयोर्वर्तनानि U.*
  1.26. (b) To call to mind,  call upon mentally,  think of
 स्मरात्मनो$भीष्टदेवताम् Pt.*
  1
 R.*
  15.45.

To recite mentally or call upon the name of a deity &c.
 
 यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं सबाह्याभ्यन्तरः शुचिः.

To lay down or record in a Smṛiti
 तथा च स्मरन्ति.

To declare,  regard,  consider
 निरतिशयं गरिमाणं तेन जनन्याः स्मरन्ति विद्वांसः Pt.*
  1.3.

To remember with regret,  yearn after,  long or desire for (oft . with gen.
  )
 स्मर्तुं दिशन्ति न दिवः सुरसुन्दरीभ्यः Ki.*
  5.28
 कच्चिद्भर्तुः स्मरसि रसिके त्वं हि तस्य प्रियेति Me.*
  87
 Mu.*
  5.14
 भवत्याः स्मरता- त्यर्थमर्पितः (अङ्गुलीयकः) सादरं मम Bk.*
  8.118.

To teach.Caus.   (स्मारयति-ते,  but स्मरयति-ते in the last sense)

To cause to remember,  remind,  put in mind of,  call to mind
 अनेन मत्प्रियाभियोगेन स्मारयसि मे पूर्वशिष्यां सौदामिनीम् Māl.
 1
 sometimes with two acc.
 
 अपि चन्द्रगुप्तदोषा अतिक्रान्तपार्थिव- गुणान् स्मारयन्ति प्रकृतीः Mu.*
  1
 य एव दुःस्मरः कालस्तमेव स्मारिता वयम् U.*
  6.34.

To give information. 

To cause to remember with regret,  cause to long or desire for
 वरतनोः स्मरयत्यनिलो$न्यदा Śi.*
  6.56
8.64. -Desid. (सुस्मूर्षते) To wish to recollect.

Apte 1890

English

 स्मृ {vI.v} {c5c} P. (स्मृणोति) 1 To please,  gratify. 
2 To protect,  defend. 
3 To live. {vII.v} {c1c} P. (Atm. also in epic poetry) (स्मरति,  स्मृत
 pass. स्मर्यते) 1 (a) To remember,  bear or keep in mind,  recollect,  call to mind,  be aware of
 स्मरोस सुरसनीरां तत्र गोदावरीं वा स्मरसि च तदुपांतेष्वावयोर्वर्तनानि U. 1. 26. (b) To call to mind,  call upon mentally,  think of
 स्मरात्मनोऽभीष्टदेवतां Pt. 1
 R. 15. 45 
2 To recite mentally or call upon the name of a deity &c.
 यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं सबाह्याभ्यंतरः शुचिः. 
3 To lay down or record in a Smṛti
 तथा च स्मरंति. 
4 To declare,  regard,  consider
 Pt. 1. 30. 
5 To remember with regret,  yearn after,  long or desire for (oft. with gen.)
 स्मर्तुं दिसंति न दिवः सुरसुंदरीभ्यः Ki. 5. 28
 कच्चिद्भर्तुः स्मरसि रसिके त्वं हि तस्य प्रियेति Me. 85
 Mu. 5. 14
 भवत्याः स्मरतात्यर्थमर्पितः सादरं मम Bk. 8. 118. 
Caus. (स्मारयति-ते,  but स्मरयति-ते in the last sense) 1 To cause to remember,  remind,  put in mind of,  call to mind
 अनेन मत्प्रियाभियोगेन स्मारयसि मे पूर्वशिष्यां सौदामिनीं Māl. 1
 sometimes with two acc.
 अपि चंद्रगुप्तदोषा अतिक्रांतपार्थिवगुणान् स्मारयंति प्रकृतीः Mu. 1
 य एव दुःस्मरः कालस्तमेव स्मारिता वयं U. 6. 34. 
2 To give information. 
3 To cause to remember with regret,  cause to long or desire for
 Śi. 6. 56,  8. 64. 
Desid. (सुस्मूर्षते) To wish to recollect. 

Monier Williams Cologne

English

 1. स्मृ,  v.l. for √ स्पृ,  q.v.

 2. स्मृ cl.
  1. P.
  (Dhātup.   xxii,  35) स्म॑रति (mc.  also °ते
 pf.  सस्मार,  सस्मर्थ,  सस्मरुः,  MBh.
  
