| YouTube Channel

स्थायी (sthAyI)

 
Spoken Sanskrit
English
स्थायी - sthAyI -
adj.
m.
 - permanent
स्थायी - sthAyI -
adj.
 - constant
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्थायी
noun
सङ्गीते कस्यापि गीतस्य प्रथमपदम्।
"भूरि अभ्यर्थनायाः सः स्थायीं श्रावयति।"
Synonyms:
 निवासी, वासी, वासकारी, निवासकारी, निलायी, स्थायी, अवस्थायी, वास्तव्यः
noun
कस्मिन्नपि स्थाने निवासकर्ता।
"अत्र निवासिनः सर्वे प्रार्थ्यन्ते अपरिचितं कमपि शरणं न दातुम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्थायी, [न्]
पुं,
 (तिष्ठतीति । स्था + णिनिः ।)भावभेदः । यथा, --“स्थायिसात्त्विकसञ्चारिप्रभेदैः स्याद्रतिः पुनः ॥
”इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । २०५ -- २०७ ।“अविरुद्धा विरुद्वा वा यं तिरोधातुमक्षमाः ।आस्वादाङ्कुरकन्दोऽसौ भावःस्थायीति सम्मतः ॥
यदुक्तम् ।स्रक्सूत्रवृत्त्या भावानामन्येषामनुगामुकः ।न तिरोधीयते स्थायी तैरसौ पुष्यते परम् ॥
तद्भेदानाह ।रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा ।जुगुप्सा विस्मयश्चेत्थमष्टौ प्रोक्ताः शमोऽपि च ॥
तत्ररतिर्मनोऽकूलेऽर्थे मनसः प्रवणायितम् ।वागादिवैकृच्चेतोविकासो हास इष्यते ॥
इष्टनाशादिभिश्चेतो वैक्लव्यं शोकशब्दभाक् ।प्रतिकूलेषु तैक्ष्ण्यस्यावबोधः क्रोध इष्यते ॥
कार्य्यारम्भेषु संरम्भः स्थेयानुत्साह उच्यते ।रौद्रशक्या तु जनितं चित्तवैक्लव्यदं भयम् ॥
दोषेक्षणादिभिर्गर्हा जुगुप्सा विषयोद्भवा ।विविधेषु पदार्थेषु लोकसीमातिवर्त्तिषु ॥
विस्फारश्चेतसो यस्तु स विस्मय उदाहृतः ।शमो निरीहावस्थायामात्मविश्रामजं सुखम् ॥
यथा मालतीमाधवे रतिः । नटकमेलके हासः ।रामायणे शोकः । महाभारते शमः । एवमन्येऽपि । एते हि एतेष्वन्तरा उत्पद्यमानैस्तैस्तै-र्विरुद्धैरविरुद्धैश्च भावैरनुच्छिन्नाः प्रत्युत परि-पुष्टा एव स्वहृदयानुभवसिद्धाः ॥
” * ॥
) स्थिति-विशिष्टे, त्रि ॥
(तथा, महाभारते । ६ । ३ । २६ ।“संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ॥
”)