| YouTube Channel

सूरि (sUri)

 
शब्दसागरः
English
सूरि
m.
 (-रिः)
1. A Paṇḍit, a learned man.
2. A title commonly
given to Jaina teachers.
3. KRISHṆA.
4. The sun.
5. A priest.
6. A worshipper.
E.
 षू to bear, Unādi
aff.
 क्रिन् ।
Capeller Eng
English
सूरि॑
m.
 impeller, inciter
sacrifice-master ( = यजमान
q.v.
 )
chief, lord
i.g.
a great scholar or sage.
Yates
English
सूरि (रिः) 2.
m.
 The sun, a pandit
Jaina teacher
Krishna.
Wilson
English
सूरि
m.
 (-रिः)
1 A Paṇḍita, a learned man.
2 A title commonly given to Jaina teachers.
3 KṚṢṆA.
4 The sun.
E.
 षू to bear, Uṇādi
aff.
 कि.
Apte
English
सूरिः [sūriḥ], [सू-क्रिन्]
The sun.
A learned or wise man, a sage
अथवा कृतवाग्द्वारे वंशे$स्मिन् पूर्वसूरिभिः
R.*
 1.4
Śi.*
 14.21
Bhāg.*
 1.1.1.
A priest.
A worshipper.
A title or respect given to Jaina teachers
e. g. मल्लिनाथसूरि.
N.
 of Kṛisna.
N.
 of Bṛihaspati.
Apte 1890
English
सूरिः [सू क्त्रिन्] 1 The sun.
2 A learned or wise man, a sage
अथवा कृतवाग्द्वारे वंशेऽस्मिन्पूर्वसूरिभिः R. 1. 4
Śi. 14. 21.
3 A priest.
4 A worshipper.
5 A title of respect given to Jaina teachers
e. g. मल्लिनाथसूरि.
6 N. of Kṛṣṇa.
Monier Williams Cologne
English
1. सूरि
m.
 a learned man, sage (often ifc. after names,
esp.
 as a title given to Jaina teachers),
Kālid.
VarBṛS.
&c.
N.
 of Bṛhas-pati (the sage among the gods) or the planet Jupiter,
VarBṛS.
of Kṛṣṇa,
W.
of a poet,
Cat.
=
 यादव and सूर्य,
L.
2. सूरि॑
m.
 ‘inciter’, the institutor of a sacrifice (= यजमान in later language),
RV.
AV.
a lord, chief (also of gods),
RV.
3. सूरि॑
m.
 a presser or extractor of Soma, Soma sacrificer,
RV.
सूरि॑ a
m.
 (fr. √ सृ
cf.
 सूर्त) a course, path (= सरणि),
RV.
 i, 141, 8 (Sāy. )
Monier Williams 1872
English
सूरि, इस्, m. the sun
a learned man, sage
a
priest
a worshipper, praiser, (Sāy. = स्तोतृ)
a title
commonly given to Jaina teachers
N. of Kṛṣṇa
a kind of plant (= भुजङ्ग-घातिनी).
Macdonell
English
सूरि sū-rí,
m.
 [inciter: √ 1. sū] V.: institutor 🞄of a sacrifice (who rewards the priests 🞄= yajamāna in C.)
lord, chief
presser or 🞄sacrificer of Soma [√ 1. su]
C.: wise man, 🞄sage, great scholar.
Benfey
English
सूरि सूरि, i. e. 2. स्वर् + इ (or rather
curtailed सूरिन्),
m.
1. The sun.
2.
A wise man, Chr. 287, 4 = Rigv. i. 48,
4
Pañc. i. d. 71.
3. A teacher.
Apte Hindi
Hindi
सूरिः
पुं*
 - सू + क्रिन्
सूर्य
सूरिः
पुं*
 - सू + क्रिन्
"विद्वान या बुद्धिमान पुरुष, ऋषि"
सूरिः
पुं*
 - सू + क्रिन्
पुरोहित
सूरिः
पुं*
 - सू + क्रिन्
"पूजा करने वाला, जैन मत के आचार्यों को दिया गया सम्मानसूचक पद"
सूरिः
पुं*
 - सू + क्रिन्
कृष्ण का नाम
सूरिः
पुं*
 - सू+किन्
वृहस्पति
L R Vaidya
English
sUri {% m. %} 1. The sun
2. a learned man, a paṇḍit, a sage, अथवा कृतवाग्द्वारे वंशेऽस्मिन् पूर्वसूरिभिः R.i.4
3. a priest
4. a worshipper
5. a common title of Jaina teachers
6. an epithet of Kṛishṇa.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
सूरि poet. Skm.
Indian Epigraphical Glossary
English
Sūri (EI 9), title of Jain religious teachers
often used as
their name-ending.