 R.
  &c.
  
 aor.
  अस्मार्षीत्,  °षुः,  ib.
 fut. स्मर्ता,  स्मरिष्यति,  ib.
 inf.
   स्मर्तुम्,  ib.
 ind.
 p.
  स्मृत्वा,  GṛŚrS.
  
 स्मरित्वा,  MBh.
  
 -स्मृत्य,  स्मारम् [q.v.] ib. &c.
  ), 
to remember,  recollect,  bear in mind,  call to mind,  think of,  be mindful of (gen.   or acc.
  
 the action remembered is expressed by a p.
 p.
  or an impf.
   with यद्,  ‘that’,  or by a fut. without यद्
 the fut. may stand with यद्,  if there are two actions
 cf.
   Pāṇ.
  ii,  3,  52
 iii,  2,  112 &c.
  ),  RV.
   &c.
   &c.
  
to remember or think of with sorrow or regret,  MBh.
  
to hand down memoriter,  teach,  declare,  RPrāt.
  ,  Kāś.
 
 Pañcat.
 
to recite,  Hcat.
  :
Pass.
  स्मर्य॑ते (aor.  अस्मारि
 Prec.  स्मृषीष्ट or स्मरिषीष्ट), 
to be remembered or recorded or declared (as a law) or mentioned in the Smṛti (with न,  ‘to be passed over in silence’),  Br.
 
 Rājat.
 
 Sarvad.
 
to be declared or regarded as,  pass for (nom.   or loc.
  ),  Āpast.
 ,  Kāś.
  :
Caus.
  स्मारयति (rarely स्मरयति
 mc.  also Ā.
 aor.
  असस्मरत्
 Pass.
  स्मार्यते), 
to cause to remember or be mindful of or regret,  MBh.
  
 R.
  &c.
   (cf.   Pāṇ.
  i,  3,  67,  Sch.)
to remind any one of (two acc.
   or acc.
   and gen.
   or rarely gen.
   of person),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  :
Desid.
  सुस्मूर्षते (Pāṇ.  i,  3,  57),  to wish to remember,  Bhaṭṭ.
  :
Intens.
  सास्मर्यते or सास्मर्ति Gr.
 

 स्मृ [cf.   Gk. μέρμερος 
 Lat.
  memor,  mora.]

Monier Williams 1872

English

 स्मृ 1. स्मृ (= rt. स्पृ,  q. v.),  cl. 5. P.
स्मृणोति,  &c.,  to please,  gratify
 to protect, 
defend
 to live.

 स्मृ 2. स्मृ,  cl. 1. P. (ep. also A.) स्मरति
(-ते),  सस्मार (2nd sing. सस्मर्थ,  1st
du. सस्मरिव,  3rd pl. सस्मरुस्),  स्मरिष्यति, 
अस्मार्षीत्,  स्मर्तुम्,  to remember (with acc. or
gen.,  and when joined with 2nd Fut. of another rt.
giving it a past signification,  e. g. अमुं स्मरति ह-
निष्यति,  he remembers having killed him,  Pāṇ. III.
2,  112)
 to recollect,  call to mind,  bear in mind, 
think of,  think upon,  be mindful of
 to recite men-
tally or call upon the name (of a deity &c.)
 to re-
cord (in the Smṛti),  declare (as Smṛti or law
स्मरन्ति,  they declare in the Smṛti)
 to desire,  long
for (with gen.): Pass. स्मर्यते,  Aor. अस्मारि,  Prec.
स्मृषीष्ट and स्मरिषीष्ट,  to be remembered
to be recorded
 to be mentioned
 to be declared (as
a law)
 to be mentioned in the Smṛti: Caus. स्मार-
यति (or स्मरयति),  -ते,  -यितुम्,  Aor. असस्मरत्, 
त,  to cause to remember,  call to mind,  remind
 to
give information
 to cause to regret,  cause to desire
or long for (in the latter sense only स्मरयति):
Desid. सुस्मूर्षते,  to wish to recollect: Intens.
सास्मर्यते,  सास्मर्ति
 [cf. Gr. μέρ-μηρ-α,  μέρ-ι-μνα, 
μερ-μαίζω,  μερμηρ-ίζω,  μέρ-μερ-ος,  μάρ-τυρ, 
μάρ-τυρ-ο-ς,  μάρ-τυ-ς,  μαρ-τύρ-ιον,  μαρτύρ-ο-μαι, 
(perhaps also) μέλειν,  μέλ-ε-σθαι,  μελ-έ-τη,  &c.:
Lat. me-mor,  memor-ia,  memor-ā-re,  mor-a,  mos, 
mor-is: Goth. mêr-j-an,  ‘to proclaim
’ meritha, 
maurnan: Old Germ. smer-zo,  m.,  smer-za,  f.
‘pain
’ smerzan,  mâriu,  ‘to announce
’ māri, 
‘memorable:’ Mod. Germ. Mährchen: Angl. Sax.
mœlan,  mal,  ge-mœred,  mœrdh,  mœrsian,  mel-
dian,  ameldian,  murnan,  smeortan,  ‘to smart:’
Lith. uz-mirs-tu,  ‘to forget:’ Hib. smuairean, 
‘dejection
’ (perhaps) smalanach,  ‘sorrowful
’
muirn,  ‘natural affection.’]

Macdonell

English

 स्मृ SMṚ,  Ⅰ. P. (Ā.) smára,  remember,  🞄bear in mind,  recollect,  recall,  thick of with 🞄regret (ac.,  g.
 the past action being expressed 🞄by a pp. + yad,  that,  or a ft. without yad)
 hand 🞄down,  teach,  maintain (rare)
 recite (rare)
 🞄ps. smaryate,  be remembered = handed down 🞄(w. na,  act.,  pass over in silence)
 be declared 🞄by any one (in. ) to be,  be regarded as 🞄(nm. ,  lc.): pp. smṛta,  remembered,  thought 🞄of
 handed down,  taught
 mentioned
 prescribed
 🞄[Page369-1] 🞄declared or said to be,  regarded as 🞄(nm. ,  rarely d. or lc.)
 named,  called (nm.  ± 🞄iti): kiṃ smṛta'smi,  why have I been 🞄thought of by you? = why have you summoned 🞄me? na smṛtam,  not permitted
 bījād eva 🞄phalaṃ smṛtam,  fruit is said to come from 🞄seed only
 cs. P. smāraya,  less commonly 🞄smaraya,  cause to remember,  remind any 🞄one (ac.,  sts. g.),  of (ac.)
 ps. smaryate,  be 🞄called to mind
 be reminded of (ac.): pp. 🞄smārita,  called to mind
 reminded of (ac.)
 🞄des. susmūrṣate,  wish to remember (ac.). 🞄anu,  remember,  call to mind (ac.)
 confess 🞄(a sin): pp. remembered
 preseribed,  taught,  🞄n.  imps.: yadā‿eva‿anusmṛtaṃ devena,  🞄when the king remembered that (oratio 🞄recta with iti)
 cs. P. -smaraya,  remind of 🞄(ac.): pp. -smārita,  reminded of (ac.),  apa,  🞄forget. upa,  remember (ac.). pra,  remember 🞄(ac.)
 forget: pp. forgotten.  prati,  🞄remember (ac.
 RV.,  E.). vi,  forget (ac.): 🞄pp. having forgotten (ac.,  —°)
 forgotten by (in. ,  🞄g.): -smṛta-vat,  pp. act. having forgotten
 🞄cs. P. -smāraya,  cause anything (ac.) to be 🞄forgotten
 cause any one (ac.) to forget (ac.): 🞄pp. caused to be forgotten
 caused to forget 🞄(ac.). sam,  remember,  think of (ac.): pp. 🞄remembered,  thought of
 preseribed
 named,  🞄called
 cs. P. (ā̆) remind any one (ac.) of 🞄(ac.),  recall to the mind of (g.): pp. reminded 🞄of (ac.)
 recalled,  anu-sam,  remember,  think 🞄of (ac.,  g.).

Benfey

English

 1. स्मृ स्मृ,  i. 1,  Par. (in epic
poetry also Ātm. ,  MBh. 1,  3005), 
 1. To
remember (with acc. and gen. ),  Vikr.
29,  16
 Chr. 20,  17
 with the second
fut. in the sense of past time,  Śiś. 1,  68, 
स्मरति -- हनिष्यति,  You remember
having killed.
 2. To desire,  to long
for (with gen. ),  MBh. 3,  12281.
 3. To
record,  to declare,  Pañc. i. d. 36.
स्मृत, 
 1. Recollected.
 2. Recorded, 
Chr. 52,  11.
 3. Said (according to
traditional doctrine),  Man.  1,  20.
 4.
Allowed (according to tradition),  Man. 
3,  13.
 5. Called,  Man.  1,  10. Comp.
 