Lanman
English
sūrí, m. (prop. impeller, inciter, i. e.) he
who engages priests to perform a sacrifice
for his own benefit and pays them for it,
a sacrifice-master
the same as maghavan
(q. v.) and the later yajamāna. [√2su,
‘impel, ’ 1191.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mkhas pa
१) कुशल २) कृताविन् ३) कृतिन् ४) कोविद ५) कौशल ६) कौशल्य ७) कौशिक ८) चतुर ९) दक्ष १०) निपुण ११) निष्ठित १२) पटु १३) पण्डित १४) पण्डितत्व १५) पाण्डित्य १६) पेशल १७) प्रतीत १८) प्रवीण १९) प्राज्ञ २०) बुद्ध २१) बुद्धिमत् २२) बुध २३) मनीषिन् २४) मेधाविन् २५) विचक्षण २६) विज्ञ २७) विद् २८) विदु २९) विद्वस् ३०) व्यक्त ३१) सत् ३२) सुकर्मार ३३) सूरि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
-wordlist-
विद्वस् (पुं), सुधी (पुं), कवि (पुं), विचक्षण (पुं), लब्धवर्ण (पुं), ज्ञ (पुं), प्राप्तरूप (पुं), कृति (पुं), कृष्टि (पुं), अभिरूप (पुं), धीर (पुं), मेधाविन् (पुं), कोविद (पुं), विशारद (पुं), सूरि (पुं), दोषज्ञ (पुं), प्राज्ञ (पुं), पण्डित (पुं), मनीषिन् (पुं), बुध (पुं), प्रबुद्ध (पुं), व्यक्त (पुं), विपश्चित् (पुं), सङ्ख्यावत् (पुं), सत् (पुं), प्रवीण (पुं), शिक्षित (पुं), निष्णात (पुं), निपुण (पुं), दक्ष (पुं), कृतकर्मन् (पुं), कृतहस्त (पुं), कृतमुख (पुं), कुशल (पुं), चतुर (पुं), अभिज्ञ (पुं), विज्ञ (पुं), वैज्ञानिक (पुं), पटु (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
धीर
धीर, धीमत्, लब्धवर्ण, विपश्चित्, वृद्ध, विद्वस्, प्राप्तरूप, अभिरूप, सूरि, प्राज्ञ, पण्डित, मनीषिन्, ज्ञ, दोषज्ञ, कोविद, प्रबुद्ध, बुध, सुधी, कृती, कृष्टि, कवि, व्यक्त, विशारद, विचक्षण, मेधाविन्, संख्यावत्, मतिमत्
धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्,
वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।
सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी,
ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥
बुधः सुधीः कृती कृष्टिः कविर्व्यक्तो विशारदः ।
विचक्षणश्च मेधावी संख्यावान्मतिमान्मतः ॥ ३३३ ॥
verse 2.1.1.332
page 0040
नाममाला
Sanskrit
प्राज्ञ, मेधाविन्, विद्वस्, अभिरूप, विचक्षण, पण्डित, सूरि, आचार्य, वाग्मिन्, नैयायिक
प्राज्ञमेधाविनौ विद्वानभिरूपो विचक्षणः ।
पण्डितः सूरिराचार्यो वाग्मी नैयायिकः स्मृतः ॥ १११ ॥
verse 0.1.1.111
page 0056
Vedic Reference
English
Sūri is the regular word in the Rigveda^1 for the sacrificer, the
later Yajamāna — that is, the man who pays the priests for
performing the rite, and reaps the benefit of that service. The
Sūris are often coupled with the Maghavans, ^1 described as
heroes or warriors, ^2 and as related to the priests by their
patronage^3 or as companions.^4
1) i. 31, 7. 12
48, 24
54, 11
73, 5.
8, 9
iii. 31, 14
v. 42, 4
79, 6
vi. 4, 8
23, 10
vii. 32, 15
viii. 70,
15
x. 61, 22
115, 5. 7. 8.
1) i. 31, 7. 12
48, 24
54, 11
73, 5.
8, 9
iii. 31, 14
v. 42, 4
79, 6
vi. 4, 8
23, 10
vii. 32, 15
viii. 70,
15
x. 61, 22
115, 5. 7. 8.
2) i. 69, 3
73, 9
119, 3
122, 12
180, 9
vii. 32, 15.
3) i. 97, 3, 4
v. 10, 6
vi. 8, 7
25, 7
vii. 3, 8
44, 18
viii. 60, 6
x. 66, 2.
4) v. 64, 5
vii. 32, 25
viii. 45, 36
ix. 96, 4
x. 115, 7.