ptcple,  of the fut. pass. स्मर-स्मर्य, 
m.
  An ass. Caus.
 I. स्मारय, 
 1. To
cause to remember,  MBh. 2,  2484
 with
gen. ,  Kir. 6,  13 (स्म्ăरय.).
 2. To give
in formation,  Mālat. 8,  9.
 II. स्म्ăरय, 
To cause to remember with grief, 
Vikr. d. 78. -- With अनु अनु, 
 1. To call
to mind,  Man.  2,  217
 to remember, 
Bhāg. P. 4,  30,  28 (pass.)
 2. To in-
voke,  Pañc. 258,  25. Caus. स्म्ăरय, 
To cause to remember with sorrow, 
Kir. 5,  14. -- With अप अप,  To forget, 
Mālat. 161,  2. -- With वि वि,  To forget, 
MBh. 3,  15705
 Śāk. 37,  4. Caus.
स्मारय,  To cause to forget,  Vikr. d.
59. -- With सम् सम्,  To remember, 
Man.  4,  149. Caus. स्मारय,  To cause
to remember,  MBh. 2,  2537. -- With
अनुसम् अनु-सम्, 
 1. To remember, 
MBh. 1,  6911.
 2. To long for,  MBh.
4,  149. -- With अभिसम् अभि-सम्,  To
remember,  MBh. 3,  15758. -- Cf.  μάρτυρ,  μέριμνα,  μέρμερος
Lat. memor
 O.H.G.
māri
 Goth. mêrjan,  meritha
 A.S.
maelan,  mal,  ge-maered,  maerdh,  a
-maerian,  maersian,  meldian
 Goth.
maurnan
 A.S. murnan. 

 2. स्मृ स्मृ,  see स्पृ।

Apte Hindi

Hindi

स्मृ
स्वा* पर*  - -
"प्रसन्न होना,  संतुष्ट होना"

स्मृ
स्वा* पर*  - -
"प्ररक्षा करना,  प्रतिरक्षा करना"

स्मृ
स्वा* पर*  - -
जीवित रहना

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
"याद करना,  मन में रखना,  प्रत्यास्मरण करना,  मन में लाना,  विदित होना"

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
"मन में पुकारना,  मन से याद करना,  सोचना"

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
किसी देवता के नाम का मन में ध्यान करना या मन में जाप करना

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
स्मृति में अंकित करना या अभिलेख करना

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
"प्रकथन करना,  खयाल करना,  सोचना"

स्मृ
"भ्वा* पर*  ,  कर्मवा* " - -
"खेद के साथ याद करना,  आतुर होना,  उत्कंठित होना,  अभिलाषा करना"

स्मृ
"भ्वा* उभ*,  प्रेर*  " - -
"याद कराना,  फिर ध्यान दिलाना,  मन में लाना,  सोचना"

स्मृ
प्रेर*   - -
सूचना देना

स्मृ
प्रेर*   - -
"खेद के साथ स्मरण कराना,  लालायित करना,  अभिलाषा पैदा करना"

स्मृ
"भ्वा* आ*,  इच्छा* " - -
प्रत्यास्मरण करने की इच्छा करना

स्मृ
भ्वा*पर - -
शिक्षा देना

L R Vaidya

English

 smf {% (I) vt. or vi. 5P (pres. स्मृणोति) %} 1. To please,  to gratify
 2. to protect,  to defend
 3. to live.

 smf {% (II) vt. or vi. 1P (often Atm. in epic poetry) (pp. स्मृत
 pres. स्मरति-ते
 pass. स्मर्यते
 desid. सुस्मूर्षते) %} 1. To recollect,  to call to mind,  to bear in mind,  to think upon,  to be mindful of,  स्मरसि सुतनि तस्मिन् पर्वते लक्ष्मणेन Ut.i.
 2. to recite mentally the name of a deity,  e.g. प्रातः स्मरामि हृदि संस्फुरदात्मतत्वम्
 3. to record in a Smṛiti
 4. to desire,  to long for,  to remember with regret,  (with gen.),  कच्चिद्भर्तुः स्मरसि रसिके त्वं हि तस्य प्रियेति Megh.ii.22.With अनु-,  call to mind,  to remember.With अप-,  to forget.With वि-,  to forget,  अस्मिन्क्षणे विस्मृतं खलु मया Sak.i.With सम्-,  to remember,  M.iv.149.

 smf {% Caus. (स्मारयति-ते,  स्मरयति-ते) %} 1. to cause to remember,  to remind,  to call to mind,  य एव दुस्मरः कालस्तमेव स्मारिता वयम् Ut.vi.
 2. to give information
 3. to cause to regret
 4. to cause to desire or long for
 (in this sense only स्मरयति-ते).With सम्-,  to remind,  (पातालं) मामद्य संस्मरयतीव भुजंगलोकः Rat.i.

Bopp

Latin

 स्मृ 1. P. A. स्मरामि,  स्मरे
1) meminisse,  reminisci,  recor-
dari,  memorem esse,  c. acc. vel gen. SA. 4. 27.: ना ऽन-
या ऽभ्यर्थनायुक्तम् उक्तम् पूर्वं स्मराम्य् अहम्
 5. 69.:
सर्वं स्मरे
 IN. 3. 5.: भ्रातॄन् सस्मार
 MAH. 1. 3005.: स-
मयं स्मरस्व
 4239.: स्मरेः कृच्छ्रेषु माम्
 3. 8446.:
यस्य स्मरते वासवः
 SAK. 126. 13.: पुनर् अस्माकं
स्मरिष्यति. -- Absol. MAH. 1. 3006.: स्मरन्न् अपि ।
अब्रवीन् न स्मरामी ऽति. -- Pass. MAH. 1. 74.: गणे-
शः स्मर्यताम्. -- स्मृत memoratus,  vocatus. BH. 17.
20.: तद् दानं सात्त्विकं स्मृतम्
 21. 23. MAN. 1. 10.
2) desiderare,  c. gen. R. Schl. II. 70. 15.: पुनर् अप्य्
अहम् एष्यामि यदा मे त्वं स्मरिष्यसि
 A. 11. 8.:
समयो ऽर्जुन गन्तुन् ते भ्रातरो हि स्मरन्ति ते
 R. Schl.
II. 30. 16. -- स्मृत desideratus,  amatus. BR. 1. 30.: मम
तुल्याव् उभौ स्मृतौ (v. स्मर). -- Caus. facere ut quis
recordetur. MAH. 3. 11323.: स्मारितश्चा ऽस्मि राघवम्.
(स्मृ correptum e स्मर्,  v. gr. min. 12.
 lat. MOR,  ab-
jecto s,  memor per redupl.,  mos,  môr-is
 germ. vet.
smer-zo m.,  smer-za f. dolor,  v. वेदना dolor,  proprie
quod facit ut quis sciat,  sentiat
 smerzan,  anglo-sax.
smeortan dolere
 goth. mêrja memoro,  nuntio = Caus.
स्मारयामि,  fortasse mêl scriptura tanquam id quod me-
morat,  in memoriam revocat,  mutato r in l
 maurna
moereo
 germ. vet. mâriu annuntio,  manifestum facio, 
celebro
 mâri fama,  nostrum Mährchen
 hib. smuairean
«grief,  dejection» = nomini actionis स्मरण
 v. Pictet
p. 75.
 fortasse smalanach «sorrowful,  grieved» e sma-
ranach
 fortasse smuainim «I think,  imagine» e smuai-
rim,  nisi pertinet ad मन् q. v.
 fortasse muirn «natural
affection,  love»,  muirne «fondness,  caresses» e smuirn, 
smuirne,  v. स्मृ sgf. 2.,  स्मृत amatus
 lith. uz-mirsz-tu
obliviscor,  adjectâ sibilante,  sicut in mirsz-tu morior,  v.
मृ
 gr. μεϱίμνα,  μεϱιμνάω,  μέϱμεϱος,  μάϱ-τυϱ
 fortasse
ΜΕΛ (μέλει,  μέλομαι cet.) e ΜΕΡ,  nisipertinet ad मन्.)
c. अनु reordari. N. 11. 24.: माम् अनुस्मृत्य
 15. 16.
c. वि oblivisci. DR. 7. 11.: ना ऽयं वैरं विस्मरते कदा-
चित्
 RAGH. 19. 2. -- Etiam recordari. SA. 5. 6. nisi
c. ed. Calc. pro विस्मरन्ती legendum विमृशन्ती.
c. सम् recordari. N. 14. 24.: संस्मर्तव्यस् तदा ते ऽहम्.
c. सम् praef. अनु id. N. 15. 16.
c. सम् praef. अभि id. MAH. 3. 15758.