Cf. Ludwig, Translation of the Rig-
veda, 3, 236.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सूरिः,
पुं,
 (सूते सद्वाक्यानीति । सू + “सूङःक्रिः ।” उणा० ४ । ६४ । इति क्रिः ।)पण्डितः । इत्यमरः । २ । ७ । ६ ॥
(यथा, भागवते । १ । १ । १ ।“जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञःस्वराट् ॥
तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरयः ॥
”)यादवः । सूर्य्यः । इत्युणादिकोषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सूरि
पु०
 सू--क्रिन् । १ सूर्य्ये २ अर्कवृक्षे ३ थादवभेदे ४ पण्डितेच अमरः “सदा पश्यन्ति सूरयः” इति श्रुतिः । ४ राज-सर्षपे स्त्री ङीप् रत्नसा० ।
Capeller
German
सूरि॑
m.
 Opferherr (eig. Anstifter), Herr,
Gebieter überh., Weiser, Meister.
Grassman
German
sūrí, m., besser aus suar, sūr abzuleiten als aus 1. sū [-rí kein vedisches Suffix, Analogie von sū́r bis sū́rya, Uebergang der Bedeutungen]
1〉 der Glänzende, Leuchtende, vielleicht in {141, 8}
{630, 4} leuchtende Flammen oder Sterne
2〉 der Glänzende, Reiche, Opferherr, Bezeichnung dessen, der das Opfer leitet oder die Dienste dabei lohnt, gegenüber gestellt dem Sänger (stotṛ́, jaritṛ́, gṛnát, vípra) oder Opferer (hótṛ)
meist von gleicher Bedeutung, wie das mit ihm wechselnde maghávan, bisweilen aber noch von ihm unterschieden
mit den Adj. arthín, náhus, nṛvát, bhojá, máṃhiṣṭha, maghávan, ratnodhā́ ({330, 6}), sujātá, suvratá
3〉 der Glänzende, Reiche, Herrliche von Göttern.
-ís 2〉 {122, 8}
{153, 2}
{176, 4}
{180, 6}
{464, 10}
{517, 23}
{625, 39}
{666, 24}
{679, 13}. _{679, 15}
{887, 18} (nā́bhānédiṣṭhas)
{907, 6}
{993, 4} (prathamás). — 3〉 vām (aśvínos) anyás {181, 4}
várunas {186, 3}
(agnís) {197, 4}
(índras) {470, 5}
{478, 5}
(sómas) {779, 2}.
-ím 2〉 {119, 3}
{486, 33}. — 3〉 índram {173, 7}
{61, 3} (dreisilbig).
-áye 2〉 {31, 7}
{381, 4} (áśvamedhāya).
-és 2〉 hávam {122, 11}
śárdham {122, 12}
tyé (śyétāsas) {387, 8} (trasádasyos)
ślókas etu pathíā‿iva 〰 {839, 1}. — 3〉 ávas {265, 14}.
-ayas [Vo.] 3〉 ṛbhavas {330, 6}
{333, 7}.
-áyas 1〉 ā́t asyá (agnés) té kṛṣṇā́sas 〰 {141, 8}
asūré sánti 〰 {630, 4}. — 2〉 {22, 20}
{48, 4}
{73, 5}. _{73, 9}
{97, 3}
{125, 7}
{141, 3}
{192, 16}
{193, 11}. _{193, 12}
{325, 5}
{360, 2}
{364, 3}. _{364, 6}
{370, 5}
{371, 5}
{420, 6}
{433, 7}
{466, 7}
{532, 7}
{582, 13}
{590, 5}
{606, 6}
{669, 6}
{810, 12}
{811, 3}
{892, 2}. _{892, 11}. — 3〉 (marútas) {406, 16}
{904, 6}
(somā́s) {703, 7}
devā́s {891, 4}.
-ī́n 2〉 {54, 11}
{173, 8} (neben jánān)
{226, 6}
{449, 7}
{458, 14}
{478, 4}
{485, 18}
{519, 8}
{554, 3}
{573, 7}
{583, 10}
{887, 22}
{941, 5}. _{941, 9}.
-íbhis 2〉 {51, 15}
{395, 15}
{396, 4}
{406, 15}
{467, 7}
{504, 11}
{548, 15}
{582, 9}
{608, 4}
{646, 12}
{941, 7}. — 3〉 devébhis {638, 4}
{186, 6}
{849, 3}(?).
-íbhyas [D.] 2〉 {180, 9}
{195, 9}
{445, 8}
{509, 7}
{517, 24}
{534, 21}
{546, 4}
{597, 6}
{633, 12}.
-íṣu 2〉 {433, 6}
{440, 6}
{488, 19}
{535, 7}
{600, 3}
{646, 1}
{810, 8}
{973, 3}.
Burnouf
French
सूरि सूरि
m.
 le Soleil
au fig. un savant, un pandit.
(षु donner) celui qui fait les frais d'un sacrifice, Vd.
सूरिन् a. savant. -- S.
m.
 un pandit.
Stchoupak
French
सूरि-
m.
 savant, patron, not. titre honorifique accolé à des
n.
 de
personnes, chez les Jaina.