Lanman

English

 √smṛ (smárati
 sasmā́ra
 smariṣyáti
smṛtá
 smártum
 smṛtvā́
 -smṛ́tya).
	—1. remember,  both keep in mind and
call to mind
	—2. call to mind,  i. e. hand
down by memory,  hand down by tradition, 
 hand down --see the important word
smṛti
--smṛta:
	—1. remembered
	—2.
handed down by smṛti or taught by
tradition
 and so
	—3. declared to be…, 
61^2
 passing for…
 regarded by tradition
as…,  63^6
 to be variously paraphrased
mārgo 'yaṃ smṛtas,  this is,  we
are taught,  the path,  21^7
 called,  22^5, 
57^6.
[cf. μέρ-μερ-α ἔργα,  ‘memorable works’
μέριμνα,  ‘anxious thought,  care’
 μάρ-τυρ, 
‘rememberer,  witness’
 μέλειν,  ‘care for’
μέλλειν,  ‘hesitate,  delay,  be going to
do’
 Lat. me-mor,  ‘mindful’
 memoria, 
‘memory’
 mor-a,  ‘hesitation,  delay.’]
+ vi,  forget.

Kridanta Forms

Sanskrit

स्मृ (स्मृ꣡ आध्याने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  स्मरणम्
अनीयर् =  स्मरणीयः - स्मरणीया
ण्वुल् =  स्मारकः - स्मारिका
तुमुँन् =  स्मर्तुम्
तव्य =  स्मर्तव्यः - स्मर्तव्या
तृच् =  स्मर्ता - स्मर्त्री
क्त्वा =  स्मृत्वा
ल्यप् =  प्रस्मृत्य
क्तवतुँ =  स्मृतवान् - स्मृतवती
क्त =  स्मृतः - स्मृता
शतृँ =  स्मरन् - स्मरन्ती

स्मृ (स्मृ॒ चिन्तायाम् - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  स्मरणम्
अनीयर् =  स्मरणीयः - स्मरणीया
ण्वुल् =  स्मारकः - स्मारिका
तुमुँन् =  स्मर्तुम्
तव्य =  स्मर्तव्यः - स्मर्तव्या
तृच् =  स्मर्ता - स्मर्त्री
क्त्वा =  स्मृत्वा
ल्यप् =  प्रस्मृत्य
क्तवतुँ =  स्मृतवान् - स्मृतवती
क्त =  स्मृतः - स्मृता
शतृँ =  स्मरन् - स्मरन्ती

स्मृ (स्मृ॒ प्रीतिपालनयोः प्रीतिचलनयोरित्यन्ये इत्येके - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  स्मरणम्
अनीयर् =  स्मरणीयः - स्मरणीया
ण्वुल् =  स्मारकः - स्मारिका
तुमुँन् =  स्मर्तुम्
तव्य =  स्मर्तव्यः - स्मर्तव्या
तृच् =  स्मर्ता - स्मर्त्री
क्त्वा =  स्मृत्वा
ल्यप् =  प्रस्मृत्य
क्तवतुँ =  स्मृतवान् - स्मृतवती
क्त =  स्मृतः - स्मृता
शतृँ =  स्मृण्वन् - स्मृण्वती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  स्मृ
मूलधातुः:
   स्मृ
धात्वर्थः:
  चिन्तायाम् (आध्याने (चारु.)
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  स्मरति
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऋकारान्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

स्मृ  अध्याने 
- स्मृ चिन्तायामित्युक्तम्  स च स्मरतिरनेकार्थोऽभ्युपेयते । आध्याने स्मरणविशेषे मित्त्वार्थमिह पठ्यते । स्मरति । स्मरयति । 
आध्यानमुत्कण्ठास्मरणम्
  अतोऽन्यत्र स्मारयति । विस्मारयति । स्मारकः ।शब्दार्थ इति स्मरणसामान्यविवक्षायाम् ।। 812 ।।

स्मृ  चिन्तायाम् 
- स्मरति । स्मर्य्यते । सस्मार । सस्मरतुः । स्मर्त्ता । अस्मार्षीत् । यङि च (7/4/30) इति गुणः । सास्मर्य्यते । ण्यन्ताल्लुङ् -असस्मरत् ।। 937 ।।

स्मृ  इत्येके 
- स्मृणोति  सस्मार  15

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्मृ
verb
 
कथनस्य पूर्वानुभूतस्य वा स्मरणानुकूलव्यापारः।
 "न स्मरामि अहं कुत्र दृष्टः भवान् पूर्वम्।"

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 स्मृ,  स्मृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-सक०-अनिट् ।) स्मरति । स्मृतिर्ज्ञानविशेषः ।तथा च ।“सम्बिद्भगवती द्वेधा स्मृत्यनुभवभेदिका ॥
”इति तार्किकाः ॥
तेन ञौ अञ्यन्तकर्त्तुः कर्म्मत्वम् । गुरुः शिष्यंशास्त्रं स्मारयति । इति दुर्गादासः ॥

 स्मृ,  म औत्क्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-अक०-सक० इति केचित्-अनिट् ।) म, स्मरयति । उत्कः उत्कण्ठितः तस्य भावःऔक्यमुत्कण्ठा । आध्याने इति प्राञ्चः । आसमन्तात् ध्यानमाध्यानं इति कश्चित् । उत्-कण्ठिका इति काशिकावृत्तिवोपदेवौ । उत्-कण्टापूर्व्वकं स्मरणमिति वृद्धाः । मुहुरनुस्मर-यन्तमनुक्षपं त्रिपुरदाहमिति किराते । इतिदुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 स्मृ स्मरणे भ्वा०
  प० अनिट् । स्मरति अस्मार्षीत् सस्मार सु-स्मूर्षति । अषोपदेशत्वात् न षत्वम् । एतद्योगे कर्मणि षष्ठी ।अयमौत्सुक्ये सक०
  घटा० स्मरयति ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

स्मृ  आध्याने
- (अर्थविवरणम्) आध्यानमुत्कण्ठा 
स्मरति  स्मरयति  चिन्तायां (द्र0 1665) स्मारयति,  विस्मारयति  अन्यत्रोक्तानामर्थविशेषे मित्त्वार्थ इह पाठः  786

स्मृ चिन्तायाम्
- स्मरति  ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः ( 1357) इत्यात्मनेपदम् सुस्मूर्षते  स्मृ आध्याने (1544) मित्-स्मरयति  अत् स्मृदॄत्वर (7465) इति असस्मरत्  स्मरः स्मृतिः  902

स्मृ प्रीति, बलनयोः
- (अर्थविवरणम्) बलनं जीवनम् 
स्मृणोति  सस्मार  स्पृ इत्येके  ते तु छान्दसप्रायौ  13

धातुवृत्तिः

Sanskrit

स्मृ (अर्थः)  आध्याने
स्मृ चिन्तायामित्यस्याध्याने मित्त्वार्थोऽनुवादः (अर्थविवरणम्) आध्यानमुत्कण्ठापूर्वकं स्मरणम् 
(मातुः स्मरति मातुः स्मरयति अस्मरि अस्मारि अनाध्याने स्मारयति) "अधीगर्थ'' इति कर्मणि षष्ठी अधीगार्थाः स्मरणार्था इत्युक्तम् 792

स्मृ  (अर्थः)  चिन्तायाम्
( मातुः स्मरति ) इत्यादि ह्वरतिवत् "अधीगर्थ'' इति कर्मणिशेषे षष्ठी ( सुस्मूर्षते ) "ज्ञाश्रुस्मृ'' इति तङ् स्मरयतीत्याध्याने घटादिपाठात्,  अन्यत्र ( स्मारयति असस्मरत् ) "अत्स्मृदृत्वर'' इत्याभ्यासस्याकार इत्वापवादः अयमनेकार्थत्वात् विस्मरणे चित्तादपक्रमणे वर्त्तते अनन्तरं द्वृ इति क्वचित्पठ्यते ( द्वरतीत्यादि ) स्मरतिवत् द्वर्यते संह्रियते इति ( द्वारम्,  ) द्वारे नियुक्तो ( दौवारिकः ) "तत्र नियुक्तः'' इति ठकि "द्वारादीनां च'' इति वृद्धिप्रतिबन्ध एजागमश्च द्वारादिषु तदादिविज्ञानात् द्वारपालस्येदं,  ( दौवारपालम् ) इत्यत्रापि वृद्धिप्रतिबन्ध एजागमश्च भवति ( द्वाः ) इति ण्यन्तात् क्विपि 916

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“स्मृ आध्याने”@} 2 घटादिः। 
 चिन्तायां पठिष्यमाणस्य आध्याने मित्त्वार्थोऽनुवादो घटादिषु। 
 आध्यानम् = उत्कण्ठापूर्वकं स्मरणम्। 
 सर्वाण्यपि रूपाणि कृण्वतिवत् 3 ऊह्यानि। 
 अस्य धातोः घटादिपाठात्,  ‘घटादयो मितः’ 4 इति मित्त्वात् ह्रस्वे,  ण्यन्ते सर्वत्र ह्रस्वघटितरूपाणि इति विशेषः। 
 स्मरिष्यन् इत्यत्र ‘ऋद्धनोः स्ये’ 5 इतीट्। 
 6 मातुः 7 सुस्मूर्षमाणः इत्यत्र तु ‘ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः’ 8 इति सन्नन्ता- दात्मनेपदं भवति। 
 सनः कित्त्वे,  ‘उदोष्ठ्यपूर्वस्य’ 9 इत्युत्वे रपरत्वे च रूपमेवम्। 
 अप्राप्तस्य तङ एव विधानमत्र।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१९६९)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-८०७। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  (२४५)
 04 =>
  (ग। सू। भ्वादिः)
 05 =>
  (७-२-७०)
 06 =>
  [[१। ‘अधीगर्थदयेशां कर्मणि’ (२-३-५२) इति कर्मणि शेषे षष्ठी।]]
 07 =>
  [[आ। ‘रामं सुस्मूर्षमाणोऽसौ कपिर्विरहदुःखितम्।।’ भ। का। ८। ३४।]]
 08 =>
  (१-३-५७)
 09 =>
  (७-१-१०२)

1 {@“स्मृ चिन्तायाम्”@} 2 सर्वाण्यपि रूपाणि कृण्वतिवत् 3 ऊह्यानि। 
 संज्ञायां घप्रत्यये स्मरः
   स्मरणम्,  विस्मृतिः,  इति विशेषः। 
 सुस्मूर्षमाणः। 
 स्मारः,  ‘हलश्च’ 4 इति संज्ञायां घञि अपस्मारः-रोगविशेषः
   ‘रोगाख्यायां--’ 5 इत्यस्य बाधकोऽयम्। 
 क्वसौ सस्मरिवान् इत्यत्र ‘ऋतश्च संयोगादेः--’ 6 इति गुणः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१९७०)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९३३। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  (२४५)
 04 =>
  (३-३-१२१)
 05 =>
  (३-३-१०८)
 06 =>
  (७-४-१०)

1 {@“स्मृ प्रीतिपालनयोः”@} 2 ‘स्पृ’ इत्यस्य पाठान्तरमिदम् इति केचित्। 
 ‘अयं छान्दसः’ इति स्वामि- काश्यपौ इति माधवः। 
 ‘स्मृ प्रीतिबलनयोः’ इति क्षीरस्वामी। 
 सर्वाण्यपि रूपाणि पिपर्तिवत् 3 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१९७१)
 02 =>
  (५-स्वादिः-१२५९। अक। अनि। पर।)
 03 =>
  (१०४४)

Grassman

German

 √smṛ́,  √smar [Cu. 〔466〕],  gedenken.
Mit ánu gedenken an,  achten auf [A.].
práti sich zurückerinnern.
Stamm smára (betont nur {932, 9}):
-āthas [2. du. Co. I.] ánu {932, 9} kárṇā‿iva śā́sus ánu hí 〰.
-ethām [2. du. Co. II.] práti {620, 7}.
Part. II. smṛta:
in á-smṛtadhru.

Burnouf

French

 *स्मृ स्मृ। स्मरामि,  स्मरे 1
 p. सस्मार
f2. स्मरिष्यामि
 a1. अस्मार्षम्। {@Ps.@} स्मर्ये
 pp.
स्मृत। Se souvenir de,  ac.
		 se souvenir que,  ac. ou g. न
स्मरिष्यति कौचल्यां सुदुःखिताम् il ne se souviendra pas que
Kauśalyā est très-malheureuse.
		 Regretter,  désirer,  g.
		 Gr.
μερίμνα,  μάρτυς
 lat. memor.

Stchoupak

French

 स्मृ-
 {%-smarati (-te) 
 sasmāra -uḥ 
 asmārṣuḥ %}{% 
 smariṣyati 
 %}
{%smaryate smārayati -te (smāryate) smarayati 
 smṛta- smartum smṛtvā %}
°स्मृत्य -- se souvenir,  porter dans l'esprit,  penser (à,  gén.  acc.) 
penser avec regret ou peine,  regretter,  désirer 
 enseigner (de mémoire), 
déclarer,  affirmer 
 caus. faire souvenir,  faire regretter 
 rappeler qqch.
(acc.) à qq'un (acc. gén. ) 
 a. v. rappelé,  à quoi l'on pense,  cité 
désigné 
 enseigné,  prescrit (par la Smṛti),  permis,  légal 
 qui passe
pour,  qui vaut comme (dat. loc. nom. ),  qui s'appelle (avec ou sans -इति, 
nom. ) 
 nt. souvenir,  mémoire.
स्मृत-मात्रागत- a. v. venu sitôt qu'on pense à (lui).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.